തഥൈവ ഭീമസേനസ്യ പാര്ഷതസ്യ ച ഭാരത। രൌദ്രമാസീദ്രണേ യുദ്ധം സാത്യകസ്യ ച ധന്വിനഃ
അതു പോലെ തന്നെ, ഭീമസേനന്റെയും പൃഷ്ടപുത്രന്റെയും, അത്തരം ധനുര്വീരനായ സത്യകിയുടെയും യുദ്ധം അന്നവിടെയുണ്ടായപ്പോള് അതി ഭയാനകമായിരുന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ ദ്രോണസ്യ വിക്രാന്തം പാണ്ഡവാന്ഭയമാവിശത് । ഏക ഏവ രണേ ശക്തോ നിഹന്തും സര്വസൈനികാന്
ദ്രോണന്റെ ശക്തി കണ്ടപ്പോള് പാണ്ഡവര്ക്ക് ഭയം നിറഞ്ഞു; യുദ്ധഭൂമിയില് ഒറ്റയ്ക്കു തന്നെ അവന് മുഴുവന് സൈന്യത്തെയും നശിപ്പിക്കാന് കഴിയുമെന്നു തോന്നി.
കിം പുനഃ പൃഥിവീശൂരൈര്യോധവ്രാതൈഃ സമാവൃതഃ। ഇത്യബ്രുവന്മഹാരാജ രണേ ദ്രോണേന പീഡിതാഃ
അവന് ഭൂമിയിലെ വീരന്മാരും വലിയ സൈന്യങ്ങളും ചുറ്റിപ്പറ്റിയാല് എന്താകും? അങ്ങനെ ദ്രോണന്റെ ആക്രമണത്തില് പീഡിതരായവര് രാജാവേ, യുദ്ധത്തില് പറഞ്ഞു.
വര്തമാനേ തഥാ രൌദ്രേ സംഗ്രാമേ ഭരതര്ഷഭ । ഉഭയോഃ സേനയോഃ ശൂരാ നാമൃഷ്യന്ത പരസ്പരമ്
അങ്ങനെ അതി ഭയാനകമായ യുദ്ധം നടക്കുമ്പോള്, ഭാരതരില് പ്രധാനനായവനേ, ഇരുവശത്തുമുള്ള വീരന്മാര് തമ്മില് ഒരിക്കലും സഹിക്കാനാവാത്തവരായിരുന്നു.
ആവിഷ്ടാ ഇവ യുധ്യന്തേ രക്ഷോഭൂതൈര്മഹാബലൈഃ । താവകാഃ പാണ്ഡവേയാശ്ച സംരബ്ധാസ്താത ധന്വിനഃ
വലിയ ശക്തിയുള്ള ഭൂതങ്ങള് അവരെ പിടിച്ചെടുത്തതുപോലെ, അപ്പൊള് നിന്റെ സൈന്യവും പാണ്ഡവരും, എല്ലാവരും കോപത്തോടെ അമ്പുകള് പ്രയോഗിച്ചു യുദ്ധം ചെയ്തു.
ന സ്മ പശ്യാമഹേ കംചിത്പ്രാണാന്യഃ പരിരക്ഷതി। ദൈവാസുരാഭേ സമരേ തസ്മിന്യോധാ നരാധിപ
ആ യുദ്ധഭൂമിയില് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഏറ്റുമുട്ടുന്നതുപോലെയായിരുന്നു; അവിടെ ആരും ജീവന് രക്ഷിക്കാന് ശ്രമിക്കുന്നതൊന്നും ഞങ്ങള് കണ്ടില്ല, രാജാവേ.
ഇരാവന്തം തു നിഹതം ദൃഷ്ട്വാ പാര്ഥാ മഹാരഥാഃ । സംഗ്രാമേ കിമകുര്വന്ത തന്മമാചക്ഷ്വ സഞ്ജയ
ഇരാവൻ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, പൃഥയുടെ മഹാരഥന്മാർ അപ്പോൾ എന്ത് ചെയ്തു? അത് എനിക്ക് പറയൂ, സഞ്ജയ.
ഇരാവന്തം തു നിഹതം സംഗ്രാമേ വീക്ഷ്യ രാക്ഷസഃ। വ്യനദത്സുമഹാനാദം ഭൈമസേനിര്ഘടോത്കചഃ
യുദ്ധത്തിൽ ഇരാവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടത് കണ്ടപ്പോൾ, ഭീമസേനന്റെ മകൻ ഘടോൽക്കചൻ എന്ന രാക്ഷസൻ വലിയ ഒരു ഗർജ്ജനം മുഴക്കിയിരുന്നു.
നദതസ്തസ്യ ശബ്ദേന പൃഥിവീ സാഗരാമ്ബരാ । സപര്വതവനാ രാജംശ്ചചാല സുഭൃശം തദാ
അവന്റെ ആ ഗർജ്ജനശബ്ദം കേട്ടപ്പോൾ, ഭൂമി, സമുദ്രം, ആകാശം, പർവതങ്ങളും കാടുകളും എല്ലാം അതി ഭയങ്കരമായി കുലുങ്ങി, രാജാവേ.
അന്തരിക്ഷം ദിശശ്ചൈവ സര്വാശ്ച പ്രദിശസ്തഥാ । `ചേലുശ്ച സഹസാ തത്ര തേന നാദേന നാദിതാഃ
ആ ശബ്ദം മുഴക്കിയപ്പോൾ, അന്തരീക്ഷവും ദിശകളും എല്ലാ ഭാഗങ്ങളും അപ്രത്യക്ഷമായി അതിശക്തിയായി വിറച്ചു.
തം ശ്രുത്വാ സുമഹാനാദം തവ സൈന്യസ്യ ഭാരത ।। ഊരുസ്തമ്ഭഃ സമഭവദ്വേപഥുഃ സ്വേദ ഏവ ച
ആ വലിയ ഗർജ്ജനം കേട്ടപ്പോൾ, ഭാരത, നിന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ കാലുകൾ കട്ടിയായി വിറച്ചു, ഭയത്താൽ വിയർപ്പും പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു.
സര്വ ഏവ മഹാരാജ താവകാ ദീനചേതസഃ ।। സര്വതഃ സമചേഷ്ടന്ത സിംഹഭീതാ ഗജാ ഇവ
എല്ലാവരും, രാജാവേ, മനസ്സിൽ ദുർബലരായി; സിംഹത്തെ കണ്ട ആനകൾപോലെ ഭയപ്പെട്ട് എല്ലാ ദിശയിലേക്കും ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
നര്ദിത്വാ സുമഹാനാദം നിര്ഘാതമിവ രാക്ഷസഃ ।। ജ്വലിതം ശൂലമുദ്യമ്യ രൂപം കൃത്വാ വിഭീഷണമ്
അങ്ങനെ ആ രാക്ഷസൻ ഇടിമുഴക്കുപോലെയുള്ള ഗർജ്ജനം മുഴക്കി, ജ്വലിക്കുന്ന കുന്തം ഉയർത്തി, ഭയാനകമായ രൂപം ധരിച്ച് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
നാനാരൂപപ്രഹരണൈര്വൃതോ രാക്ഷസപുങ്ഗവൈഃ ।। ആജഘാന സുസംക്രുദ്ധഃ കാലാന്തകയമോപഭഃ
നാനാതരം ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള രാക്ഷസന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, കാലാന്തകനെപ്പോലെ ക്രുദ്ധനായി അവൻ ശത്രുക്കളെ ആക്രമിച്ചു.
തമാപതന്തം സംപ്രേക്ഷ്യ സംക്രുദ്ധം ഭീമദര്ശനമ് ।। സ്വബലം ച ഭയാത്തസ്യ പ്രായശോ വിമുഖീകൃതമ്
അവനെ അതി ക്രോധത്തോടെ ഭയാനകമായ രൂപത്തിൽ പാഞ്ഞുവരുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ഭയത്താൽ അവന്റെ സൈന്യത്തിലെ പലരും പിൻവാങ്ങി.
തതോ ദുര്യോധനോ രാജാ ഘടോത്കചമുപാദ്രവത് ।। പ്രഗൃഹ്യ വിപുലം ചാപം സിംഹവദ്വിനദന്മുഹുഃ
അപ്പോൾ രാജാവ് ദുര്യോധനൻ വലിയ വില്ലെടുത്ത്, സിംഹം പോലെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഗർജ്ജിച്ച്, ഘടോൽക്കചനെ നേരെ ആക്രമിച്ചു.
പൃഷ്ഠതോഽനുയയൌ ചൈനം സ്രവദ്ഭിഃ പര്വതോപമൈഃ ।। കുഞ്ജരൈര്ദശസാഹസ്രൈര്വങ്ഗാനാമധിപഃ സ്വയമ്
വംഗരാജാവ് തന്നെയാണ് പർവ്വതത്തിനെപ്പോലെയുള്ള, മദം ചൊരിയുന്ന പത്തു ആയിരം ആനകളുമായി അവനെ പിന്തുടർന്നത്.
പുത്രം തവ മഹാരാജ ചുകോപ സ നിശാചരഃ । തതഃ പ്രവവൃതേ യുദ്ധം തുമുലം രോമഹര്ഷണമ്
മഹാരാജാവേ, ആ നിശാചരൻ നിന്റെ മകനോടു കോപിച്ചു; അതിനുശേഷം ഒരു ഭയങ്കരവും രോമാഞ്ചം ഉണർത്തുന്ന യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.
രാക്ഷസാനാം ച രാജേന്ദ്ര ദുര്യോധനബലസ്യ ച। ഗജാനീകം ച സംപ്രേക്ഷ്യ മേഘബൃന്ദമിവോദിതമ്
രാജാധിരാജാവേ, രാക്ഷസരും ദുര്യോധനന്റെ സൈന്യവും ആനപ്പടയെ മേഘക്കൂട്ടംപോലെ ഉയർന്നതായി കണ്ടപ്പോൾ യുദ്ധം തുടങ്ങി.
അഭ്യധാവന്ത സംക്രുദ്ധാ രാക്ഷസാഃ ശസ്ത്രപാണയഃ । നദന്തോ വിവിധാന്നാദാന്മേഘാ ഇവ സവിദ്യുതഃ
കോപത്തോടെ ആയുധങ്ങൾ കൈയിൽ പിടിച്ച് രാക്ഷസർ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു, വിവിധമായ നിലവിളികളോടെ, മിന്നലോടുകൂടിയ മേഘങ്ങൾപോലെ ഗർജിച്ചു.
ശരശക്ത്യൃഷ്ടിനാരാചൈര്നിഘ്നന്തോ ഗജയോധിനഃ । ഭിണ്ഡിപാലൈസ്തഥാ ശൂലൈര്മുദ്ഗരൈഃ സപരശ്വഥൈഃ
അവർ അമ്പുകൾ, കുന്തങ്ങൾ, ഉരുളികൾ, ഇരുമ്പ് കൂർത്തായുധങ്ങൾ, കൂടാതെ മുത്തി, കുന്തം, വടി, കൊടാരികൾ എന്നിവകൊണ്ട് ആനപ്പടയാളികളെ വീഴ്ത്തി.
പര്വതാഗ്രൈശ്ച വൃക്ഷൈശ്ച നിജഘ്നുസ്തേ മഹാഗജാന് । ഭിന്നകുമ്ഭാന്വിരുധിരാന്ഭിന്നഗാത്രാംശ്ച വാരണാന്
പർവ്വതശിഖരങ്ങളും മരങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് അവർ വലിയ ആനകളെ അടിച്ചു; അവരുടെ തലയ്ക്കൾ തകർന്നു, ശരീരം പരിക്കേറ്റു, രക്തത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടു.
അപശ്യാമ മഹാരാജ വധ്യമാനാന്നിശാചരൈഃ । തേഷു പ്രക്ഷീയമാണേഷു ഭഗ്നേഷു ഗജയോധിഷു
മഹാരാജാവേ, രാക്ഷസർ ആനപ്പടയാളികളെ കൊല്ലുന്നത് ഞങ്ങൾ കണ്ടു; അവർ നശിക്കുമ്പോഴും പിരിഞ്ഞോടുമ്പോഴും,
ദുര്യോധനോ മഹാരാജ രാക്ഷസാന്സമുപാദ്രവത്। അമര്ഷവശമാപന്നസ്ത്യക്ത്വാ ജീവിതാത്മനഃ
മഹാരാജാവേ, ദുര്യോധനൻ അത്യന്തം കോപംകൊണ്ടു ജീവൻപോലും അവഗണിച്ച് രാക്ഷസന്മാരുടെ നേരെ പാഞ്ഞു.
മുമോച നിശിതാന്ബാണാന്രാക്ഷസേഷു പരംതപ । ജഘാന ച മഹേഷ്വാസഃ പ്രധാനാംസ്തത്ര രാക്ഷസാന്
ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവൻ രാക്ഷസന്മാരുടെ നേരെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ വിട്ടു; ആ മഹാബാണധാരി അവിടെയുള്ള പ്രധാന രാക്ഷസന്മാരെ വീഴ്ത്തി.
സംക്രുദ്ധോ ഭരതശ്രേഷ്ഠ പുത്രോ ദുര്യോധനസ്തവ । വേഗവന്തം മഹാരൌദ്രം വിദ്യുജ്ജിഹ്വം പ്രമാഥിനമ്
ഭാരതശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവേ, നിന്റെ മകൻ ദുര്യോധനൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെ വേഗമുള്ള, ഭയങ്കരമായ, മിന്നൽനാവുള്ള നാശകനെ ആക്രമിച്ചു.
ശരൈശ്ചതുര്ഭിശ്ചതുരോ നിജഘാന മഹാബലഃ । തതഃ പുനരമേയാത്മാ ശരവര്ഷം ദുരാസദമ്
ആ മഹാബലൻ നാലു അമ്പുകൾകൊണ്ട് നാലുപേരെ വീഴ്ത്തി; പിന്നെ അതിരില്ലാത്ത മനസ്സോടെ സഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത അമ്പുകളുടെ മഴയൊഴിച്ചു.
മുമോച ഭരതശ്രേഷ്ഠോ നിശാചരബലം പ്രതി। തത്തു ദൃഷ്ട്വാ മഹത്കര്മ പുത്രസ്യ തവ മാരിഷ
ഭാരതശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ ആ അമ്പുകളുടെ മഴ രാക്ഷസസൈന്യത്തിന്റെ നേരെ വിട്ടു; നിന്റെ മകന്റെ ആ മഹത്തായ പ്രവർത്തി കണ്ടപ്പോൾ, മാർിഷ,
ക്രോധേനാഭിപ്രജജ്വാല ഭൈമസേനിര്മഹാബലഃ । സ വിഷ്ഫാര്യ മഹച്ചാപമിന്ദ്രാശനിസമപ്രഭമ്
ഭീമസേനൻ, മഹാബലൻ, ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു; ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രംപോലെ പ്രഭയുള്ള വലിയ വില്ല് പിടിച്ച് വലിച്ചു.
അഭിദുദ്രാവ വേഗേന ദുര്യോധനമരിന്ദമമ് । തമാപതന്തമുദ്വീക്ഷ്യ കാലസൃഷ്ടമിവാന്തകമ്
അവൻ വേഗത്തിൽ ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്ന ദുര്യോധനന്റെ നേരെ പാഞ്ഞു; അപ്രത്യക്ഷനായി വരികയാണെന്നു കണ്ടപ്പോൾ, കാലം സൃഷ്ടിച്ച മരണത്തെപ്പോലെ,