അഭിമന്യുപ്രഭൃതയഃ പാണ്ഡവാനാം മഹാരഥാഃക । അഭ്യദാവന്പരീപ്സന്തഃ പ്രാണാംസ്ത്യക്ത്വാ സുദുസ്ത്യജാന്
അഭിമന്യുവും മറ്റ് പാണ്ഡവ മഹാരഥികളും, ഭീമനെ രക്ഷിക്കാൻ, തങ്ങളുടെ പ്രിയമായ ജീവൻ പോലും ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറായി മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു.
അനൂപാധിപതിഃ ശൂരോ ഭീമസ്യ ദയിതഃ സഖാ । നീലോ നീലാമ്ബുദപ്രഖ്യഃ സംക്രുദ്ധോ ദ്രൌണിമഭ്യാത്
അനൂപരാജാവായ ധീരനും ഭീമന്റെ പ്രിയസുഹൃത്തുമായ നീലൻ, കറുത്ത മേഘംപോലെയുള്ളവൻ, കോപത്തോടെ ദ്രോണപുത്രന്റെ നേരെ പാഞ്ഞു.
സ്പര്ധതേ ഹി മഹേഷ്വാസോ നിത്യം ദ്രോണസുതേന സഃ। സ വിഷ്ഫാര്യ മഹച്ചാപം ദ്രൌണിം വിവ്യാധ പത്രിണാ
ആ മഹാബാണധാരിയായ നീലൻ എപ്പോഴും ദ്രോണപുത്രനോടൊപ്പം മത്സരിക്കാറുണ്ട്; വലിയ വില്ല് വലിച്ച്, പക്ഷധാരയുള്ള ഒരു അമ്പ് അവന്റെ നേരെ വിട്ടു.
യഥാ ശക്രോ മഹാരാജ പുരാ വിവ്യാധ ദാനവമ് । വിപ്രചിത്തിം ദുരാധര്ഷം ദേവതാനാം ഭയംകരമ്
രാജാവേ, ദേവന്മാർക്ക് ഭയമായിരുന്ന ദാനവനായ ദുർജയനായ വിപ്രചിത്തിയെ, ഇന്ദ്രൻ മുമ്പ് എങ്ങനെ അമ്പുകൊണ്ട് വെട്ടിയതുപോലെ,
യേന ലോകത്രയം ക്രോധാത്രാസിതം സ്വേന തേജസാക । `സ രുദ്രേണ ജിതഃ പൂര്വം നിഹതോ മാതരിശ്വനാ' തഥാ നീലേന നിര്ഭിന്നഃ സമ്യങ്ഭുക്തേന പത്രിണാ
സ്വന്തം ശക്തിയാൽ മൂന്നു ലോകവും കോപത്തിലും ഭയത്തിലും വിറക്കിച്ചവൻ, മുമ്പ് രുദ്രനാൽ ജയിക്കപ്പെട്ട് വായുവിനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതുപോലെ, അതുപോലെയാണ് നീലൻ ദ്രോണപുത്രനെ കൃത്യമായ അമ്പുകൊണ്ട് തുളച്ചു.
സംജാതരുധിരോത്പീഡോ ദ്രൌണിഃ ക്രോധസമന്വിതഃ । സ വിഷ്ഫാര്യ ധനുശ്ചിത്രമിന്ദ്രാശനിസമസ്വനമ്
രക്തം ഒഴുകി കോപം നിറഞ്ഞ ദ്രോണപുത്രൻ, ഇന്ദ്രന്റെ ഇടിമുഴക്കുപോലെയുള്ള ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുന്ന മനോഹരമായ വില്ല് വലിച്ചു.
ദധ്രേ നീലവിനാശായ മതിം മതിമതാം വരഃ। തതഃ സംധായ വിമലാന്ഭല്ലാന്കര്മാരമാര്ജിതാന്
മതിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ, നീലനെ സംഹരിക്കാമെന്നുറച്ച്, ശുദ്ധവും കരകൗശലത്തോടെ നിർമ്മിച്ച അമ്പുകൾ വില്ലിൽ കെട്ടി.
ജഘാന ചതുരോ വാഹാന്പാതയാമാസ ച ധ്വജമ്। `സൂതം ചൈകേന ഭല്ലേന രഥനീഡാദപാഹരത്' സപ്തമേന ച ഭല്ലേന നീലം വിവ്യാധ വക്ഷസി
അവൻ നാലു കുതിരകളെ വെട്ടി വീഴ്ത്തി, കൊടിയും തകർത്തു; ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് സാരഥിയെ രഥത്തിൽ നിന്ന് താഴെ വീഴ്ത്തി, ഏഴാമത്തെ അമ്പുകൊണ്ട് നീലന്റെ നെഞ്ചിൽ തുളച്ചു.
സ ഗാഢവിദ്ധോ വ്യഥിതോ രഥോപസ്ഥ ഉപാവിശത്। മോഹിതം വീക്ഷ്യ രാജാനം നീലമശ്മചയോപമമ്
കടുത്ത വേദനയോടെ നീലൻ രഥത്തിന്റെ അടിയിൽ ഇരുന്നു; കല്ലുപോലെയുള്ള നീലനെ ആശ്ചര്യത്തോടെ രാജാവ് നോക്കി.
ഘടോത്കചോഽഭിസംക്രുദ്ധോ ജ്ഞാതിഭിഃ പരിവാരിതഃ । അഭിദുദ്രാവ വേഗേന ദ്രൌണിമാഹവശോഭിനമ് । തഥേതരേ ചാഭ്യധാവന്രാക്ഷസാ യുദ്ധദുര്മദാഃ
കോപം നിറഞ്ഞ ഘടോത്കചനും, ബന്ധുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, വേഗത്തിൽ യുദ്ധഭൂമിയിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ദ്രോണപുത്രന്റെ നേരെ പാഞ്ഞു; യുദ്ധത്തിൽ ഉന്മാദമായ മറ്റ് രാക്ഷസന്മാരും അങ്ങനെ തന്നെ അവിടെ ഓടിയെത്തി.
ഭീമസേനോ മഹാബാഹുര്നീലം നീലാഞ്ജനപ്രഭമ്।' ആരോപ്യ സ്വരഥം വീരോ ദുര്യോധനമപാദ്രവത്
വീരനായ ഭീമസേനൻ, ശക്തമായ ഭുജങ്ങൾക്കുടമയാളൻ, കറുത്ത നിറത്തിൽ നീലമണിപോലെയുള്ള നീളനെ തന്റെ രഥത്തിൽ കയറ്റി, ദുര്യോധനന്റെ നേരെ പാഞ്ഞു.
ഘടോത്കചം ച സംപ്രേക്ഷ്യ രാക്ഷസം ഘോരദര്ശനമ് ।। അഭ്യധാവത തേജസ്വീ ഭാരജ്വാജാത്മജസ്ത്വരന്
ഭയങ്കരമായ രൂപമുള്ള രാക്ഷസനായ ഘടോൽക്കചനെ കണ്ടു, ഭീമന്റെ പ്രകാശമുള്ള പുത്രൻ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു.
നിജഘാന ച സംക്രുദ്ധോ രാക്ഷസാന്ഭീമദര്ശനാന്। യോഽഭവന്നഗ്രതഃ ക്രുദ്ധാ രാക്ഷസസ്യ പുരഃസരാഃ । വിമുഖാംശ്ചൈവ താന്ദൃഷ്ട്വാ ദ്രൌണിചാപച്യുതൈഃ ശരൈഃ
കോപത്തോടെ, ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രാക്ഷസന്മാരെ, ഘടോൽക്കചന്റെ മുന്നിൽ നിന്നവരെ, അവൻ അടിർത്തു; അവർ തിരിഞ്ഞോടുന്നത് കണ്ടു, ദ്രോണന്റെ വില്ലിൽ നിന്നു വിട്ട അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവരെ തുളച്ചു.
അക്രുദ്ധ്യത മഹാകായോ ഭൈമസേനിര്ഘടോത്കചഃ। പ്രാദുശ്ചക്രേ തതോ മായാം ഘോരരൂപാം സുദാരുണാമ്
വലിയ രൂപമുള്ള ഭീമപുത്രനായ ഘടോൽക്കചൻ, കോപം കാണിച്ചില്ല; പകരം, ഭയാനകവും ഭീഷണവുമായ ഒരു മായാജാലം അവൻ പുറത്തുവിട്ടു.
മോഹയന്സമരേ ദ്രൌണിം മായാവീ രാക്ഷസാധിപഃ। തതസ്തേ താവകാഃ സര്വേ മായയാ വിമുഖീകൃതാഃക
രാക്ഷസാധിപൻ, മായാവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, യുദ്ധത്തിൽ ദ്രോണിയുടെ പുത്രനെ ഭ്രമിപ്പിച്ചു; അവന്റെ മായയാൽ, നിന്റെ സൈന്യം മുഴുവൻ ആശങ്കയിൽ ആകുകയായിരുന്നു.
അന്യോന്യം സമപശ്യന്ത നികൃത്താ മേദിനീതലേ। വിചേഷ്ടമാനാഃ കൃപണാഃ ശോണിതേന പരിപ്ലുതാഃ
ഭൂമിയിൽ വീണവർ, പരസ്പരം ശത്രുക്കളായി കണ്ടു; അവശരായി വേദനയോടെ കിടന്നവർ, രക്തത്തിൽ മുഴുകിയിരുന്നു.
ദ്രോണം ദുര്യോധനം ശല്യമശ്വത്ഥാമാനമേവ ച। പ്രായശശ്ച മഹേഷ്വാസാ യേ പ്രധാനാഃ സ്മ കൌരവാഃ
ദ്രോണൻ, ദുര്യോധനൻ, ശല്യൻ, അശ്വത്താമൻ, കൂടാതെ പ്രധാനമായിരുന്ന കൗരവരിൽ ഭൂരിഭാഗം മഹാവീരന്മാർ—
വിധ്വസ്താ രഥിനഃ സര്വേ ഗജാശ്ച വിനിപാതിതാഃ। ഹയാശ്ചൈവ ഹയാരോഹാഃ സന്നികൃത്താഃ സഹസ്രശഃ
രഥികന്മാർ എല്ലാവരും ചിതറപ്പെട്ടു, ആനകൾ നിലംപതിച്ചു, കുതിരകളും അവയുടെ സവാരിക്കാരും ആയിരക്കണക്കിന് വെട്ടിക്കീറി വീണു.
തദ്ദൃഷ്ട്വാ താവകം സൈന്യം വിദ്രുതം ശിബിരം പ്രതി। മമ പ്രാക്രോശതോ രാജംസ്തഥാ ദേവവ്രതസ്യ ച
നിന്റെ സൈന്യം പാളയത്തേക്ക് ഓടിപ്പോകുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, രാജാവേ, ഞാനും ദേവവ്രതനും ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചു.
യുധ്യധ്വം മാ പലായധ്വം മായൈഷാ രാക്ഷസീ രണേ। ഘടോത്കചപ്രമുക്തേതി നാതിഷ്ഠന്ത വിമോഹിതാഃ
'യുദ്ധം ചെയ്യൂ! ഓടരുത്! ഇത് ഘടോൽക്കചൻ വിട്ട രാക്ഷസ മായാജാലം മാത്രമാണ്!' എന്നുവിളിച്ചെങ്കിലും, ആശങ്കയിൽ ആകയാൽ അവർ നിലനിൽക്കാനാവില്ലായിരുന്നു.
നൈവ തേ ശ്രദ്ദധുര്ഭീതാ വദതോരാവയോര്വചഃ । താംശ്ച പ്രദ്രവതോ ദൃഷ്ട്വാ ജയം പ്രാപ്താശ്ച പാണ്ഡവാഃ
ഭയപ്പെട്ടവർ ഞങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ വിശ്വസിച്ചില്ല; അവർ ഓടുന്നത് കണ്ടു, പാണ്ഡവർ വിജയിച്ചു.
ഘടോത്കചേന സഹിതാഃ സിംഹനാദാന്പ്രചക്രിരേ । ശങ്ഖദുന്ദുഭിനിര്ഘോഷൈഃ സമന്താന്നേദിരേ ഭൃശമ്
ഘടോൽക്കചനോടൊപ്പം അവർ സിംഹംപോലെ ഗർജിച്ചു; ശംഖവും മദ്ധളവും മുഴങ്ങിയത് ചുറ്റുമെങ്ങുമായിരുന്നു.
ഏവം തവ ബലം സര്വം ഹൈഡിമ്ബേന മഹാത്മനാ। സൂര്യാസ്തമനവേലായാം പ്രഭഗ്നം വിദ്രുതം ദിശഃ
ഇങ്ങനെ, സന്ധ്യാസമയത്ത്, ഹൈഡിംബയുടെ മഹാത്മാവായ പുത്രൻ നിന്റെ സൈന്യം മുഴുവൻ തകർത്തു ചിതറിച്ചു.
തസ്മിന്മഹതി സംക്രന്ദേ രാജാ ദുര്യോധനസ്തദാ। `പരാജയം രാക്ഷസേന നാമൃഷ്യത പരംതപഃ।' ഗാങ്ഗേയമുപസംഗമ്യ വിനയേനാഭിവാദ്യ ച
ആ വലിയ കലഹത്തിൽ, രാജാവായ ദുര്യോധനൻ രാക്ഷസനിൽ നിന്നു തോറ്റതിന്റെ ദാഹത്തിൽ സഹിക്കാനാവാതെ, വിനയപൂർവ്വം ഭീഷ്മന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു വന്ദിച്ചു.
തസ്യ സര്വം യഥാവൃത്തമാഖ്യാതുമുപചക്രമേ। ഘടോത്കചസ്യ വിജയമാത്മനശ്ച പരാജയമ്
അവൻ സംഭവിച്ചതെല്ലാം വിശദമായി പറയാൻ തുടങ്ങി; ഘടോൽക്കചന്റെ വിജയം, തന്റെ തോൽവി എന്നിവയെക്കുറിച്ച്.
കഥയാമാസ ദുര്ധര്ഷോ വിനിഃശ്വസ്യ പുനഃപുനഃ । അബ്രവീച്ച തദാ രാജന്ഭീഷ്മം കുരുപിതാമഹമ്
വീണ്ടും വീണ്ടും ആഴത്തിൽ ശ്വാസംവലിച്ച്, ഭയപ്പെടുത്താൻ കഴിയുന്നവൻ സംസാരിച്ചു; പിന്നെ രാജാവേ, ഭീഷ്മനായ കുരുപിതാമഹനോട് പറഞ്ഞു.
ഭവന്തം സമുപാശ്രിത്യ ദ്രോണം ചൈവ പിതാമഹ । പാണ്ഡവൈര്വിഗ്രഹോ ഘോരഃ സമാരബ്ധോ മയാ പ്രഭോ
'ഭീഷ്മപിതാമഹാ, നിങ്ങളെയും ദ്രോണനെയും ആശ്രയിച്ചാണ് ഞാൻ പാണ്ഡവരോടൊപ്പം ഈ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചത്.'
ഏകാദശ സമാഖ്യാതാ അക്ഷൌഹിണ്യശ്ച യാ മമ। നിദേശേ തവ തിഷ്ഠന്തി മയാ സാര്ധം പരംതപ
'എന്റെ പതിനൊന്ന് അക്ഷൗഹിണികൾ ഒന്നിച്ചു ചേർന്നിരിക്കുന്നു; അവയെല്ലാം നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞയിൽ, എന്നോടൊപ്പം നിലകൊള്ളുന്നു, ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവനേ.'
സോഽഹം ഭരതശാര്ദൂല ഭീമസേനപുരോഗമൈഃ । ഘടോത്കചം സമാശ്രിത്യ പാണ്ഡവൈര്യുധി നിര്ജിതഃ
ഭാരതവംശത്തിലെ സിംഹമേ, ഞാനും ഭീമസേനനും മുന്നിൽ നിന്ന് ഘടോൽക്കചനെ ആശ്രയിച്ച് പാണ്ഡവന്മാരോട് യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റു.
തന്മേ ദഹതി ഗാത്രാണി ശുഷ്കവൃക്ഷമിവാനലഃ । തദിച്ഛാമി മഹാഭാഗ ത്വത്പ്രസാദാത്പരംതപ
അത് എന്റെ ശരീരം ഉണങ്ങിയ വൃക്ഷത്തെ അഗ്നി ദഹിക്കുന്നതുപോലെ കത്തിക്കുന്നു; മഹാഭാഗനേ, നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഞാൻ ഇതിനെ അതിജയിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.