ഭണ്ഡീപുഷ്പനികാശേന തപനീയനിഭേന ച। അനുലിപ്തഃ പരാര്ദ്ധ്യേന ചന്ദനേന സുഗന്ധിനാ
സുവർണ്ണം പോലെ തിളങ്ങുന്ന, ഭണ്ഡീപ്പൂവിന്റെ മാലപോലെയുമുള്ള, അത്യുത്തമവും സുഗന്ധമുള്ള ചന്ദനത്തിൽ പുരട്ടപ്പെട്ടവനായിരുന്നു അവൻ.
അരജോമ്ബരസംവീതഃ സിംഹഖേലഗതിര്നൃപ । ശുശുഭേ വിമലാര്ചിഷ്മാന്നഭസീവ ദിവാകരഃ
കലങ്കമില്ലാത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ച്, സിംഹത്തിന്റെ നടപ്പിൽ നടന്ന്, ആകാശത്തിലെ സൂര്യനെപ്പോലെ നിർമ്മലമായ പ്രകാശത്തിൽ അവൻ തിളങ്ങി.
തം പ്രയാന്തം നരവ്യാഘ്രം ഭീഷ്മസ്യ ശിബിരം പ്രതി । അനുജഗ്മുര്മഹേഷ്വാസാഃ സര്വലോകസ്യ ധന്വിനഃ । ഭ്രാതരശ്ച മഹേഷ്വാസാസ്ത്രിദശാ ഇവ വാസവമ്
ഭീഷ്മന്റെ പാളയത്തിലേക്ക് ആ മഹാവീരൻ പോകുമ്പോൾ, ലോകത്തിലെ എല്ലാ വില്ലാളികളും സഹോദരന്മാരും അവനെ ചുറ്റി, ഇന്ദ്രനെ ദേവന്മാർ ചുറ്റുന്നതുപോലെ അനുഗമിച്ചു.
ഹയാനന്യേ സമാരുഹ്യ ഗജാനന്യേ ച ഭാരത । രഥാനന്യേ നരശ്രേഷ്ഠം പരിവവ്രുഃ സമന്തതഃ
ചിലർ കുതിരകളിൽ കയറി, ചിലർ ആനകളിൽ കയറി, മറ്റുചിലർ രഥങ്ങളിൽ കയറി, ആ മഹാവീരനെ എല്ലാ ദിശകളിലും ചുറ്റി നിൽക്കുകയായിരുന്നു, ഭാരത.
പദാതയശ്ച ത്വരിതാ നഖരപ്രാസയോധിനഃ। പരിവവ്രുര്മഹേഷ്വാസം ധാര്തരാഷ്ട്രം മഹാരഥമ്
നഖം, കുന്തം മുതലായ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള വേഗമേറിയ പടയാളികളും ആ മഹാവീരനായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനെ ചുറ്റി സംരക്ഷിച്ചു.
ആത്തശസ്ത്രാശ്ച സുഹൃദോ രക്ഷണാര്ഥം മഹീപതേഃ । പ്രാദുര്ബഭൂവുഃ സഹിതാഃ ശക്രസ്യേവാമരാ ദിവി
അവന്റെ സുഹൃത്തുക്കൾ ആയുധങ്ങൾ എടുത്ത് രാജാവിനെ സംരക്ഷിക്കാൻ ഒന്നിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; സ്വർഗത്തിൽ ഇന്ദ്രനു വേണ്ടി ദേവന്മാർ ഒന്നിക്കുന്നതുപോലെ.
സ പൂജ്യമാനഃ കുരുഭിഃ കൌരവാണാം മഹാബലഃ । പ്രയയൌ സദനം രാജാ ഗാങ്ഗേയസ്യ യശസ്വിനഃ । അന്വീയമാനഃ സതതം സോദരൈഃ പരിവാരിതഃ
കുരുക്കൾ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ച ആ മഹാബലശാലിയായ കൌരവനായ രാജാവ്, തന്റെ സഹോദരന്മാരുടെ കൂടെ, ഗംഗാപുത്രനായ ഭീഷ്മന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി.
ദക്ഷിണം ദക്ഷിണഃ കാലേ സംഭൃത്യ സ്വഭുജം തദാ। ഹസ്തിഹസ്തോപമം സൌമ്യം സര്വശത്രുനിബര്ഹണമ്
അപ്പോൾ അവൻ എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും ജയിക്കാൻ കഴിവുള്ള, ആനയുടെ തുമ്പിനോട് സമമായ ശക്തിയുള്ള വലത് കൈ ആദരപൂർവ്വം ഉയർത്തി.
പ്രഗൃഹ്ണന്നഞ്ജലീന്നൄണാമുദ്യതാന്സര്വതോ ദിശഃ। ശുശ്രാവ മധുരാ വാചോ നാനാദേശനിവാസിനാമ്
എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നുമുള്ള ജനങ്ങൾ കൈകൂപ്പി ആദരവോടെ നമസ്കരിച്ചപ്പോൾ, അവൻ അവരുടെയൊക്കെ മധുരമായ വാക്കുകൾ ആസ്വദിച്ചു.
സംസ്തൂയമാനഃ സൂതൈശ്ച മാഗധൈശ്ച മഹായശാഃ। പൂജയാനശ്ച താന്സര്വാന്സര്വലോകേശ്വരേശ്വരഃ
സൂതന്മാരും മാഗധന്മാരും അവനെ പ്രശംസിച്ചപ്പോൾ, ലോകത്തിലെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരിലും പ്രഭുവായ അവൻ അവരെല്ലാവരെയും ആദരിച്ചു.
പ്രദീപൈഃ കാഞ്ചനൈസ്തത്ര ഗന്ധതൈലാവസേചിതൈഃ । പരിവവ്രുര്മഹാരാജം പ്രജ്വലദ്ഭിഃ സമന്തതഃ
അവിടെ സുഗന്ധമുള്ള എണ്ണ നിറച്ച പൊന്നിൻ വിളക്കുകൾ ആ മഹാരാജാവിനെ ചുറ്റി, എല്ലാ ദിശകളിലും പ്രകാശിച്ചു.
സ തൈഃ പരിവൃതോ രാജാ പ്രദീപൈഃ കാഞ്ചനൈര്ജ്വലന്। ശുശുഭേ ചന്ദ്രമായുക്തോ ദീപ്തൈരിവ മഹാഗ്രഹൈഃ
അങ്ങിനെ പൊന്നിൻ വിളക്കുകൾ ചുറ്റിനിൽക്കുമ്പോൾ, രാജാവ് പ്രകാശഭരിതമായ ഗ്രഹങ്ങൾ ചുറ്റിയിരിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെപ്പോലെ തിളങ്ങി.
കഞ്ചുകോഷ്ണീഷിണസ്തത്ര വേത്രഝര്ഝരപാണയഃ। പ്രോത്സാരയന്തഃ ശനകൈസ്തം ജനം സര്വതോ ദിശമ്
അവിടെ കഞ്ചുകം ധരിച്ചും തലയണയും കയ്യിൽ വിച്ഛു പിടിച്ചും നിന്ന സേവകർ, എല്ലാവിധ ദിശകളിലും ജനത്തെ ശാന്തമായി പിന്മാറ്റി.
സംപ്രാപ്യ തു തതോ രാജാ ഭീഷ്മസ്യ സദനം ശുഭമ് । അവതീര്യ ഹയാച്ചാപി ഭീഷ്മം പ്രാപ്യ ജനേശ്വരഃ
അവിടെ നിന്ന് രാജാവ് ഭീഷ്മന്റെ മനോഹരമായ ഭവനത്തിലെത്തിയപ്പോൾ, കുതിരയിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, ജനങ്ങളുടെ പ്രഭുവായ ഭീഷ്മനെ സമീപിച്ചു.
അഭിവാദ്യ തതോ ഭീഷ്മം നിഷണ്ണഃ പരമാസനേ। കാഞ്ചനേ സര്വതോഭദ്രേ സ്പര്ദ്ധ്യാസ്തരണസംവൃതേ। ഉവാച പ്രാഞ്ജലിര്ഭീഷ്മം ബാഷ്പകണ്ഠോഽശ്രുലോചനഃ
അതിനുശേഷം ഭീഷ്മനെ നമസ്കരിച്ചു, ഏറ്റവും ഉന്നതമായ പൊന്നിൻ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്നു, വിലയേറിയ വസ്ത്രം വിരിച്ചിരുന്ന ആ സിംഹാസനത്തിൽ, കൈകൂപ്പി, കണ്ണുനീരോടെ, കണ്ണ് നിറഞ്ഞ്, ഭീഷ്മനോടു പറഞ്ഞു.
ത്വാം വയം ഹി സമാശ്രിത്യ സംയുഗേ ശത്രുസൂദന । ഉത്സഹേമ രണേ ജേതും സേന്ദ്രാനപി സുരാസുരാന് । കിമു പാണ്ഡുസുതാന്വീരാന്സസുഹൃദ്ഗണബാന്ധവാന്
ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവനേ, ഞങ്ങൾ നിന്നെ ആശ്രയിച്ചാൽ, ഇന്ദ്രനും ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചേർന്നാലും യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ ഞങ്ങൾക്ക് ധൈര്യമുണ്ട്. അങ്ങനെ വരുമ്പോൾ, പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാരെയും അവരുടെ സുഹൃത്തുക്കളെയും ബന്ധുക്കളെയും ജയിക്കുന്നത് എളുപ്പമാണ്.
തസ്മാദര്ഹസി ഗാങ്ഗേയ കൃപാം കര്തും മയി പ്രഭോ। ജഹി പാണഡുസുതാന്വാരാന്മഹേന്ദ്ര ഇവ ദാനവാന്
അതിനാൽ, ഗംഗയുടെ പുത്രനേ, മഹാപ്രഭാവനേ, എന്നോടു കരുണ കാണിക്കണം. മഹേന്ദ്രൻ ദാനവന്മാരെ നശിപ്പിച്ചതുപോലെ, നീ പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാരെയും അവരോടൊപ്പം ഉള്ളവരെയും ജയിക്കണം.
പൂര്വമുക്തം മഹാബാഹോ ഹനിഷ്യാമി സസോമകാന് । പാഞ്ചാലാന്കേകയൈഃ സാര്ധം കരൂപാംശ്ചേതി ഭാരത
മഹാബലശാലിയായോ, ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: പാഞ്ചാലന്മാരെയും കേകയന്മാരെയും സോമകന്മാരെയും ഞാൻ സംഹരിക്കും, ഭാരത.
ത്വദ്വചഃ സത്യമേവാസ്തു ജഹി പാര്ഥാന്സമാഗതാന് । സോമകാംശ്ച മഹേഷ്വാസാന്സത്യവാഗ്ഭവ ഭാരത
നിന്റെ വാക്ക് സത്യമായിക്കട്ടെ. നീ പൃഥയുടെ പുത്രന്മാരെയും സോമകവംശത്തിലെ മഹാബാണധാരികളെയും സംഹരിക്കണം. സത്യവാനായിരിക്കുക, ഭാരത.
ദയയാ യദി വാ രാജന്ദ്വേഷ്യഭാവാന്മമ പ്രഭോ । മന്ദഭാഗ്യതയാ വാപി മമ രക്ഷസി പാണ്ഡവാന്
രാജാവേ, കരുണ കൊണ്ടോ, എന്നോടുള്ള വൈരാഗ്യത്താലോ, അല്ലെങ്കിൽ എന്റെ ദുർഭാഗ്യത്താൽ നീ പാണ്ഡവന്മാരെ രക്ഷിക്കുകയാണെങ്കിൽ—
അനുജാനീഹി സമരേ കര്ണമാഹവശോഭിനമ് । സ ജേഷ്യതി രണേ പാര്ഥാന്സസുഹൃദ്ഗണബാന്ധവാന്
അങ്ങനെയെങ്കിൽ, സമരത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന കർണ്ണന് അനുമതി തരിക. അവൻ പൃഥയുടെ പുത്രന്മാരെയും അവരുടെ സുഹൃത്തുക്കളെയും ബന്ധുക്കളെയും യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കും.
സ ഏവമുക്ത്വാ നൃപതിഃ പുത്രോ ദുര്യോധനസ്തവ। നോവാച വചനം കിംചിദ്ഭീഷ്മം സത്യപരാക്രമമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, നിന്റെ പുത്രനായ രാജാവ് ദുര്യോധനൻ, സത്യശീലനായ ഭീഷ്മനോട് ഇനി ഒന്നും പറഞ്ഞു ഇല്ല.
വാക്ശല്യൈസ്തവ പുത്രേണ സോഽതിവിദ്ധോ മഹാമനാഃ । നോവാച ദുഃഖോപഹതോ ഹ്യപ്രിയം പ്രിയമണ്വപി
നിന്റെ പുത്രന്റെ കഠിനമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അതീവ ദുഃഖിതനായ ആ മഹാത്മാവു, ദു:ഖത്തിൽ ആഴ്ന്നിട്ടും, ഒരു അപ്രീതികരമായ വാക്കും പോലും ഉച്ചരിച്ചില്ല.
സ ധ്യാത്വാ സുചിരം കാലം ദുഃഖരോഷസമന്വിതഃ । ശ്വസന്നിവ മഹാനാഗഃ പ്രണുന്നോ വാക്ശലാകയാ
അവൻ ദീർഘകാലം ആലോചിച്ച്, ദു:ഖവും കോപവും നിറഞ്ഞ്, കഠിനവാക്കുകൾ കൊണ്ട് ദുഃഖിതനായ ഒരു വലിയ പാമ്പുപോലെ ആഴമായി ഉശിരിച്ചു.
ഉദ്വൃത്യ ചക്ഷുഷീ ലോപാന്നിര്ദഹന്നിവ ഭാരത। സദേവാസുരഗന്ധര്വം ലോകം കാല ഇവാപരഃ
ദു:ഖത്തിൽ കണ്ണുകൾ ഉരുണ്ടു, എല്ലാം കത്തിക്കുന്നതുപോലെ, ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ലോകം നശിപ്പിക്കുന്ന കാലൻപോലെ, ഭാരത.
അബ്രവീത്തവ പുത്രം ച സാമപൂര്വമിദം വചഃ। കിം ത്വം ദുര്യോധനൈവം മാം വാക്ശല്യൈരപകൃന്തസി
അവൻ നിന്റെ പുത്രനോട് സമാധാനപൂർവ്വം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: 'ദുര്യോധനേ, നീ എനിക്ക് ഇങ്ങനെ കഠിനവാക്കുകൾ പറയുന്നതെന്ത്?'
ഘടമാനം യഥാശക്തിം കുര്വാണം ച തവ പ്രിയമ് । ജുഹ്വാനം സമരേ പ്രാണാംസ്തവ വൈ പ്രിയകാമ്യയാ
'എന്റെ ശക്തിയനുസരിച്ച് പരിശ്രമിക്കുകയും, നിന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ എല്ലാം ചെയ്യുകയും, സമരത്തിൽ ജീവൻ പോലും അർപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന എന്നോട്—'
യദാ തു പാണ്ഡവഃ ശൂരഃ ഖാണ്ഡവേഽഗ്നിമതര്പയത് । പരാജിത്യ രണേ ശക്രം പര്യാപ്തം തന്നിദര്ശനമ്
'പാണ്ഡവൻ ധീരതയോടെ ഖാണ്ഡവവനത്തിൽ അഗ്നിയെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രനെ ജയിച്ചപ്പോൾ അതു തന്നെ സാക്ഷ്യത്തിന് മതിയല്ലേ.'
യദാ ച ത്വാം മഹാബാഹോ ഗന്ധര്വൈര്ഹൃതമോജസാ । അമോചയത്പാണ്ഡുസുതഃ പര്യാപ്തം തന്നിദര്ശനമ്
'മഹാബലശാലിയായോ, ഗന്ധർവർ നിന്നെ പിടിച്ചു കൊണ്ടുപോയപ്പോൾ, പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രൻ നിന്നെ മോചിപ്പിച്ചതു പോലും മതിയായ തെളിവാണ്.'
ദ്രവമാണേഷു ശൂരേഷു സോദരേഷു തവ പ്രഭോ । സൂതപുത്രേ ച രാധേയേ പര്യാപ്തം തന്നിദര്ശനമ്
'നിന്റെ ധീരനായ സഹോദരന്മാരും സൂതപുത്രനായ രാധേയനും ഭയത്താൽ ഓടി മറഞ്ഞപ്പോൾ അതു തന്നെ മതിയായ തെളിവാണ്.'