തം ശ്രുത്വാ സുമഹാനാദം തവ സൈന്യസ്യ ഭാരത ।। ഊരുസ്തമ്ഭഃ സമഭവദ്വേപഥുഃ സ്വേദ ഏവ ച
ആ വലിയ ഗർജ്ജനം കേട്ടപ്പോൾ, ഭാരത, നിന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ കാലുകൾ കട്ടിയായി വിറച്ചു, ഭയത്താൽ വിയർപ്പും പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു.
സര്വ ഏവ മഹാരാജ താവകാ ദീനചേതസഃ ।। സര്വതഃ സമചേഷ്ടന്ത സിംഹഭീതാ ഗജാ ഇവ
എല്ലാവരും, രാജാവേ, മനസ്സിൽ ദുർബലരായി; സിംഹത്തെ കണ്ട ആനകൾപോലെ ഭയപ്പെട്ട് എല്ലാ ദിശയിലേക്കും ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
നര്ദിത്വാ സുമഹാനാദം നിര്ഘാതമിവ രാക്ഷസഃ ।। ജ്വലിതം ശൂലമുദ്യമ്യ രൂപം കൃത്വാ വിഭീഷണമ്
അങ്ങനെ ആ രാക്ഷസൻ ഇടിമുഴക്കുപോലെയുള്ള ഗർജ്ജനം മുഴക്കി, ജ്വലിക്കുന്ന കുന്തം ഉയർത്തി, ഭയാനകമായ രൂപം ധരിച്ച് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
നാനാരൂപപ്രഹരണൈര്വൃതോ രാക്ഷസപുങ്ഗവൈഃ ।। ആജഘാന സുസംക്രുദ്ധഃ കാലാന്തകയമോപഭഃ
നാനാതരം ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള രാക്ഷസന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, കാലാന്തകനെപ്പോലെ ക്രുദ്ധനായി അവൻ ശത്രുക്കളെ ആക്രമിച്ചു.
തമാപതന്തം സംപ്രേക്ഷ്യ സംക്രുദ്ധം ഭീമദര്ശനമ് ।। സ്വബലം ച ഭയാത്തസ്യ പ്രായശോ വിമുഖീകൃതമ്
അവനെ അതി ക്രോധത്തോടെ ഭയാനകമായ രൂപത്തിൽ പാഞ്ഞുവരുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ഭയത്താൽ അവന്റെ സൈന്യത്തിലെ പലരും പിൻവാങ്ങി.
തതോ ദുര്യോധനോ രാജാ ഘടോത്കചമുപാദ്രവത് ।। പ്രഗൃഹ്യ വിപുലം ചാപം സിംഹവദ്വിനദന്മുഹുഃ
അപ്പോൾ രാജാവ് ദുര്യോധനൻ വലിയ വില്ലെടുത്ത്, സിംഹം പോലെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഗർജ്ജിച്ച്, ഘടോൽക്കചനെ നേരെ ആക്രമിച്ചു.
പൃഷ്ഠതോഽനുയയൌ ചൈനം സ്രവദ്ഭിഃ പര്വതോപമൈഃ ।। കുഞ്ജരൈര്ദശസാഹസ്രൈര്വങ്ഗാനാമധിപഃ സ്വയമ്
വംഗരാജാവ് തന്നെയാണ് പർവ്വതത്തിനെപ്പോലെയുള്ള, മദം ചൊരിയുന്ന പത്തു ആയിരം ആനകളുമായി അവനെ പിന്തുടർന്നത്.
പുത്രം തവ മഹാരാജ ചുകോപ സ നിശാചരഃ । തതഃ പ്രവവൃതേ യുദ്ധം തുമുലം രോമഹര്ഷണമ്
മഹാരാജാവേ, ആ നിശാചരൻ നിന്റെ മകനോടു കോപിച്ചു; അതിനുശേഷം ഒരു ഭയങ്കരവും രോമാഞ്ചം ഉണർത്തുന്ന യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.
രാക്ഷസാനാം ച രാജേന്ദ്ര ദുര്യോധനബലസ്യ ച। ഗജാനീകം ച സംപ്രേക്ഷ്യ മേഘബൃന്ദമിവോദിതമ്
രാജാധിരാജാവേ, രാക്ഷസരും ദുര്യോധനന്റെ സൈന്യവും ആനപ്പടയെ മേഘക്കൂട്ടംപോലെ ഉയർന്നതായി കണ്ടപ്പോൾ യുദ്ധം തുടങ്ങി.
അഭ്യധാവന്ത സംക്രുദ്ധാ രാക്ഷസാഃ ശസ്ത്രപാണയഃ । നദന്തോ വിവിധാന്നാദാന്മേഘാ ഇവ സവിദ്യുതഃ
കോപത്തോടെ ആയുധങ്ങൾ കൈയിൽ പിടിച്ച് രാക്ഷസർ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു, വിവിധമായ നിലവിളികളോടെ, മിന്നലോടുകൂടിയ മേഘങ്ങൾപോലെ ഗർജിച്ചു.
ശരശക്ത്യൃഷ്ടിനാരാചൈര്നിഘ്നന്തോ ഗജയോധിനഃ । ഭിണ്ഡിപാലൈസ്തഥാ ശൂലൈര്മുദ്ഗരൈഃ സപരശ്വഥൈഃ
അവർ അമ്പുകൾ, കുന്തങ്ങൾ, ഉരുളികൾ, ഇരുമ്പ് കൂർത്തായുധങ്ങൾ, കൂടാതെ മുത്തി, കുന്തം, വടി, കൊടാരികൾ എന്നിവകൊണ്ട് ആനപ്പടയാളികളെ വീഴ്ത്തി.
പര്വതാഗ്രൈശ്ച വൃക്ഷൈശ്ച നിജഘ്നുസ്തേ മഹാഗജാന് । ഭിന്നകുമ്ഭാന്വിരുധിരാന്ഭിന്നഗാത്രാംശ്ച വാരണാന്
പർവ്വതശിഖരങ്ങളും മരങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് അവർ വലിയ ആനകളെ അടിച്ചു; അവരുടെ തലയ്ക്കൾ തകർന്നു, ശരീരം പരിക്കേറ്റു, രക്തത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടു.
അപശ്യാമ മഹാരാജ വധ്യമാനാന്നിശാചരൈഃ । തേഷു പ്രക്ഷീയമാണേഷു ഭഗ്നേഷു ഗജയോധിഷു
മഹാരാജാവേ, രാക്ഷസർ ആനപ്പടയാളികളെ കൊല്ലുന്നത് ഞങ്ങൾ കണ്ടു; അവർ നശിക്കുമ്പോഴും പിരിഞ്ഞോടുമ്പോഴും,
ദുര്യോധനോ മഹാരാജ രാക്ഷസാന്സമുപാദ്രവത്। അമര്ഷവശമാപന്നസ്ത്യക്ത്വാ ജീവിതാത്മനഃ
മഹാരാജാവേ, ദുര്യോധനൻ അത്യന്തം കോപംകൊണ്ടു ജീവൻപോലും അവഗണിച്ച് രാക്ഷസന്മാരുടെ നേരെ പാഞ്ഞു.
മുമോച നിശിതാന്ബാണാന്രാക്ഷസേഷു പരംതപ । ജഘാന ച മഹേഷ്വാസഃ പ്രധാനാംസ്തത്ര രാക്ഷസാന്
ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവൻ രാക്ഷസന്മാരുടെ നേരെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ വിട്ടു; ആ മഹാബാണധാരി അവിടെയുള്ള പ്രധാന രാക്ഷസന്മാരെ വീഴ്ത്തി.
സംക്രുദ്ധോ ഭരതശ്രേഷ്ഠ പുത്രോ ദുര്യോധനസ്തവ । വേഗവന്തം മഹാരൌദ്രം വിദ്യുജ്ജിഹ്വം പ്രമാഥിനമ്
ഭാരതശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവേ, നിന്റെ മകൻ ദുര്യോധനൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെ വേഗമുള്ള, ഭയങ്കരമായ, മിന്നൽനാവുള്ള നാശകനെ ആക്രമിച്ചു.
ശരൈശ്ചതുര്ഭിശ്ചതുരോ നിജഘാന മഹാബലഃ । തതഃ പുനരമേയാത്മാ ശരവര്ഷം ദുരാസദമ്
ആ മഹാബലൻ നാലു അമ്പുകൾകൊണ്ട് നാലുപേരെ വീഴ്ത്തി; പിന്നെ അതിരില്ലാത്ത മനസ്സോടെ സഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത അമ്പുകളുടെ മഴയൊഴിച്ചു.
മുമോച ഭരതശ്രേഷ്ഠോ നിശാചരബലം പ്രതി। തത്തു ദൃഷ്ട്വാ മഹത്കര്മ പുത്രസ്യ തവ മാരിഷ
ഭാരതശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ ആ അമ്പുകളുടെ മഴ രാക്ഷസസൈന്യത്തിന്റെ നേരെ വിട്ടു; നിന്റെ മകന്റെ ആ മഹത്തായ പ്രവർത്തി കണ്ടപ്പോൾ, മാർിഷ,
ക്രോധേനാഭിപ്രജജ്വാല ഭൈമസേനിര്മഹാബലഃ । സ വിഷ്ഫാര്യ മഹച്ചാപമിന്ദ്രാശനിസമപ്രഭമ്
ഭീമസേനൻ, മഹാബലൻ, ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു; ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രംപോലെ പ്രഭയുള്ള വലിയ വില്ല് പിടിച്ച് വലിച്ചു.
അഭിദുദ്രാവ വേഗേന ദുര്യോധനമരിന്ദമമ് । തമാപതന്തമുദ്വീക്ഷ്യ കാലസൃഷ്ടമിവാന്തകമ്
അവൻ വേഗത്തിൽ ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്ന ദുര്യോധനന്റെ നേരെ പാഞ്ഞു; അപ്രത്യക്ഷനായി വരികയാണെന്നു കണ്ടപ്പോൾ, കാലം സൃഷ്ടിച്ച മരണത്തെപ്പോലെ,
ന വിവ്യഥേ മഹാരാജ പുത്രോ ദുര്യോധനസ്തവ। അഥൈനമബ്രവീത്ക്രുദ്ധഃ ക്രൂരഃ സംരക്തലോചനഃ
മഹാരാജാവേ, നിന്റെ മകൻ ദുര്യോധനൻ പേടിച്ചില്ല; പിന്നെ കോപത്തോടെ, കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച്, അവനോട് കഠിനമായി പറഞ്ഞു.
അദ്യാനൃണ്യം ഗമിഷ്യാമി പിതൄണാം മാതുരേവ ച। യേ ത്വയാ സുനൃശംസേന ദീര്ഘകാലം പ്രവാസിതാഃ
ഇന്ന് ഞാൻ പിതാക്കന്മാരോടും അമ്മയോടും ഉള്ള കടം തീർക്കും; നീ കഠിനതയോടെ അവരെ ദീർഘകാലം പ്രവാസത്തിലാക്കി.
യച്ച തേ പാണ്ഡവാ രാജംശ്ഛലദ്യൂതേ പരാജിതാഃ । യച്ചൈവ ദ്രൌപദീ കൃഷ്ണാ ഏവവസ്ത്രാ രജസ്വലാ
രാജാവേ, നീ ചതിയുള്ള പാശകേളിയിൽ പാണ്ഡവരെ തോൽപ്പിച്ചപ്പോൾ, ദ്രൗപദി ഏകവസ്ത്രധാരിണിയായി, രക്തസ്രാവം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, സഭയിൽ കൊണ്ടുവന്നു,
സഭാമാനീയ ദുര്ബുദ്ധേ ബഹുധാ ക്ലേശിതാ ത്വയാ। തവ ച പ്രിയകാമേന ആശ്രമസ്ഥാ ദുരാത്മനാ
ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ളവനേ, നീ അവളെ സഭയിൽ കൊണ്ടുവന്ന് പലവിധം പീഡിപ്പിച്ചു; നിന്നെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ആശ്രമവാസികളെയും നീ പീഡിപ്പിച്ചു, ദുഷ്ടഹൃദയനായവനേ.
സൈന്ധവേന പരാമൃഷ്ടാ പരിഭൂയ പിതൄന്മമ । ഏതേഷാമപമാനാനാമന്യേഷാം ച കുലാധമ
സിന്ധുരാജാവിന്റെ അപമാനത്താൽ എന്റെ പിതാക്കന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും അപകീര്ത്തിപ്പെടുത്തിയ ഈ കുടുംബത്തിലെ ഏറ്റവും നിസ്സാരനായവൻ വലിയ അപമാനം വരുത്തി.
അന്തമദ്യ ഗമിഷ്യാമി യദി നോത്സൃജസേ രണമ്। ഏവമുക്ത്വാ തു ഹൈഡിമ്ബോ മഹദ്വിഷ്ഫാര്യ കാര്മുകമ്
ഇന്ന് ഞാൻ അവന്റെ അന്ത്യം വരുത്തും, നീ യുദ്ധം ഉപേക്ഷിക്കില്ലെങ്കിൽ. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഹൈഡിംബന്റെ മകൻ വലിയ ശബ്ദത്തോടെ തന്റെ വലിയ വില്ല് പിടിച്ചു.
സംദശ്യ ദശനൈരോഷ്ഠം സൃകിണീ പരിസംലിഹന്। ശരവര്ഷേണ മഹതാ ദുര്യോധനമവാകിരത്। പര്വതം വാരിധാരാഭിഃ പ്രാവൃഷീവ ബലാഹകഃ
അവൻ ദന്തങ്ങൾ കൊണ്ട് ചുണ്ടുകൾ കടിച്ചു, വായ് ചുറ്റും നക്കിക്കൊണ്ട്, വലിയ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ദുര്യോധനനെ മഴപെയ്യുന്ന മേഘം പോലെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മൂടി.
തതസ്തദ്ബാണവര്ഷം തു ദുഃസഹം ദാനവൈരപി। ദധാര യുധി രാജേന്ദ്രോ യഥാ വര്ഷം മഹാദ്വിപഃ
പിശാചന്മാർക്കുപോലും സഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത ആ അമ്പുകളുടെ മഴ രാജാവായവൻ യുദ്ധത്തിൽ വലിയ ആന മഴ സഹിക്കുന്നതുപോലെ താങ്ങി.
തതഃ ക്രോധസമാവിഷ്ടോ നിഃശ്വസന്നിവ പന്നഗഃ । സംശയം പരമം പ്രാപ്തഃ പുത്രസ്തേ ഭരതര്ഷഭ
പിന്നീട് അത്യന്തം കോപത്തോടെ, പാമ്പുപോലെ കഠിനമായി ശ്വസിച്ചുകൊണ്ട്, ഭാരതവംശത്തിലെ മഹാരഥനായ നിന്റെ മകൻ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ അവസ്ഥയിലായി.
മുമോച നിശിതാംസ്തീക്ഷ്ണാന്നാരാചാന്പഞ്ചവിംശതിമ്। തേഽപതന്സഹസാ രാജംസ്തസ്മിന്രാക്ഷസപുങ്ഗവേ
അവൻ ഇരുപത്തഞ്ച് കൂരിയുള്ള ഇരുമ്പ് അമ്പുകൾ വെടിഞ്ഞു, അവ അതിവേഗത്തിൽ ആ രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠന്റെ മേൽ വീണു.