സമഭ്യധാവന്ക്രോശന്തോ രാജാനം ജാതസംഭ്രമാഃ । സംപ്രേക്ഷ്യ താന്സംപതതഃ സംക്രുദ്ധാഞ്ജാതസംഭ്രമാന്
അവർ രാജാവിനെതിരെ ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചോടി, ഭയത്താൽ ഉണർന്നുപോയി; അവരെ ഈ പ്രകോപത്തോടെയും ആശങ്കയോടെയും ഓടുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ—
ഭാരദ്വാജോഽബ്രവീദ്വാക്യം താവകാനാം മഹാരഥാന് । ക്ഷിപ്രം ഗച്ഛത ഭദ്രം വോ രാജാനം പരിരക്ഷത
ഭാരദ്വാജപുത്രൻ നിങ്ങളുടെ മഹാരഥന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ വേഗത്തിൽ പോകൂ, നിങ്ങളുടെ ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ; രാജാവിനെ രക്ഷിക്കൂ!'
സംശയം പരമം പ്രാപ്തം മഞ്ജന്തം വ്യസനാര്ണവേ। ഏതേ ക്രുദ്ധാ മഹേഷ്വാസാഃ പാണ്ഡവാനാം മഹാരഥാഃ
'അവൻ ഏറ്റവും വലിയ അപകടത്തിൽ, ദുരിതത്തിന്റെ കടലിൽ മുങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു; ഇവർ, പാണ്ഡവരുടെ മഹാബലശാലികൾ, അത്യന്തം കോപിതരായി.'
ഭീമസേനം പുരസ്കൃത്യ ദുര്യോധനമുപാദ്രവന്। നാനാവിധാനി ശസ്ത്രാണി വിസൃജന്തോ മഹാരഥാഃ
ഭീമസേനനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, മഹാരഥന്മാർ വിവിധ ആയുധങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ച് ദുര്യോധനനെതിരെ മുന്നേറി.
നദന്തോ ഭൈരവാന്നാദാംസ്ത്രാസയന്തശ്ച ഭൂമിപാന് । തദാഽഽചാര്യവചഃ ശ്രുത്വാ സൌമദത്തിപുരോഗമാഃ
ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ശബ്ദങ്ങൾ മുഴക്കി, ഭൂമിപാലന്മാരെ ഭയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു; അപ്പോൾ, ആചാര്യന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, സൗമദത്തി മുന്നിൽ നിന്ന്—
താവകാഃ സമവര്തന്ത പാമ്ഡവാനാമനീകിനീമ് । കൃപോ ഭൂരിശ്രവാഃ ശല്യോ ദ്രോണപുത്രോ വിവിംശതിഃ
നിങ്ങളുടെ സൈന്യം പാണ്ഡവരുടെ സൈന്യത്തെ നേരെ തിരിഞ്ഞു; കൃപ, ഭൂരിശ്രവസ്, ശല്യൻ, ദ്രോണപുത്രൻ, വിവിംശതി—
ചിത്രസേനോ വികര്ണശ്ച സൈന്ധവോഽഥ ബൃഹദ്ബലഃ । ആവന്ത്യൌ ച മഹേഷ്വാസൌ കൌരവം പര്യവാരയന്
ചിത്രസേനൻ, വികർണ്ണൻ, സിന്ദുരാജാവ്, ബൃഹദ്ബലൻ, അവന്തിയിലെ രണ്ടു മഹാബാണധാരികൾ—all ചേർന്ന് കൗരവരാജാവിനെ ചുറ്റി സംരക്ഷിച്ചു.
തേ വിംശതിപദം ഗത്വാ സംപ്രഹാരം പ്രചക്രിരേ । പാണ്ഡവാ ധാര്തരാഷ്ട്രാശ്ച പരസ്പരജിഘാംസവഃക
അവർ ഇരുപത് അടി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി യുദ്ധം തുടങ്ങി; പാണ്ഡവർക്കും ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർക്കും പരസ്പരം നാശം വരുത്താൻ ആഗ്രഹം.
ഏവമുക്ത്വാ മഹാബാഹുര്മഹദ്വിഷ്ഫാര്യ കാര്മുകമ് । ഭാരദ്വാജസ്തതോ ഭീമം ഷഡ്വിംശത്യാ സമാര്പയത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, വലിയ ഭുജശക്തിയുള്ള ഭാരദ്വാജപുത്രൻ വില്ല് വലിച്ച്, ഭീമനെ ഇരുപത്താറ് അമ്പുകൾകൊണ്ട് തല്ലി.
ഭൂയശ്ചൈനം മഹാബാഹുഃ ശരൈഃ ശീഘ്രമവാകിരത് । പര്വതം വാരിധാരാഭിഃ പ്രാവൃഷീവ വലാഹകഃ
വലിയ ഭുജശക്തിയുള്ളവൻ വീണ്ടും വേഗത്തിൽ ഭീമനെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് മൂടി; മഴക്കാലത്ത് മേഘം പർവ്വതത്തെ മഴയാൽ മൂടുന്നതുപോലെ.
തം പ്രത്യവിധ്യദ്ദശഭിര്ഭീമസേനഃ ശിലീമുഖൈഃ । ത്വരമാണോ മഹേഷ്വാസഃ സവ്യേ പാര്ശ്വേ മഹാബലഃ
ശക്തനായ അമ്പധാരിയായ ഭീമസേനൻ വേഗത്തിൽ പത്തു മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ അവന്റെ ഇടതുവശത്ത് കുത്തി.
സ ഗാഢവിദ്ധോ വ്യഥിതോ വയോവൃദ്ധശ്ച ഭാരത। പ്രനഷ്ടസംജ്ഞഃ സഹസാ രഥോപസ്ഥ ഉപാവിശത്
കനത്ത വേദനയോടെ, വേദനിച്ചു, വയസ്സായതുകൊണ്ടും, അവൻ അപ്രത്യക്ഷമായി ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു, അപ്രത്യക്ഷമായി രഥത്തിൽ ഇരുന്നു.
ഗുരും പ്രവ്യഥിതം ദൃഷ്ട്വാ രാജാ ദുര്യോധനഃ സ്വയമ് । ദ്രൌണായനിശ്ച സംക്രുദ്ധൌ ഭീമസേനമഭിദ്രുതൌ
തന്റെ ഗുരു വിഷമത്തിലാണെന്ന് കണ്ട രാജാവ് ദുര്യോധനനും, ദ്രോണന്റെ മകനും, ഇരുവരും കോപത്തോടെ ഭീമസേനന്റെ നേരെ ഓടിയെത്തി.
താവാപതന്തൌ സംപ്രേക്ഷ്യ കാലാന്തകയമോപമൌ । ഭീമസേനോ മഹാബാഹുര്ഗദാമാദായ സത്വരമ്
അവരെ ഇരുവരെയും, കാലാന്തകനെപ്പോലെയും മുന്നോട്ട് വരുന്നത് കണ്ട മഹാബലശാലിയായ ഭീമസേനൻ വേഗത്തിൽ തന്റെ ഗദ പിടിച്ചു.
അവപ്ലുത്യ രഥാത്തൂര്ണം തസ്ഥൌ ഗിരിരിവാചലഃ। സമുദ്യമ്യ ഗദാം ഗുര്വീ യമദണ്ഡോപമാം രണേ
അവൻ രഥത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ചാടി ഇറങ്ങി, ഒരു കുന്നുപോലെ ഉറച്ചുനിന്നു, യമന്റെ ദണ്ഡംപോലെയുള്ള ഭാരംകൂടിയ ഗദ ഉയർത്തി യുദ്ധത്തിനായി നിന്നു.
തമുദ്യതഗദം ദൃഷ്ട്വാ കൈലാസമിവ ശൃങ്ഗിണമ്। കൌരവോ ദ്രോണപുത്രശ്ച സഹിതാവഭ്യധാവതാമ്
ഭീമൻ ഗദ ഉയർത്തി നില്ക്കുന്നത്, കൈലാസശൃംഗംപോലെ, കണ്ടു കൌരവനും ദ്രോണപുത്രനും ഒരുമിച്ച് അവന്റെ നേരെ ഓടിയെത്തി.
താവാപതന്തൌ സഹിതൌ ത്വരിതൌ ബലിനാം വരൌ। അഭ്യധാവത വേഗേന ത്വരമാണോ വൃകോദരഃ
അവൻമാർ ഇരുവരും, ശക്തന്മാരിൽ മുന്നിലുള്ളവർ, വേഗത്തിൽ ചേർന്ന് മുന്നോട്ടു പാഞ്ഞു; വൃക്കോദരനും അതേ വേഗത്തിൽ അവരെ നേരിടാൻ ഓടി.
തമാപതന്തം സംപ്രേക്ഷ്യ സംക്രുദ്ധം ഭീമദര്ശനമ് । സമഭ്യധാവംസ്ത്വരിതാഃ കൌരവാണാം മഹാരഥാഃ
അവനെ, കോപത്തോടെ ഭയാനകമായി മുന്നോട്ട് വരുന്നത് കണ്ട കൌരവരുടെ മഹാരഥികൾ വേഗത്തിൽ അവനെ നേരിടാൻ ഓടിയെത്തി.
ഭാരദ്വാജമുഖാഃ സര്വേ ഭീമസേനജിഘാംസയാ । നാനാവിധാനി ശസ്ത്രാണി ഭീമസ്യോരസ്യപാതയന്
ഭാരദ്വാജനെ മുന്നിൽ വെച്ച്, ഭീമസേനനെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിച്ചവർ വിവിധ ആയുധങ്ങൾ ഭീമന്റെ നെഞ്ചിലേക്ക് എറിഞ്ഞു.
സഹിതാഃ പാണ്ഡവം സര്വേ പീഡയന്തഃ സമന്തതഃ। തം ദൃഷ്ട്വാ സംശയം പ്രാപ്തം പീഡ്യമാനം മഹാരഥമ്
അവർ എല്ലാവരും ചേർന്ന് പാണ്ഡവനെ ചുറ്റി, എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നും ആക്രമിച്ചു; മഹാരഥിയായ ഭീമൻ ആകുലനായി അപകടത്തിലാണെന്ന് കണ്ടു.
അഭിമന്യുപ്രഭൃതയഃ പാണ്ഡവാനാം മഹാരഥാഃക । അഭ്യദാവന്പരീപ്സന്തഃ പ്രാണാംസ്ത്യക്ത്വാ സുദുസ്ത്യജാന്
അഭിമന്യുവും മറ്റ് പാണ്ഡവ മഹാരഥികളും, ഭീമനെ രക്ഷിക്കാൻ, തങ്ങളുടെ പ്രിയമായ ജീവൻ പോലും ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറായി മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു.
അനൂപാധിപതിഃ ശൂരോ ഭീമസ്യ ദയിതഃ സഖാ । നീലോ നീലാമ്ബുദപ്രഖ്യഃ സംക്രുദ്ധോ ദ്രൌണിമഭ്യാത്
അനൂപരാജാവായ ധീരനും ഭീമന്റെ പ്രിയസുഹൃത്തുമായ നീലൻ, കറുത്ത മേഘംപോലെയുള്ളവൻ, കോപത്തോടെ ദ്രോണപുത്രന്റെ നേരെ പാഞ്ഞു.
സ്പര്ധതേ ഹി മഹേഷ്വാസോ നിത്യം ദ്രോണസുതേന സഃ। സ വിഷ്ഫാര്യ മഹച്ചാപം ദ്രൌണിം വിവ്യാധ പത്രിണാ
ആ മഹാബാണധാരിയായ നീലൻ എപ്പോഴും ദ്രോണപുത്രനോടൊപ്പം മത്സരിക്കാറുണ്ട്; വലിയ വില്ല് വലിച്ച്, പക്ഷധാരയുള്ള ഒരു അമ്പ് അവന്റെ നേരെ വിട്ടു.
യഥാ ശക്രോ മഹാരാജ പുരാ വിവ്യാധ ദാനവമ് । വിപ്രചിത്തിം ദുരാധര്ഷം ദേവതാനാം ഭയംകരമ്
രാജാവേ, ദേവന്മാർക്ക് ഭയമായിരുന്ന ദാനവനായ ദുർജയനായ വിപ്രചിത്തിയെ, ഇന്ദ്രൻ മുമ്പ് എങ്ങനെ അമ്പുകൊണ്ട് വെട്ടിയതുപോലെ,
യേന ലോകത്രയം ക്രോധാത്രാസിതം സ്വേന തേജസാക । `സ രുദ്രേണ ജിതഃ പൂര്വം നിഹതോ മാതരിശ്വനാ' തഥാ നീലേന നിര്ഭിന്നഃ സമ്യങ്ഭുക്തേന പത്രിണാ
സ്വന്തം ശക്തിയാൽ മൂന്നു ലോകവും കോപത്തിലും ഭയത്തിലും വിറക്കിച്ചവൻ, മുമ്പ് രുദ്രനാൽ ജയിക്കപ്പെട്ട് വായുവിനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതുപോലെ, അതുപോലെയാണ് നീലൻ ദ്രോണപുത്രനെ കൃത്യമായ അമ്പുകൊണ്ട് തുളച്ചു.
സംജാതരുധിരോത്പീഡോ ദ്രൌണിഃ ക്രോധസമന്വിതഃ । സ വിഷ്ഫാര്യ ധനുശ്ചിത്രമിന്ദ്രാശനിസമസ്വനമ്
രക്തം ഒഴുകി കോപം നിറഞ്ഞ ദ്രോണപുത്രൻ, ഇന്ദ്രന്റെ ഇടിമുഴക്കുപോലെയുള്ള ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുന്ന മനോഹരമായ വില്ല് വലിച്ചു.
ദധ്രേ നീലവിനാശായ മതിം മതിമതാം വരഃ। തതഃ സംധായ വിമലാന്ഭല്ലാന്കര്മാരമാര്ജിതാന്
മതിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ, നീലനെ സംഹരിക്കാമെന്നുറച്ച്, ശുദ്ധവും കരകൗശലത്തോടെ നിർമ്മിച്ച അമ്പുകൾ വില്ലിൽ കെട്ടി.
ജഘാന ചതുരോ വാഹാന്പാതയാമാസ ച ധ്വജമ്। `സൂതം ചൈകേന ഭല്ലേന രഥനീഡാദപാഹരത്' സപ്തമേന ച ഭല്ലേന നീലം വിവ്യാധ വക്ഷസി
അവൻ നാലു കുതിരകളെ വെട്ടി വീഴ്ത്തി, കൊടിയും തകർത്തു; ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് സാരഥിയെ രഥത്തിൽ നിന്ന് താഴെ വീഴ്ത്തി, ഏഴാമത്തെ അമ്പുകൊണ്ട് നീലന്റെ നെഞ്ചിൽ തുളച്ചു.
സ ഗാഢവിദ്ധോ വ്യഥിതോ രഥോപസ്ഥ ഉപാവിശത്। മോഹിതം വീക്ഷ്യ രാജാനം നീലമശ്മചയോപമമ്
കടുത്ത വേദനയോടെ നീലൻ രഥത്തിന്റെ അടിയിൽ ഇരുന്നു; കല്ലുപോലെയുള്ള നീലനെ ആശ്ചര്യത്തോടെ രാജാവ് നോക്കി.
ഘടോത്കചോഽഭിസംക്രുദ്ധോ ജ്ഞാതിഭിഃ പരിവാരിതഃ । അഭിദുദ്രാവ വേഗേന ദ്രൌണിമാഹവശോഭിനമ് । തഥേതരേ ചാഭ്യധാവന്രാക്ഷസാ യുദ്ധദുര്മദാഃ
കോപം നിറഞ്ഞ ഘടോത്കചനും, ബന്ധുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, വേഗത്തിൽ യുദ്ധഭൂമിയിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ദ്രോണപുത്രന്റെ നേരെ പാഞ്ഞു; യുദ്ധത്തിൽ ഉന്മാദമായ മറ്റ് രാക്ഷസന്മാരും അങ്ങനെ തന്നെ അവിടെ ഓടിയെത്തി.