യുദ്ധേ ഹി ക്ഷത്രിയാംസ്താത പാണ്ഡവാനാം ജയൈഷിണഃ । സര്വാനന്യാന്ഹനിഷ്യാമി സംപ്രാപ്താന്രണമൂര്ധനി
പിതാവേ, പാണ്ഡവരിൽ ജയത്തിനായി ശ്രമിക്കുന്ന എല്ലാ ക്ഷത്രിയന്മാരെയും, അവനെ ഒഴികെ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഞാൻ കൊല്ലും.
ഏവം മാം ഭരതശ്രേഷ്ഠ ഗാങ്ഗേയഃ പ്രാഹ ശാസ്ത്രവിത് । തത്ര സര്വാത്മനാ മന്യേ ഗാങ്ഗേയസ്യൈവ പാലനമ്
ഇങ്ങനെ, ഭാരതശ്രേഷ്ഠനേ, ശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഗാംഗേയൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു; അതിനാൽ, ഞാൻ പൂർണ്ണഹൃദയത്തോടെ വിശ്വസിക്കുന്നത് ഗാംഗേയനെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കണം എന്നതാണ്.
അരക്ഷ്യമാണം ഹി വൃകോ ഹന്യാത്സിംഹം മഹാഹവേ । മാ വൃകേണേവ ഗാങ്ഗേയം ഘാതയേമ ശിഖണ്ഡിനാ
ഒരു വലിയ യുദ്ധത്തിൽ, സംരക്ഷണമില്ലാതെ ഒരു ചിങ്ങത്തെ ഒരു നായ്ക്ക് കൊല്ലാൻ കഴിയുമല്ലോ; അങ്ങനെ, ശിഖണ്ഡിയാൽ ഗാംഗേയൻ കൊല്ലപ്പെടാൻ നമുക്ക് അനുവദിക്കരുത്.
മാതുലഃ ശകുനിഃ ശല്യഃ കൃപോ ദ്രോണോ വിവിംശതിഃ। യത്താ രക്ഷന്തു ഗാങ്ഗേയം തസ്മിന്ഗുപ്തേ ധ്രുവോ ജയഃ
മാതുലനായ ശകുനിയും ശല്യനും കൃപനും ദ്രോണനും വിവിംശതിയും, എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് ഗാംഗേയനെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കണം; അവൻ സുരക്ഷിതനാകുമ്പോൾ വിജയമുറപ്പാണ്.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ തു തേ സര്വേ ദുര്യോധനവചസ്തദാ । സര്വതോ രഥവംശേന ഗാങ്ഗേയം പര്യവാരയന്
ദുര്യോധനന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, അവരൊക്കെയും എല്ലാ ദിശകളിലും രഥങ്ങളുടെ നിരയോടെ ഗാംഗേയനെ ചുറ്റി നിലകൊണ്ടു.
പുത്രാശ്ച തവ ഗാങ്ഗേയം പരിവാര്യ യയുര്മുദാ । കമ്പയന്തോ ഭുവം ദ്യാം ച ക്ഷോഭയന്തശ്ച പാണ്ഡവാന്
നിന്റെ മക്കളും സന്തോഷത്തോടെ ഗാംഗേയനെ ചുറ്റി, ഭൂമിയും ആകാശവും നടുക്കിച്ചു, പാണ്ഡവരെ ഭയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.
തേ രഥൈഃ സുപ്രസംയുക്തൈര്ദന്തിഭിശ്ച മഹാരഥാഃ । പരിവാര്യ രണേ ഭീഷ്മം ദംശിതാഃ സമവസ്ഥിതാഃ
അവ വലിയ യോദ്ധാക്കൾ, നല്ല രീതിയിൽ ഒരുക്കിയ രഥങ്ങളോടും ആനകളോടും കൂടി, യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഭീഷ്മനെ ചുറ്റി, ജാഗ്രതയോടെ നിലകൊണ്ടു.
യഥാ ദേവാസുരേ യുദ്ധേ ത്രിദശാ വജ്രധാരിണമ്। സര്വേ തേ സ്മ വ്യതിഷ്ഠന്ത രക്ഷന്തസ്തം മഹാരഥമ്
ദേവാസുര യുദ്ധത്തിൽ, അമരന്മാർ വജ്രധാരിയെ എങ്ങനെ കാത്തിരുന്നതോ, അതുപോലെ അവരൊക്കെയും ആ മഹാരഥിയെ സംരക്ഷിച്ചു.
തതോ ദുര്യോധനോ രാജാ പുനര്ഭ്രാതരമബ്രവീത് । സവ്യം ചക്രം യുധാമന്യുരുത്തമൌജാശ്ച ദക്ഷിണമ്। ഗോപ്താരാവര്ജുനസ്യൈതാവര്ജുനോഽപി ശിഖണ്ഡിനഃ
അതിനുശേഷം രാജാവായ ദുര്യോധനൻ വീണ്ടും സഹോദരനോട് പറഞ്ഞു: 'യുധാമന്യു ഇടതുചക്രം കാത്തിരിക്കണം, ഉത്തമൗജാസ് വലതുചക്രം; ഇവർ അർജുനന്റെ രക്ഷകരാണ്, അർജുനൻ തന്നെ ശിഖണ്ഡിയെ കാത്തിരിക്കുന്നു.'
രക്ഷ്യമാണഃ സ പാര്ഥേന തഥാസ്മാഭിര്വിവര്ജിതഃ । യഥാ ഭീഷ്മം ന നോ ഹന്യാദ്ദുഃശാസന തഥാ കുരു
അർജുനൻ അവനെ കാത്തിരിക്കുമ്പോഴും, നാം അവനെ ഒഴിവാക്കുമ്പോഴും, ദുഃശാസന, ഭീഷ്മൻ അവനെ കൊല്ലാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കണം.
ഭ്രാതുസ്തദ്വചനം ശ്രുത്വാ പുത്രോ ദുഃശാസനസ്തവ। ഭീഷ്മം പ്രമുഖതഃ കൃത്വാ പ്രയയൌ സഹ സേനയാ
സഹോദരന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടു, നിന്റെ മകൻ ദുഃശാസനൻ ഭീഷ്മനെ മുന്നിൽ വെച്ച്, സൈന്യത്തോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു.
ഭീഷ്മം തു രഥവംശേന ദൃഷ്ട്വാ സമഭിസംവൃതമ്। അര്ജുനോ രഥിനാം ശ്രേഷ്ഠോ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നമുവാച ഹ
ഭീഷ്മൻ രഥങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതിനെ കണ്ടു, രഥികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ അർജുനൻ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനോടു പറഞ്ഞു.
ശിഖണ്ഡിനം നരവ്യാഘ്രം ഭീഷ്മസ്യ പ്രമുഖേ നൃപ। സ്ഥാപയസ്വാദ്യ പാഞ്ചാല്യ തസ്യ ഗോപ്താഽഹമിത്യുത
രാജാവേ, ഇന്ന് ഭീഷ്മന്റെ മുന്നിൽ മനുഷ്യസിംഹനായ ശിഖണ്ഡിയെ നിർത്തൂ, പാഞ്ചാളിയുടെ മകനേ; അവനെ ഞാൻ രക്ഷിക്കാം.
തതഃ ശാന്തനവോ ഭീഷ്മോ നിര്യയൌ സഹ സേനയാ। വ്യൂഹം ചാവ്യൂഹത മഹത്സര്വതോഭദ്രമാത്മനഃ
ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മൻ സൈന്യത്തോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു, തന്റെ സംരക്ഷണത്തിനായി സർവതോഭദ്രം എന്ന വലിയ വ്യൂഹം ഒരുക്കി.
കൃപശ്ച കൃതവര്മാ ച ശൈബ്യശ്ചൈവ മഹാരഥഃ । ശകുനിഃ സൈന്ധവശ്ചൈവ കാമ്ഭോജശ്ച സുദക്ഷിണഃ
കൃപൻ, കൃതവർമ്മൻ, മഹാരഥിയായ ശൈബ്യൻ, ശകുനി, സിന്ധുരാജാവ്, കാംഭോജരാജാവ് സുദക്ഷിണൻ എന്നിവരും ചേർന്നു.
ഭീഷ്മേണ സഹിതാഃ സര്വേ പുത്രൈശ്ച തവ ഭാരത । അഗ്രതഃ സര്വസൈന്യാനാം വ്യൂഹസ്യ പ്രമുഖേ സ്ഥിതാഃ
ഭാരതാ, ഇവർ എല്ലാവരും ഭീഷ്മനോടൊപ്പം, നിന്റെ മക്കളോടും കൂടി, എല്ലാ സൈന്യങ്ങളുടെ മുന്നിലും വ്യൂഹത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗത്തും നിന്നു.
ദ്രോണോ ഭൂരിശ്രവാഃ ശല്യോ ഭഗദത്തശ്ച മാരിഷ । ദക്ഷിണം പക്ഷമാശ്രിത്യ സ്ഥിതാ വ്യൂഹസ്യ ദംശിതാഃ
ദ്രോണൻ, ഭൂരിശ്രവൻ, ശല്യൻ, ഭഗദത്തൻ എന്നിവർ വ്യൂഹത്തിന്റെ വലതുവശത്ത് നിലകൊണ്ടു.
അശ്വത്ഥാമാ സോമദത്തശ്ചാവന്ത്യൌ ച മഹാരഥൌ । മഹത്യാ സേനയാ യുക്താ വാമം പക്ഷമപാലയന്
അശ്വത്താമൻ, സോമദത്തൻ, അവന്തിരാജാക്കന്മാരായ രണ്ടു മഹാരഥന്മാർ, വലിയ സൈന്യത്തോടൊപ്പം ഇടതുവശം കാത്തു നിന്നു.
ദുര്യോധനോ മഹാരാജ ത്രിഗര്തൈഃ സര്വതോ വൃതഃ । വ്യൂഹമധ്യേ സ്ഥിതോ രാജന്പാണ്ഡവാന്പ്രതി ഭാരത
മഹാരാജാവായ ദുര്യോധനൻ, ത്രിഗർത്തന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, വ്യൂഹത്തിന്റെ നടുവിൽ പാണ്ഡവന്മാരെ നേരിട്ട് നിലകൊണ്ടു.
അലമ്ബുസോ രഥശ്രേഷ്ഠഃ ശ്രുതായുശ്ച മഹാരഥഃ । പൃഷ്ഠതഃ സര്വസൈന്യാനാം സ്ഥിതൌ വ്യൂഹസ്യ ദംശിതൌ
രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അലമ്പുസൻ, മഹാരഥിയായ ശ്രുതായുസ് എന്നിവർ എല്ലാ സൈന്യങ്ങളുടെ പിന്നിൽ വ്യൂഹത്തിലായി നിന്നു.
ഏവം ച തം തദാ വ്യൂഹം കൃത്വാ ഭാരത താവകാഃ। സന്നദ്ധാഃ സമദൃശ്യന്ത പ്രതപന്ത ഇവാഗ്നയഃ
ഇങ്ങനെ, ഭാരതാ, നിന്റെ സൈന്യം ആ വ്യൂഹം ഒരുക്കി, പൂർണ്ണമായ ആയുധധാരികളായി, ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ തിളങ്ങി നിന്നു.
തതോ യുധിഷ്ഠിരോ രാജാ ഭീമസേനശ്ച പാണ്ഡവഃ। നകുലഃ സഹദേവശ്ച മാദ്രീപുത്രാവുഭാവപി
അപ്പോൾ രാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനും, പാണ്ഡവനായ ഭീമസേനനും, മാദ്രിയുടെ മക്കളായ നകുലനും സഹദേവനും കൂടി—
അഗ്രതഃ സര്വസൈന്യാനാം സ്ഥിതാ വ്യൂഹസ്യ ദംശിതാഃ । ധൃഷ്ടദ്യുമ്നോ വിരാടശ്ച സാത്യകിശ്ച മഹാരഥഃ
എല്ലാ സൈന്യങ്ങളുടെ മുന്നിൽ വ്യൂഹത്തിലായി ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, വിരാടൻ, മഹാരഥിയായ സാത്യകി എന്നിവർ നിന്നു.
സ്ഥിതാഃ സൈന്യേന മഹതാ പരാനീകവിനാശനാഃ । ശിഖണ്ഡീ വിജയശ്ചൈവ രാക്ഷസശ്ച ഘടോത്കചഃ
വലിയ സൈന്യത്തോടുകൂടി, ശത്രുസൈന്യത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച്, ശിഖണ്ഡി, വിജയൻ, രാക്ഷസനായ ഘടോത്കചൻ എന്നിവരും നിലകൊണ്ടു.
ചേകിതാനോ മഹാബാഹുഃ കുന്തിഭോജശ്ച വീര്യവാന് । സ്ഥിതാ രണേ മഹാരാജ മഹത്യാ സേനയാ വൃതാഃ
മഹാബാഹുവായ ചേകിതാനനും, വീര്യശാലിയായ കുന്തിഭോജനും, മഹാരാജാവേ, വലിയ സൈന്യത്തോടൊപ്പം യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്നു.
അഭിമന്യുര്മഹേഷ്വാസോ ദ്രുപദശ്ച മഹാബലഃ । യുയുധാനോ മഹേഷ്വാസോ യുധാമന്യുശ്ച വീര്യവാന്
മഹാവില്ലാളിയായ അഭിമന്യു, മഹാബലശാലിയായ ദ്രുപദൻ, മഹാവില്ലാളിയായ യുയുധാനൻ, വീര്യശാലിയായ യുധാമന്യു—
കേകയാ ഭ്രാതരശ്ചൈവ സ്ഥിതാ യുദ്ധായ ദംശിതാഃ । ഏവം തേഽപി മഹാവ്യൂഹം പ്രതിവ്യൂഹ്യ സുദുര്ജയമ്
കേക്കയരാജാക്കന്മാരുടെ സഹോദരന്മാരും യുദ്ധത്തിനായി വ്യൂഹത്തിലായി. ഇങ്ങനെ അവർ വലിയ, ജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള ഒരു പ്രതിവ്യൂഹം ഒരുക്കി.
പാണ്ഡവാഃ സമരേ ശൂരാഃ സ്ഥിതാ യുദ്ധായ ദംശിതാഃ । താവകാസ്തു രണേ യത്താഃ സഹസേനാ നരാധിപാഃ
പാണ്ഡവന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ ധൈര്യശാലികളായി യുദ്ധത്തിനായി തയ്യാറായി. നിന്റെ രാജാക്കന്മാരും അവരുടെ സൈന്യങ്ങളോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിനായി ഒരുക്കം നടത്തി.
അഭ്യുദ്യയൂ രണേ പാര്ഥാന്ഭീഷ്മം കൃത്വാഽഗ്രതോ നൃപ। തഥൈവ പാണ്ഡവാ രാജന്ഭീമസേനപരോഗമാഃ
പാർത്തന്മാർ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഭീഷ്മനെ മുന്നിൽ നിർത്തി മുന്നോട്ടു നീങ്ങി, രാജാവേ. അതുപോലെ തന്നെ പാണ്ഡവരും ഭീമസേനൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച് മുന്നോട്ട് കുതിച്ചു.
ഭീഷ്മം യോദ്ധുമഭീപ്സന്തഃ സംഗ്രാമേ വിജയൈഷിണഃ । ക്ഷ്വേലാഃ കിലകിലാഃ ശങ്ഖാന്ക്രകചാന്ഗോവിഷാണികാഃ
ഭീഷ്മനുമായി യുദ്ധം ചെയ്യാനും വിജയിക്കാനും ആഗ്രഹിച്ച അവർ, ക്ഷ്വേലങ്ങൾ, കിലകിലങ്ങൾ, ശംഖങ്ങൾ, ക്രകചങ്ങൾ, പശുശൃംഗങ്ങൾ എന്നിവ മുഴക്കി.