തം പ്രത്യവിധ്യദ്ദശഭിര്ഭീമസേനഃ ശിലീമുഖൈഃ । ത്വരമാണോ മഹേഷ്വാസഃ സവ്യേ പാര്ശ്വേ മഹാബലഃ
ശക്തനായ അമ്പധാരിയായ ഭീമസേനൻ വേഗത്തിൽ പത്തു മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ അവന്റെ ഇടതുവശത്ത് കുത്തി.
സ ഗാഢവിദ്ധോ വ്യഥിതോ വയോവൃദ്ധശ്ച ഭാരത। പ്രനഷ്ടസംജ്ഞഃ സഹസാ രഥോപസ്ഥ ഉപാവിശത്
കനത്ത വേദനയോടെ, വേദനിച്ചു, വയസ്സായതുകൊണ്ടും, അവൻ അപ്രത്യക്ഷമായി ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു, അപ്രത്യക്ഷമായി രഥത്തിൽ ഇരുന്നു.
ഗുരും പ്രവ്യഥിതം ദൃഷ്ട്വാ രാജാ ദുര്യോധനഃ സ്വയമ് । ദ്രൌണായനിശ്ച സംക്രുദ്ധൌ ഭീമസേനമഭിദ്രുതൌ
തന്റെ ഗുരു വിഷമത്തിലാണെന്ന് കണ്ട രാജാവ് ദുര്യോധനനും, ദ്രോണന്റെ മകനും, ഇരുവരും കോപത്തോടെ ഭീമസേനന്റെ നേരെ ഓടിയെത്തി.
താവാപതന്തൌ സംപ്രേക്ഷ്യ കാലാന്തകയമോപമൌ । ഭീമസേനോ മഹാബാഹുര്ഗദാമാദായ സത്വരമ്
അവരെ ഇരുവരെയും, കാലാന്തകനെപ്പോലെയും മുന്നോട്ട് വരുന്നത് കണ്ട മഹാബലശാലിയായ ഭീമസേനൻ വേഗത്തിൽ തന്റെ ഗദ പിടിച്ചു.
അവപ്ലുത്യ രഥാത്തൂര്ണം തസ്ഥൌ ഗിരിരിവാചലഃ। സമുദ്യമ്യ ഗദാം ഗുര്വീ യമദണ്ഡോപമാം രണേ
അവൻ രഥത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ചാടി ഇറങ്ങി, ഒരു കുന്നുപോലെ ഉറച്ചുനിന്നു, യമന്റെ ദണ്ഡംപോലെയുള്ള ഭാരംകൂടിയ ഗദ ഉയർത്തി യുദ്ധത്തിനായി നിന്നു.
തമുദ്യതഗദം ദൃഷ്ട്വാ കൈലാസമിവ ശൃങ്ഗിണമ്। കൌരവോ ദ്രോണപുത്രശ്ച സഹിതാവഭ്യധാവതാമ്
ഭീമൻ ഗദ ഉയർത്തി നില്ക്കുന്നത്, കൈലാസശൃംഗംപോലെ, കണ്ടു കൌരവനും ദ്രോണപുത്രനും ഒരുമിച്ച് അവന്റെ നേരെ ഓടിയെത്തി.
താവാപതന്തൌ സഹിതൌ ത്വരിതൌ ബലിനാം വരൌ। അഭ്യധാവത വേഗേന ത്വരമാണോ വൃകോദരഃ
അവൻമാർ ഇരുവരും, ശക്തന്മാരിൽ മുന്നിലുള്ളവർ, വേഗത്തിൽ ചേർന്ന് മുന്നോട്ടു പാഞ്ഞു; വൃക്കോദരനും അതേ വേഗത്തിൽ അവരെ നേരിടാൻ ഓടി.
തമാപതന്തം സംപ്രേക്ഷ്യ സംക്രുദ്ധം ഭീമദര്ശനമ് । സമഭ്യധാവംസ്ത്വരിതാഃ കൌരവാണാം മഹാരഥാഃ
അവനെ, കോപത്തോടെ ഭയാനകമായി മുന്നോട്ട് വരുന്നത് കണ്ട കൌരവരുടെ മഹാരഥികൾ വേഗത്തിൽ അവനെ നേരിടാൻ ഓടിയെത്തി.
ഭാരദ്വാജമുഖാഃ സര്വേ ഭീമസേനജിഘാംസയാ । നാനാവിധാനി ശസ്ത്രാണി ഭീമസ്യോരസ്യപാതയന്
ഭാരദ്വാജനെ മുന്നിൽ വെച്ച്, ഭീമസേനനെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിച്ചവർ വിവിധ ആയുധങ്ങൾ ഭീമന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് എറിഞ്ഞു.
സഹിതാഃ പാണ്ഡവം സര്വേ പീഡയന്തഃ സമന്തതഃ। തം ദൃഷ്ട്വാ സംശയം പ്രാപ്തം പീഡ്യമാനം മഹാരഥമ്
അവർ എല്ലാവരും ചേർന്ന് പാണ്ഡവനെ ചുറ്റി, എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നും ആക്രമിച്ചു; മഹാരഥിയായ ഭീമൻ ആകുലനായി അപകടത്തിലാണെന്ന് കണ്ടു.
അഭിമന്യുപ്രഭൃതയഃ പാണ്ഡവാനാം മഹാരഥാഃക । അഭ്യദാവന്പരീപ്സന്തഃ പ്രാണാംസ്ത്യക്ത്വാ സുദുസ്ത്യജാന്
അഭിമന്യുവും മറ്റ് പാണ്ഡവ മഹാരഥികളും, ഭീമനെ രക്ഷിക്കാൻ, തങ്ങളുടെ പ്രിയമായ ജീവൻ പോലും ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറായി മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു.
അനൂപാധിപതിഃ ശൂരോ ഭീമസ്യ ദയിതഃ സഖാ । നീലോ നീലാമ്ബുദപ്രഖ്യഃ സംക്രുദ്ധോ ദ്രൌണിമഭ്യാത്
അനൂപരാജാവായ ധീരനും ഭീമന്റെ പ്രിയസുഹൃത്തുമായ നീലൻ, കറുത്ത മേഘംപോലെയുള്ളവൻ, കോപത്തോടെ ദ്രോണപുത്രന്റെ നേരെ പാഞ്ഞു.
സ്പര്ധതേ ഹി മഹേഷ്വാസോ നിത്യം ദ്രോണസുതേന സഃ। സ വിഷ്ഫാര്യ മഹച്ചാപം ദ്രൌണിം വിവ്യാധ പത്രിണാ
ആ മഹാബാണധാരിയായ നീലൻ എപ്പോഴും ദ്രോണപുത്രനോടൊപ്പം മത്സരിക്കാറുണ്ട്; വലിയ വില്ല് വലിച്ച്, പക്ഷധാരയുള്ള ഒരു അമ്പ് അവന്റെ നേരെ വിട്ടു.
യഥാ ശക്രോ മഹാരാജ പുരാ വിവ്യാധ ദാനവമ് । വിപ്രചിത്തിം ദുരാധര്ഷം ദേവതാനാം ഭയംകരമ്
രാജാവേ, ദേവന്മാർക്ക് ഭയമായിരുന്ന ദാനവനായ ദുർജയനായ വിപ്രചിത്തിയെ, ഇന്ദ്രൻ മുമ്പ് എങ്ങനെ അമ്പുകൊണ്ട് വെട്ടിയതുപോലെ,
യേന ലോകത്രയം ക്രോധാത്രാസിതം സ്വേന തേജസാക । `സ രുദ്രേണ ജിതഃ പൂര്വം നിഹതോ മാതരിശ്വനാ' തഥാ നീലേന നിര്ഭിന്നഃ സമ്യങ്ഭുക്തേന പത്രിണാ
സ്വന്തം ശക്തിയാൽ മൂന്നു ലോകവും കോപത്തിലും ഭയത്തിലും വിറക്കിച്ചവൻ, മുമ്പ് രുദ്രനാൽ ജയിക്കപ്പെട്ട് വായുവിനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതുപോലെ, അതുപോലെയാണ് നീലൻ ദ്രോണപുത്രനെ കൃത്യമായ അമ്പുകൊണ്ട് തുളച്ചു.
സംജാതരുധിരോത്പീഡോ ദ്രൌണിഃ ക്രോധസമന്വിതഃ । സ വിഷ്ഫാര്യ ധനുശ്ചിത്രമിന്ദ്രാശനിസമസ്വനമ്
രക്തം ഒഴുകി കോപം നിറഞ്ഞ ദ്രോണപുത്രൻ, ഇന്ദ്രന്റെ ഇടിമുഴക്കുപോലെയുള്ള ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുന്ന മനോഹരമായ വില്ല് വലിച്ചു.
ദധ്രേ നീലവിനാശായ മതിം മതിമതാം വരഃ। തതഃ സംധായ വിമലാന്ഭല്ലാന്കര്മാരമാര്ജിതാന്
മതിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ, നീലനെ സംഹരിക്കാമെന്നുറച്ച്, ശുദ്ധവും കരകൗശലത്തോടെ നിർമ്മിച്ച അമ്പുകൾ വില്ലിൽ കെട്ടി.
ജഘാന ചതുരോ വാഹാന്പാതയാമാസ ച ധ്വജമ്। `സൂതം ചൈകേന ഭല്ലേന രഥനീഡാദപാഹരത്' സപ്തമേന ച ഭല്ലേന നീലം വിവ്യാധ വക്ഷസി
അവൻ നാലു കുതിരകളെ വെട്ടി വീഴ്ത്തി, കൊടിയും തകർത്തു; ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് സാരഥിയെ രഥത്തിൽ നിന്ന് താഴെ വീഴ്ത്തി, ഏഴാമത്തെ അമ്പുകൊണ്ട് നീലന്റെ നെഞ്ചിൽ തുളച്ചു.
സ ഗാഢവിദ്ധോ വ്യഥിതോ രഥോപസ്ഥ ഉപാവിശത്। മോഹിതം വീക്ഷ്യ രാജാനം നീലമശ്മചയോപമമ്
കടുത്ത വേദനയോടെ നീലൻ രഥത്തിന്റെ അടിയിൽ ഇരുന്നു; കല്ലുപോലെയുള്ള നീലനെ ആശ്ചര്യത്തോടെ രാജാവ് നോക്കി.
ഘടോത്കചോഽഭിസംക്രുദ്ധോ ജ്ഞാതിഭിഃ പരിവാരിതഃ । അഭിദുദ്രാവ വേഗേന ദ്രൌണിമാഹവശോഭിനമ് । തഥേതരേ ചാഭ്യധാവന്രാക്ഷസാ യുദ്ധദുര്മദാഃ
കോപം നിറഞ്ഞ ഘടോത്കചനും, ബന്ധുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, വേഗത്തിൽ യുദ്ധഭൂമിയിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ദ്രോണപുത്രന്റെ നേരെ പാഞ്ഞു; യുദ്ധത്തിൽ ഉന്മാദമായ മറ്റ് രാക്ഷസന്മാരും അങ്ങനെ തന്നെ അവിടെ ഓടിയെത്തി.
ഭീമസേനോ മഹാബാഹുര്നീലം നീലാഞ്ജനപ്രഭമ്।' ആരോപ്യ സ്വരഥം വീരോ ദുര്യോധനമപാദ്രവത്
വീരനായ ഭീമസേനൻ, ശക്തമായ ഭുജങ്ങൾക്കുടമയാളൻ, കറുത്ത നിറത്തിൽ നീലമണിപോലെയുള്ള നീളനെ തന്റെ രഥത്തിൽ കയറ്റി, ദുര്യോധനന്റെ നേരെ പാഞ്ഞു.
ഘടോത്കചം ച സംപ്രേക്ഷ്യ രാക്ഷസം ഘോരദര്ശനമ് ।। അഭ്യധാവത തേജസ്വീ ഭാരജ്വാജാത്മജസ്ത്വരന്
ഭയങ്കരമായ രൂപമുള്ള രാക്ഷസനായ ഘടോൽക്കചനെ കണ്ടു, ഭീമന്റെ പ്രകാശമുള്ള പുത്രൻ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു.
നിജഘാന ച സംക്രുദ്ധോ രാക്ഷസാന്ഭീമദര്ശനാന്। യോഽഭവന്നഗ്രതഃ ക്രുദ്ധാ രാക്ഷസസ്യ പുരഃസരാഃ । വിമുഖാംശ്ചൈവ താന്ദൃഷ്ട്വാ ദ്രൌണിചാപച്യുതൈഃ ശരൈഃ
കോപത്തോടെ, ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രാക്ഷസന്മാരെ, ഘടോൽക്കചന്റെ മുന്നിൽ നിന്നവരെ, അവൻ അടിർത്തു; അവർ തിരിഞ്ഞോടുന്നത് കണ്ടു, ദ്രോണന്റെ വില്ലിൽ നിന്നു വിട്ട അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവരെ തുളച്ചു.
അക്രുദ്ധ്യത മഹാകായോ ഭൈമസേനിര്ഘടോത്കചഃ। പ്രാദുശ്ചക്രേ തതോ മായാം ഘോരരൂപാം സുദാരുണാമ്
വലിയ രൂപമുള്ള ഭീമപുത്രനായ ഘടോൽക്കചൻ, കോപം കാണിച്ചില്ല; പകരം, ഭയാനകവും ഭീഷണവുമായ ഒരു മായാജാലം അവൻ പുറത്തുവിട്ടു.
മോഹയന്സമരേ ദ്രൌണിം മായാവീ രാക്ഷസാധിപഃ। തതസ്തേ താവകാഃ സര്വേ മായയാ വിമുഖീകൃതാഃക
രാക്ഷസാധിപൻ, മായാവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, യുദ്ധത്തിൽ ദ്രോണിയുടെ പുത്രനെ ഭ്രമിപ്പിച്ചു; അവന്റെ മായയാൽ, നിന്റെ സൈന്യം മുഴുവൻ ആശങ്കയിൽ ആകുകയായിരുന്നു.
അന്യോന്യം സമപശ്യന്ത നികൃത്താ മേദിനീതലേ। വിചേഷ്ടമാനാഃ കൃപണാഃ ശോണിതേന പരിപ്ലുതാഃ
ഭൂമിയിൽ വീണവർ, പരസ്പരം ശത്രുക്കളായി കണ്ടു; അവശരായി വേദനയോടെ കിടന്നവർ, രക്തത്തിൽ മുഴുകിയിരുന്നു.
ദ്രോണം ദുര്യോധനം ശല്യമശ്വത്ഥാമാനമേവ ച। പ്രായശശ്ച മഹേഷ്വാസാ യേ പ്രധാനാഃ സ്മ കൌരവാഃ
ദ്രോണൻ, ദുര്യോധനൻ, ശല്യൻ, അശ്വത്താമൻ, കൂടാതെ പ്രധാനമായിരുന്ന കൗരവരിൽ ഭൂരിഭാഗം മഹാവീരന്മാർ—
വിധ്വസ്താ രഥിനഃ സര്വേ ഗജാശ്ച വിനിപാതിതാഃ। ഹയാശ്ചൈവ ഹയാരോഹാഃ സന്നികൃത്താഃ സഹസ്രശഃ
രഥികന്മാർ എല്ലാവരും ചിതറപ്പെട്ടു, ആനകൾ നിലംപതിച്ചു, കുതിരകളും അവയുടെ സവാരിക്കാരും ആയിരക്കണക്കിന് വെട്ടിക്കീറി വീണു.
തദ്ദൃഷ്ട്വാ താവകം സൈന്യം വിദ്രുതം ശിബിരം പ്രതി। മമ പ്രാക്രോശതോ രാജംസ്തഥാ ദേവവ്രതസ്യ ച
നിന്റെ സൈന്യം പാളയത്തേക്ക് ഓടിപ്പോകുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, രാജാവേ, ഞാനും ദേവവ്രതനും ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചു.
യുധ്യധ്വം മാ പലായധ്വം മായൈഷാ രാക്ഷസീ രണേ। ഘടോത്കചപ്രമുക്തേതി നാതിഷ്ഠന്ത വിമോഹിതാഃ
'യുദ്ധം ചെയ്യൂ! ഓടരുത്! ഇത് ഘടോൽക്കചൻ വിട്ട രാക്ഷസ മായാജാലം മാത്രമാണ്!' എന്നുവിളിച്ചെങ്കിലും, ആശങ്കയിൽ ആകയാൽ അവർ നിലനിൽക്കാനാവില്ലായിരുന്നു.