ധൃഷ്ടദ്യുമ്നം തതോ വിദ്ധ്വാ വിരാടം ച ശരൈസ്ത്രിഭിഃ । ദ്രുപദസ്യ ച നാരാചം പ്രേഷയാമാസ ഭാരത
അതിനുശേഷം ഭീഷ്മന് ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും വിരാടനും മൂന്ന് ബാണങ്ങൾ വീതം കൊണ്ട് വെട്ടി, ദ്രുപദന്റെ മേൽ ഒരു വിശാലമായ അഗ്രം ഉള്ള ബാണം അയച്ചു.
തേന വിദ്ധാ മഹേഷ്വാസാ ഭീഷ്മേണാമിത്രകര്ശിനാ । ചുക്രുധുഃ സമരേ രാജന്പാദസ്പൃഷ്ടാ ഇവോരഗാഃ
ശത്രുക്കളെ തകർക്കുന്ന ശക്തനായ ധനുര്വേദി ഭീഷ്മന് അവരെ വെട്ടിയപ്പോൾ, രാജാവേ, അവർ യുദ്ധത്തിൽ കാൽപതിച്ച പാമ്പുകൾപോലെ ക്രുദ്ധരായി.
ശിഖണ്ഡീ തം ച വിവ്യാധ ഭരതാനാം പിതാമഹമ് । സ്ത്രീമയം മനസാ ധ്യാത്വാ നാസ്മൈ പ്രാഹരദച്യുതഃ
ശിഖണ്ഡി ഭാരതവംശത്തിലെ പിതാമഹനായ ഭീഷ്മനെ വെട്ടി; പക്ഷേ, ഭീഷ്മന് മനസ്സിൽ അവനെ സ്ത്രീയെന്നു കരുതിയതിനാൽ തിരിച്ചടിച്ചില്ല, അച്യുതാ.
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നസ്തു സമരേ ക്രോധേനാഗ്നിരിവ ജ്വലന് । പിതാമഹം ത്രിഭിര്ബാണൈര്ബാഹ്വോരുരസി ചാര്പയത്
പക്ഷേ, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന് കോപത്തിൽ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ചു, യുദ്ധത്തിൽ പിതാമഹനെ മൂന്ന് ബാണങ്ങൾ കൊണ്ട് കൈകളിലും നെഞ്ചിലും വെട്ടി.
ദ്രുപദഃ പഞ്ചവിംശത്യാ വിരാടോ ദശമിഃ ശരൈഃ। ശിഖണ്ഡീ പഞ്ചവിംശത്യാ ഭീഷ്മം വിവ്യാധ സായകൈഃ
ദ്രുപദന് ഇരുപത്തഞ്ച് ബാണങ്ങൾ കൊണ്ടും, വിരാടന് പത്ത് ബാണങ്ങൾ കൊണ്ടും, ശിഖണ്ഡി ഇരുപത്തഞ്ച് ബാണങ്ങൾ കൊണ്ടും ഭീഷ്മനെ വെട്ടി.
സോഽതിവിദ്ധോ മഹാരാജ ശോണിതൌഘപരിപ്ലുതഃ। വസന്തേ പുഷ്പശബലോ രക്താശോക ഇവാബഭൌ
അങ്ങനെ അത്യധികമായി വെട്ടപ്പെട്ട ഭീഷ്മന്, മഹാരാജാവേ, രക്തം ഒഴുകി, വസന്തകാലത്ത് പൂക്കളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ചുവന്ന അശോകമരത്തെപ്പോലെ ദൃശ്യനായി.
താന്പ്രത്യവിധ്യദ്ഗാങ്ഗേയസ്ത്രിഭിസ്ത്രിഭിരജിഹ്മഗൈഃ । ദ്രുപദസ്യ ച ഭല്ലേന ധനുശ്ചിച്ഛേദ മാരിഷ
ഗംഗാപുത്രനായ ഭീഷ്മന് അവരെ ഓരോരുത്തരെയും മൂന്ന് നേരായ ബാണങ്ങൾകൊണ്ടു തിരിച്ചടിച്ചു; ദ്രുപദന്റെ ധനുസ് ഒരു വിശാലമായ അഗ്രം ഉള്ള ബാണംകൊണ്ടു വെട്ടി തകർത്തു.
സോഽന്യത്കാര്മുകമാദായ ഭീഷ്മം വിവ്യാധ പഞ്ചഭിഃ । സാരഥിം ച ത്രിഭിര്ബാണൈഃ സുശിതൈ രണമൂര്ധനി
അതിനുശേഷം ദ്രുപദന് മറ്റൊരു വില്ലെടുത്ത്, ഭീഷ്മനെ അഞ്ച് ബാണങ്ങൾകൊണ്ടും, യുദ്ധഭൂമിയിൽ സാരഥിയെ മൂന്നു കൂർമാനായ ബാണങ്ങൾകൊണ്ടും വെട്ടി.
തഥാ ഭീമോ മഹാരാജ ദ്രൌപദ്യാഃ പഞ്ച ചാത്മജാഃ । കേകയാ ഭ്രാതരഃ പഞ്ച സാത്യകിശ്ചൈവ സാത്വതഃ
അപ്പോള് ഭീമനും, ദ്രൗപദിയുടെ അഞ്ചു മക്കളും, കെകയ ദേശത്തിലെ അഞ്ചു സഹോദരന്മാരും, സാത്വത വംശത്തിലെ സാത്യകിയും അങ്ങനെ ഒരുമിച്ചു നിന്നു.
അഭ്യദ്രവന്ത ഗാങ്ഗേയം യുധിഷ്ഠിരസമാജ്ഞയാ । പ്രതി രക്ഷണകാര്യാര്ഥം ധൃഷ്ടദ്യുമ്നമുഖാന്രണേ
യുധിഷ്ഠിരന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും അവന്റെ പ്രധാന സൈനികരും സംരക്ഷിക്കാനായി, അവര് ഗംഗാപുത്രനായ ഭീഷ്മനെതിരെ യുദ്ധത്തിനിറങ്ങി.
തഥൈവ താവകാഃ സര്വേ ഭീഷ്മരക്ഷാര്ഥമുദ്യതാഃ । പ്രത്യുദ്യയുഃ പാണ്ഡുസേനാം സഹസൈന്യാ നരാധിപ
അതുപോലെ തന്നെ, ഭീഷ്മനെ രക്ഷിക്കാനായി നിന്റെ സൈന്യവും പാണ്ഡവസേനയെ നേരെ ആക്രമിച്ചു, രാജാവേ.
തത്രാസീത്സുമഹദ്യുദ്ധം തവ തേഷാം ച സംകുലമ് । നരാശ്വരഥനാഗാനാം യമരാഷ്ട്രവിവര്ധനമ്
അവിടെ നിന്റെവരും അവരുടെവരും തമ്മില് വലിയൊരു കലഹവും, മനുഷ്യരും കുതിരകളും രഥങ്ങളും ആനകളും തമ്മിലുള്ള ഉഗ്രമായ പോരായ്മയും ഉണ്ടായി; യമലോകം നിറയുന്ന വിധം.
രഥീ രഥിനമാസാദ്യ പ്രാഹിണോദ്യമസാദനമ്। തഥേതരാന്സമാസാദ്യ നരനാഗാശ്വസാദിനഃ
രഥസാരഥികള് തമ്മില് നേരിട്ട് ഏറ്റുമുട്ടി, പരസ്പരം സംഹാരത്തിലേക്ക് തള്ളിക്കളഞ്ഞു; അങ്ങനെ തന്നെ കാല്സേന, ആന, കുതിരക്കാര് തമ്മിലും ഏറ്റുമുട്ടല് നടന്നു.
അനയന്പരലോകായ ശരൈഃ സന്നതപര്വഭിഃ । ശരൈശ്ച വിവിധൈര്ഘോരൈസ്തത്രതത്ര വിശാംപതേ
മുനയുള്ള അമ്പുകള് കൊണ്ട് അവര് ശത്രുക്കളെ പരലോകത്തിലേക്ക് അയച്ചു; ഭയങ്കരമായ വിവിധ അമ്പുകള് കൊണ്ട് എല്ലായിടത്തും പ്രഹരിച്ചു, ജനങ്ങളുടെ അധിപതിയായ രാജാവേ.
രഥാസ്തു രഥിഭിര്ഹീനാ ഹതസാരഥയസ്തഥാ । വിപ്രദ്രുതാശ്വാഃ സമരേ ദിശോ ജഗ്മുഃ സമന്തതഃ
രഥസാരഥികളും യോദ്ധാക്കളുമില്ലാതായ രഥങ്ങള്, അവയുടെ കുതിരകള് എല്ലാടെയും ഓടി, യുദ്ധഭൂമിയില് ചിതറിപ്പോയി.
മൃദ്ഗന്തസ്തേ നരാന്രാജന്ഹയാംശ്ച സുബഹൂന്രണേ। വാതായമാനാ ദൃശ്യന്തേ ഗന്ധര്വനഗരോപമാഃ
രാജാവേ, യുദ്ധത്തില് ചതവേറ്റ മനുഷ്യരും അനേകം കുതിരകളും, ഗന്ധര്വരുടെ ആകാശനഗരങ്ങളെപ്പോലെ, കാറ്റില് പറക്കുന്ന പോലെ കാണപ്പെട്ടു.
രഥിനശ്ച രഥൈര്ഹീനാ വര്മിണസ്തേജസാ യുതാഃ। കുണ്ഡലോഷ്ണീഷിണഃ സര്വേ നിഷ്കാങ്ഗദവിഭൂഷണാഃ
രഥം നഷ്ടപ്പെട്ടെങ്കിലും കാവചം ധരിച്ചും, തേജസ്സോടെ, കുണ്ഡലവും തലയണയും സ്വര്ണ്ണ കങ്കണങ്ങളും അണിഞ്ഞും, ആ രഥസാരഥികള് എല്ലാവരും മിന്നി നിന്നു.
ദേവപുത്രസമാഃ സര്വേ ശൌര്യേ ശക്രസമാ യുധി। ഋദ്ധ്യാ വൈശ്രവണാം ചാതി നയേന ച ബൃഹസ്പതിമ്
അവരൊക്കെയും വീര്യത്തില് ദേവപുതന്മാരെപ്പോലെയും, യുദ്ധത്തില് ഇന്ദ്രനെപ്പോലെയും, സമ്പത്തില് കുബേരനെക്കാളും, ബുദ്ധിയില് ബൃഹസ്പതിയെപ്പോലെയും ആയിരുന്നു.
സര്വലോകേശ്വരാഃ ശൂരാസ്തത്രതത്ര വിശാംപതേ। വിപ്രദ്രുതാ വ്യദൃശ്യന്ത പ്രാകൃതാ ഇവ മാനവാഃ
ജനങ്ങളുടെ അധിപതിയായ രാജാവേ, ലോകാധിപതികളായ ആ വീരന്മാര് പലദിശകളിലേക്കും ഓടി, സാധാരണ മനുഷ്യരെപ്പോലെ തോന്നി.
ദന്തിനശ്ച നരശ്രേഷ്ഠ ഹീനാഃ പരമസാദിഭിഃ । മൃദ്ഗന്തഃ സ്വാന്യനീകാനി നിപേതുഃ സര്വശബ്ദഗാഃ
മനുഷ്യരില് ശ്രേഷ്ഠന്മാരായ ആനയോട്ടക്കാരും, ശക്തമായ ആനകളില്ലാതെ, സ്വന്തം സൈന്യത്തെ തകർത്തു വീണു, വലിയ ശബ്ദത്തോടെ.
ചര്മഭിശ്ചാമരൈശ്ചിത്രൈഃ പതാകാഭിശ്ച മാരിഷ । ഛത്രൈഃ സിതൈര്ഹേമദണ്ഡൈശ്ചാമരൈശ്ച സമന്തതഃ
ചിത്രമായ തോടുകളും, അലങ്കാരമുള്ള വിറകുകളും, പതാകകളും, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കൈവരികളുള്ള വെള്ള കുടകളും, ചുറ്റും വിറകുകളും, പ്രിയനേ,
വിശീര്ണൈര്വിപ്രധാവന്തോ ദൃശ്യന്തേ സ്മ ദിശോ ദശ। നവമേഘപ്രതീകാശാ ജലദോപമനിഃസ്വനാഃ
അവയുടെ പതാകകള് തകർന്ന്, ആകാശത്തിലെ കറുത്ത മേഘങ്ങളെപ്പോലെയും, ഇടിമുഴക്കത്തെപ്പോലെയും ശബ്ദമുണ്ടാക്കി, പത്തു ദിശകളിലേക്കും ഓടിപ്പോയതായി കാണപ്പെട്ടു.
തഥൈവ ദന്തിഭിര്ഹീനാ ഗജാരോഹാ വിശാംപതേ। പ്രധാവന്തോഽന്വദൃശ്യന്ത തവ തേഷാം ച സംകുലേ
അതു പോലെ തന്നെ, രാജാവേ, ആനയില്ലാതെപോയ ആനയോട്ടക്കാരും, നിന്റെവരും അവരുടെവരും തമ്മിലുള്ള ആ കലഹത്തില് ഓടിപ്പോയതായി കാണപ്പെട്ടു.
നാനാദേശസമുത്ഥാംശ്ച തുരഗാന്ഹേമഭീഷിതാന് । വാതായമാനാനദ്രാക്ഷം ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ
നാനാ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള, പൊന്നുകൊണ്ടു അലങ്കരിച്ച കുതിരകൾ നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും കാറ്റുപോലെ ഓടുന്നതായി ഞാൻ കണ്ടു.
അശ്വാരോഹാന്ഹതൈരശ്വൈര്ഗൃഹീതാസന്സമന്തതഃ । ദ്രവമാണാനപശ്യാമ ദ്രാവ്യമാണാംശ്ച സംയുഗേ
കൊല്ലപ്പെട്ട കുതിരകളെക്കൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ട കുതിരയോട്ടക്കാരെ, യുദ്ധത്തിൽ ചിലർ ഓടിപ്പോകുന്നതും, ചിലർ പിടിക്കപ്പെടുന്നതും നമ്മൾ കണ്ടു.
ഗജോ ഗജം സമാസാദ്യ ദ്രവമാണം മഹാഹവേ । യയൌ പ്രമൃദ്യ തരസാ പാദാതാന്വാജിനസ്തഥാ । തഥൈവ ച രഥാന്രാജന്പ്രമമര്ദ രണേ ഗജഃ
ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ, ഒരു ആന മറ്റൊരു ഓടുന്ന ആനയെ ആക്രമിച്ചു തകർത്തു; അങ്ങനെ തന്നെ കുതിരക്കാർ കാൽസേനയെ തകർത്തു, ആനകൾ യുദ്ധത്തിൽ രഥങ്ങളെ തകർത്തു, രാജാവേ.
രഥാശ്ചൈവ സമാസാദ്യ പതിതാംസ്തുരഗാന്ഭുവി। വ്യമൃദ്ഗന്സമരേ രാജംസ്തുരഗാംശ്ച നരാന്രമേ
രഥങ്ങൾ നിലത്ത് വീണ കുതിരകളെ തട്ടി, യുദ്ധഭൂമിയിൽ അവയെ ചവിട്ടി തകർത്തു, രാജാവേ. അങ്ങനെ തന്നെ, കുതിരകളെയും മനുഷ്യരെയും രഥങ്ങൾ ചവിട്ടി തകർത്തു.
ഏവം തേ ബഹുധാ രാജന്പ്രത്യമൃദ്ഗന്പരസ്പരമ്। `ദൃശ്യന്തേസ്മ മഹാബാഹോ തത്രതത്ര മഹാബലാഃ
അങ്ങനെ, രാജാവേ, അവർ പരസ്പരം പലവിധത്തിൽ കയ്പോടെ ചവിട്ടി തകർത്തു. അതിവലിയ ശക്തിയുള്ള വീരന്മാർ ഇവിടെ അവിടെ അവരുടെ ശക്തി കാണിച്ചു.
തസ്മിന്രൌദ്രേ തഥാ യുദ്ധേ വര്തമാനേ മഹാഭയേ। പ്രാവര്തത നദീ ഘോരാ ശോമിതാന്ത്രതരങ്ഗിണീ
അങ്ങനെയൊരു ഭയാനകമായ യുദ്ധത്തിൽ, അതികഠിനമായ ഭയത്തിനിടയിൽ, രക്തവും മാംസവും തിരകളായി ഒഴുകുന്ന ഒരു ഭയങ്കരമായ നദി ആരംഭിച്ചു.
അസ്ഥിസങ്ഘാതസംബാധാ കേശശൈവലാദ്വലാ । രഥഹ്രദാ ശരാവര്താ ഹയമീനാ ദുരാസദാ
അസ്ഥികളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾ നിറഞ്ഞു, മുടി ജലസസ്യങ്ങൾ പോലെ ചിതറിപ്പിടിച്ചു, രഥങ്ങൾ ആഴമുള്ള കുളങ്ങളായി, അമ്പുകൾ ചുഴലികൾ പോലെ, കുതിരകൾ മീനുകളായി, ആ നദിയിലേക്ക് സമീപിക്കാനാവാത്തതായിരുന്നു.