കുണ്ഡോദരഃ പദാതിശ്ച വസാതിശ്ചാഷ്ടമഃ സ്മൃതഃ। സര്വേ ധര്മാര്ഥകുശലാഃ സര്വഭൂതഹിതേ രതാഃ
കുണ്ഡോദരൻ, പദാതി, വസതി എന്നിങ്ങനെ എട്ടാമൻ വസതി എന്നുമാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇവർ എല്ലാവരും ധർമ്മത്തിലും അർത്ഥത്തിലും നിപുണരും എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തിൽ ആസ്വാദകരുമായിരുന്നു.
ധൃതരാഷ്ട്രോഽഥ രാജാസീത്തസ്യ പുത്രോഽഥ കുണ്ഡികഃ। ഹസ്തീ വിതര്കഃ ക്രാഥശ്ച കുണ്ഡിനശ്ചാപി പഞ്ചമഃ
പിന്നീട് ധൃതരാഷ്ട്രൻ രാജാവായി. അവന്റെ പുത്രൻ കുണ്ഡികൻ, ഹസ്തി, വിതർക്കൻ, ക്രാഥൻ, അഞ്ചാമൻ കുണ്ഡിനൻ എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഹവിശ്രവാസ്തഥേന്ദ്രാഭോ ഭുമന്യുശ്ചാപരാജിതഃ। ധൃതരാഷ്ട്രസുതാനാം തു ത്രീനേതാന്പ്രഥിതാന്ഭുവി
ഹവിശ്രവസ്, ഇന്ദ്രാഭൻ, ജയിക്കാനാവാത്ത ഭൂമന്യു എന്നിങ്ങനെ ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മൂന്നു പുത്രന്മാർ ഭൂമിയിൽ പ്രശസ്തരായി.
പ്രതീപം ധര്മനേത്രം ച സുനേത്രം ചാപി ഭാരത। പ്രതീപഃ പ്രഥിതസ്തേഷാം ബഭൂവാപ്രതിമോ ഭുവി
പ്രതീപൻ, ധർമ്മനേത്രൻ, സുനേത്രൻ എന്നിങ്ങനെ ഭാരതൻ, ഇവരിൽ പ്രതീപൻ ഭൂമിയിൽ അപരിമിതമായ മഹത്വം നേടിയവനായി.
പ്രതീപസ്യ ത്രയഃ പുത്രാ ജജ്ഞിരേ ഭരതര്ഷഭ। ദേവാപിഃ ശന്തനുശ്ചൈവ ബാഹ്ലീകശ്ച മഹാരഥഃ
പ്രതീപന് മൂന്നു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു, ഭാരതവംശത്തിലെ മഹാശക്തനായവനേ, ദേവാപി, ശാന്തനു, ബാഹ്ലീകൻ എന്നിങ്ങനെ മഹാരഥന്മാർ.
ദേവാപിസ്തു പ്രവവ്രാജ തേഷാം ധര്മഹിതേപ്സയാ। ശന്തനുശ്ച മഹീം ലേഭേ ബാഹ്ലീകശ്ച മഹാരഥഃ
ദേവാപി അവരിൽ ധർമ്മക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ച് വനം പ്രാപിച്ചു. ശാന്തനു രാജ്യം നേടി, ബാഹ്ലീകൻ മഹാരഥനായി.
ഭരതസ്യാന്വയാസ്ത്വേതേ ദേവകല്പാ മഹാരഥാഃ। ബഭൂവുര്ബ്രഹ്മകല്പാശ്ച ബഹവോ രാജസത്തമാഃ
ഇവരാണ് ഭാരതന്റെ സന്തതികൾ, ദൈവസമാനരും മഹാരഥന്മാരുമാണ്. ബ്രഹ്മാവിനോട് തുല്യമായ അനേകം ഉത്തമരാജാക്കന്മാർ കൂടി ജനിച്ചു.
ഏവംവിധാ മഹാഭാഗാ ദേവരൂപാഃ പ്രഹാരിണഃ। അന്വവായേ മഹാരാജ ഐലവംശവിവര്ധനാഃ
ഇങ്ങനെ മഹാഭാഗ്യശാലികളായ, ദൈവസമാനരായ, ശക്തരായ യോദ്ധാക്കൾ ഇളവംശത്തെ വളർത്തിയവരാണ്, മഹാരാജാവേ.
ഗങ്ഗാതീരം സമാഗമ്യ ദീക്ഷിതോ ജനമേജയ। അശ്വമേധസഹസ്രാണി വാജപേയശതാനി ച
ജനമേജയൻ ദീക്ഷയെടുത്ത് ഗംഗാതീരത്ത് എത്തിയപ്പോൾ, ആയിരക്കണക്കിന് അശ്വമേധയാഗങ്ങളും നൂറുകണക്കിന് വാജപേയയാഗങ്ങളും നടത്തി.
പുനരീജേ മഹായജ്ഞൈഃ സമാപ്തവരദക്ഷിണൈഃ। അഗ്നിഷ്ടോമാതിരാത്രാണാമുക്ഥാനാം സോമവത്പുനഃ
പിന്നെയും മഹായാഗങ്ങൾ നടത്തി, ആഗ്രഹിച്ച എല്ലാ ദാനങ്ങളും നൽകി; അഗ്നിഷ്ടോമം, അതിരാത്രം, ഉക്തം, സോമയാഗം എന്നിവയും സമൃദ്ധിയായി നടത്തി.
വാജപേയേഷ്ടിസത്രാണാം സഹസ്രൈശ്ച സുസംഭൃതൈഃ। ദൃഷ്ട്വാ ശാകുന്തലോ രാജാ തര്പയിത്വാ ദ്വിജാന്ധനൈഃ
നന്നായി നടത്തിയ ആയിരക്കണക്കിന് വാജപേയയാഗങ്ങളും സത്രയാഗങ്ങളും നടത്തി, ശകുന്തളയുടെ പുത്രനായ രാജാവ് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ധനത്തോടെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി ഇതെല്ലാം കണ്ടു.
പുനഃ സഹസ്രം പദ്മാനാം കണ്വായ ഭരതോ ദദൌ। ജമ്ബൂനദസ്യ ശുദ്ധസ്യ കനകസ്യ മഹായശാഃ
പിന്നെയും മഹാപ്രശസ്തനായ ഭാരതൻ കണ്വന് ശുദ്ധമായ ജാംബൂനദ സ്വർണ്ണത്തിൽ നിന്നുള്ള ആയിരം താമരപ്പൂക്കൾ നൽകി.
യസ്യ യൂപാഃ ശതവ്യാമാഃ പരിണാഹേഽഥ കാഞ്ചനാഃ। സഹസ്രവ്യാമമുദ്വൃദ്ധാഃ സേന്ദ്രൈര്ദേവൈഃ സമുച്ഛ്രിതാഃ
അവന്റെ യാഗശിലകൾ നൂറ് വാമം ചുറ്റളവിലും സ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിച്ചവയും ആയിരം വാമം ഉയരത്തിലും ഇന്ദ്രനും ദേവന്മാരും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതുമാണ്.
സ്വലങ്കൃതാ ഭ്രാജമാനാഃ സര്വരത്നൈര്മനോരമൈഃ। ഹിരണ്യം ദ്വിരദാനശ്വാന്മഹിഷോഷ്ട്രഗജാവികമ്
അവയെല്ലാം മനോഹരമായ എല്ലാ രത്നങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് പ്രകാശം പകർന്നു; അവൻ സ്വർണ്ണം, ആനകൾ, കുതിരകൾ, മേശകൾ, ഒട്ടകങ്ങൾ, കാളകൾ, പശുക്കൾ എന്നിവയും ദാനം ചെയ്തു.
ദാസീദാസം ധനം ധാന്യം ഗാഃ സുശീലാഃ സവത്സകാഃ। ഭൂമിം യൂപസഹസ്രാങ്കാം കണ്വായ ബഹുദക്ഷിണാമ്
ദാസിമാരെയും ദാസന്മാരെയും, ധനം, ധാന്യം, നല്ല സ്വഭാവമുള്ള കன்றുകളോടുകൂടിയ പശുക്കളും, ആയിരം യാഗശിലകളാൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയ, ധാരാളം ദാനങ്ങളുള്ള ഭൂമിയും കണ്വന് നൽകി.
ബഹൂനാം ബ്രഹ്മകല്പാനാം ധനം ദത്ത്വാ ക്രതൂന്ബഹൂന്। ഗ്രാമാന്ഗൃഹാണി ശുഭ്രാണി കോടിശോഥാദദത്തദാ
അനേകം ബ്രഹ്മാസമാനരായവർക്കും ധനം നൽകി, അനേകം യാഗങ്ങൾ നടത്തി, ഗ്രാമങ്ങളും മനോഹരമായ വീടുകളും കോടിക്കണക്കിന് അന്നേരം ദാനം ചെയ്തു.
ഭരതാദ്ഭാരതീ കീര്തിര്യേനേദം ഭാരതം കുലമ്।' ഭരതസ്യാന്വയേ ജാതാ ദേവകല്പാ മഹാരഥാഃ
ഭരതനിൽ നിന്നാണ് ഭാരതിയായി പ്രശസ്തി ഉയർന്നത്; ഈ ഭാരത വംശം ഭരതൻ സ്ഥാപിച്ചു. ഭരതന്റെ വംശത്തിൽ ദേവന്മാരെപ്പോലെയുള്ള മഹാനായ രഥസേനാനികൾ ജനിച്ചു.
ബഹവോ ബ്രഹ്മകല്പാശ്ച ബഭൂവുഃ ക്ഷത്രസത്തമാഃ। തേഷാമപരിമേയാനി നാമധേയാനി സന്ത്യുത
അവരിൽ പലരും ബ്രഹ്മാവിനോട് സമാനമായ ക്ഷത്രിയശ്രേഷ്ഠന്മാരായിരുന്നു; അവരുടെ പേരുകൾ എണ്ണാനാവാത്തത്രയാണ്.
തേഷാം കുലേ യഥാ മുഖ്യാന്കീര്തയിഷ്യാമി ഭാരത। മഹാഭാഗാന്ദേവകല്പാന്സത്യാര്ജവപരായണാന്
അവരുടെ വംശത്തിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവരെ ഞാൻ പറയാം, ഭാരതാ; മഹാഭാഗ്യശാലികളും ദൈവസമാനരും സത്യത്തിനും നേരിനും അർപ്പിതരായവരുമാണ് അവർ.
ഇക്ഷ്വാകുവംശപ്രഭോ രാജാസീത്പൃഥിവീപതിഃ। മഹാഭിഷഗിതി ഖ്യാതഃ സത്യവാക്സത്യവിക്രമഃ
ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; ഭൂമിയുടെ അധിപനായ മഹാഭിഷക് എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായവൻ, സത്യവാക്യനും സത്യത്തിൽ ഉറച്ചവനും ആയിരുന്നു.
സോഽശ്വമേധസഹസ്രേണ രാജസൂയശതേന ച। തോഷയാമാസ ദേവേശം സ്വര്ഗം ലേഭേ തതഃ പ്രഭുഃ
അവൻ ആയിരം അശ്വമേധയാഗങ്ങളും നൂറ് രാജസൂയയാഗങ്ങളും നടത്തി ദേവാധിപതിയെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു; അതിലൂടെ സ്വർഗ്ഗം നേടി.
തതഃ കദാചിദ്ബ്രഹ്മാണമുപാസാംചക്രിരേ സുരാഃ। തത്ര രാജര്ഷയോ ഹ്യാസന്സ ച രാജാ മഹാഭിഷക്
അതിനുശേഷം ഒരു ദിവസം ദേവന്മാർ ബ്രഹ്മാവിനെ ആരാധിച്ചു; അവിടെ രാജർഷിമാരും രാജാവായ മഹാഭിഷകും ഉണ്ടായിരുന്നു.
അഥ ഗങ്ഗാ സരിച്ഛ്രേഷ്ഠാ സമുപായാത്പിതാമഹമ്। തസ്യാ വാസഃ സമുദ്ധൂതം മാരുതേന ശശിപ്രഭമ്
അപ്പോൾ നദികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയായ ഗംഗാ പിതാമഹനോടു സമീപിച്ചു; അവളുടെ വസ്ത്രം കാറ്റിൽ വീശി, ചന്ദ്രപ്രഭയോട് സമമായ പ്രകാശം ഉണ്ടാക്കി.
തതോഽഭവന്സുരഗണാഃ സഹസാഽവാങ്മുഖാസ്തദാ। മഹാഭിഷക്തു രാജര്ഷിരശങ്കോ ദൃഷ്ടവാന്നദീമ്
അപ്പോൾ ദേവസംഘം മുഖം തിരിച്ചു നിന്നു; എന്നാൽ രാജർഷിയായ മഹാഭിഷക് ഭയമില്ലാതെ ആ നദിയെ നോക്കി നിന്നു.
സോപധ്യാതോ ഭഗവതാ ബ്രഹ്മണാ തു മഹാഭിഷക്। ഉക്തശ്ച ജാതോ മര്ത്യേഷു പുനര്ലോകാനവാപ്സ്യസി
അതിനാൽ ബ്രഹ്മാവ് മഹാഭിഷകിൽ അസന്തോഷം പ്രകടിപ്പിച്ചു; 'നീ മനുഷ്യരിൽ വീണ്ടും ജനിക്കും; അതിന് ശേഷം മാത്രമേ ലോകങ്ങൾ നേടാൻ കഴിയൂ' എന്ന് പറഞ്ഞു.
യയാ ഹൃതമനാശ്ചാസി ഗങ്ഗയാ ത്വം ഹി ദുര്മതേ। സാ തേ വൈ മാനുഷേ ലോകേ വിപ്രിയാണ്യാചരിഷ്യതി
'നിന്റെ മനസ്സ് ഗംഗയാൽ ആകർഷിക്കപ്പെട്ടതുകൊണ്ട്, ഭ്രാന്തനായവനേ, അവൾ മനുഷ്യലോകത്ത് നിന്നെ ദുഃഖിപ്പിക്കും.'
യദാ തേ ഭവിതാ മന്യുസ്തദാ ശാപാദ്വിമോക്ഷ്യതേ
'നിനക്ക് കോപം വരുമ്പോൾ, ആ ശാപത്തിന്റെ ഫലമായി നീ മോചിതനാകും.'
പ്രതീപം രോചയാമാസ പിതരം ഭൂരിതേജസമ്। സാ മഹാഭിഷജം ദൃഷ്ട്വാ നദീ ദൈര്യാച്ച്യുതം നൃപമ്
അവൾ മഹാഭിഷകിനെ കാണുമ്പോൾ, തീപോലെ പ്രകാശമുള്ളവനെയും ധൈര്യത്തിൽ നിന്ന് വീണുപോയവനെയും കണ്ടു, അവന്റെ അച്ഛനായ പ്രതീപനെ അവൾ മനസ്സിൽ ഇഷ്ടപ്പെട്ടു.
തമേവ മനസാ ധ്യായന്ത്യുപാവൃത്താ സരിദ്വരാ। സാ തു വിധ്വസ്തവപുഷഃ കശ്മലാഭിഹതാന്നൃപ
അവനെ മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട്, നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ അവൾ സമീപിച്ചു; എന്നാൽ അവളുടെ രൂപം തകർന്നും ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയും രാജാവിനെ കണ്ടു.
ദദര്ശ പഥി ഗച്ഛന്തീ വസൂന്ദേവാന്ദിവൌകസഃ। തഥാരൂപാംശ്ച താന്ദൃഷ്ട്വാ പ്രപച്ഛ സരിതാം വരാ
പാതയിൽ പോകുമ്പോൾ അവൾ വസൂവുകളെയും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ വസിക്കുന്ന ദേവന്മാരെയും അങ്ങനെയുള്ള അവസ്ഥയിൽ കണ്ടു; അവരെ കണ്ടപ്പോൾ നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ അവൾ ചോദിച്ചു.