തസ്മിംസ്തു നിഹതേ വീരേ രാക്ഷസേനാര്ജുനാത്മജേ। വിശോകാഃ സമപദ്യന്ത ധാര്തരാഷ്ട്രാഃ സരാജകാഃ
അർജുനന്റെ മകനായ ആ വീരൻ രാക്ഷസനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരും രാജാക്കളും ദുഃഖം വിട്ടു സന്തോഷിച്ചു.
തസ്മിന്മഹതി സംഗ്രാമേ താദൃശേ ഭൈരവേ പുനഃ। മഹാന്വ്യതികരോ ഘോരഃ സേനയോഃ സമപദ്യത
ആ വലിയ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധത്തിൽ വീണ്ടും ഒരു ഭയാനകമായ ഏറ്റുമുട്ടൽ രണ്ടു സൈന്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉണ്ടായി.
ഗജാ ഹയാഃ പദാതാശ്ച വിമിശ്രാ ദന്തിഭിര്ഹതാഃ । രഥാശ്വാ ദന്തിനശ്ചൈവ പത്തിഭിസ്തത്ര സൂദിതാഃ
ആനകളും കുതിരകളും കാൽസേനയും തമ്മിൽ കലർന്നുനിൽക്കുമ്പോൾ, ആനകൾ അവരെ കൊല്ലുകയായിരുന്നു. അങ്ങനെ രഥങ്ങളും കുതിരകളും ആനകളും കാൽസേനയാൽ അവിടെ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
തഥാ പത്തിരഥൌഘാശ്ച ഹയാശ്ച ബഹവോ രണേ। രഥിഭിര്നിഹതാ രാജംസ്തവ തേഷാം ച സംകുലേ
അങ്ങനെ, രാജാവേ, യുദ്ധത്തിൽ പല കാൽസേനയും രഥികളും കുതിരകളും രഥികന്മാരാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ആ കലഹത്തിൽ—
അജാനന്നര്ജുനശ്ചാപി നിഹതം പുത്രമൌരസമ്। ജഘാന സമരേ ശൂരാന്രാജ്ഞസ്താന്ഭീഷ്മരക്ഷിണഃ
തന്റെ സ്വന്തം മകൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതായി അറിയാതെ അർജുനനും യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മനെ കാത്തിരുന്ന വീരരാജാക്കന്മാരെ വീഴ്ത്തി.
തഥൈവ താവകാ രാജന്സൃഞ്ജയാശ്ച സഹസ്രശഃ। ജുഹ്വതഃ സമരേ പ്രാണാന്നിജഘ്രുരിതരേതരമ്
അതുപോലെ, രാജാവേ, നിന്റെ സൈന്യവും സൃഞ്ജയന്മാരും ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ യുദ്ധത്തിൽ ജീവൻ അർപ്പിച്ച് പരസ്പരം കൊല്ലപ്പെട്ടു.
മുക്തകേശാ വികവചാ വിരഥാശ്ഛിന്നകാര്മുകാഃ । ബാഹുഭിഃ സമയുധ്യന്ത സമവേതാഃ പരസ്പരമ്
ചെവിക്കുനൂലും കവചവും ഇല്ലാതെ, രഥം നഷ്ടപ്പെട്ടും വില്ല് തകർന്നും, അവർ കൈകളാൽ തമ്മിൽ ചേർന്ന് യുദ്ധം നടത്തി.
തഥാ മര്മാതിഗൈര്ഭീഷ്മോ നിജഘാന മഹാരഥാന്। കമ്പയന്സമരേ സേനാം പാണ്ഡവാനാം പരംതപഃ
അങ്ങനെ ഭീഷ്മൻ, മരണപര്യന്തം അടിയന്തരമായ പ്രഹരങ്ങൾകൊണ്ട് മഹാരഥന്മാരെ വീഴ്ത്തി, പാണ്ഡവസേനയെ യുദ്ധത്തിൽ നടുക്കിച്ചു.
തേന യൌധിഷ്ഠിരേ സൈന്യേ ബഹവോ മാനവാ ഹതാഃ। ദന്തിനഃ സാദിനശ്ചൈവ രഥിനോഽഥ ഹയാസ്തഥാ
യുധിഷ്ഠിരന്റെ സൈന്യത്തില് അവന് അനേകം ആളുകളെ കൊല്ലുകയായിരുന്നു; ആനപ്പുറത്തിരുന്നവരും കുതിരപ്പടയും രഥികന്മാരും കുതിരയിലും ഉണ്ടായിരുന്നവരും അന്നേ ദിവസം വീണുപോയി.
തത്ര ഭാരത ഭീഷ്മസ്യ രണേ ദൃഷ്ട്വാ പരാക്രമമ് । അത്യദ്ഭുതമപശ്യാമ ശക്രസ്യേവ പരാക്രമമ്
അവിടെ, ഭാരത, ഭീഷ്മന്റെ യുദ്ധശൗര്യം കണ്ടപ്പോള് ഞങ്ങള് അത്ഭുതം കണ്ടു; അതു തന്നെ ഇന്ദ്രന്റെ വീര്യത്തോട് സാമ്യമുള്ളതായിരുന്നു.
തഥൈവ ഭീമസേനസ്യ പാര്ഷതസ്യ ച ഭാരത। രൌദ്രമാസീദ്രണേ യുദ്ധം സാത്യകസ്യ ച ധന്വിനഃ
അതു പോലെ തന്നെ, ഭീമസേനന്റെയും പൃഷ്ടപുത്രന്റെയും, അത്തരം ധനുര്വീരനായ സത്യകിയുടെയും യുദ്ധം അന്നവിടെയുണ്ടായപ്പോള് അതി ഭയാനകമായിരുന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ ദ്രോണസ്യ വിക്രാന്തം പാണ്ഡവാന്ഭയമാവിശത് । ഏക ഏവ രണേ ശക്തോ നിഹന്തും സര്വസൈനികാന്
ദ്രോണന്റെ ശക്തി കണ്ടപ്പോള് പാണ്ഡവര്ക്ക് ഭയം നിറഞ്ഞു; യുദ്ധഭൂമിയില് ഒറ്റയ്ക്കു തന്നെ അവന് മുഴുവന് സൈന്യത്തെയും നശിപ്പിക്കാന് കഴിയുമെന്നു തോന്നി.
കിം പുനഃ പൃഥിവീശൂരൈര്യോധവ്രാതൈഃ സമാവൃതഃ। ഇത്യബ്രുവന്മഹാരാജ രണേ ദ്രോണേന പീഡിതാഃ
അവന് ഭൂമിയിലെ വീരന്മാരും വലിയ സൈന്യങ്ങളും ചുറ്റിപ്പറ്റിയാല് എന്താകും? അങ്ങനെ ദ്രോണന്റെ ആക്രമണത്തില് പീഡിതരായവര് രാജാവേ, യുദ്ധത്തില് പറഞ്ഞു.
വര്തമാനേ തഥാ രൌദ്രേ സംഗ്രാമേ ഭരതര്ഷഭ । ഉഭയോഃ സേനയോഃ ശൂരാ നാമൃഷ്യന്ത പരസ്പരമ്
അങ്ങനെ അതി ഭയാനകമായ യുദ്ധം നടക്കുമ്പോള്, ഭാരതരില് പ്രധാനനായവനേ, ഇരുവശത്തുമുള്ള വീരന്മാര് തമ്മില് ഒരിക്കലും സഹിക്കാനാവാത്തവരായിരുന്നു.
ആവിഷ്ടാ ഇവ യുധ്യന്തേ രക്ഷോഭൂതൈര്മഹാബലൈഃ । താവകാഃ പാണ്ഡവേയാശ്ച സംരബ്ധാസ്താത ധന്വിനഃ
വലിയ ശക്തിയുള്ള ഭൂതങ്ങള് അവരെ പിടിച്ചെടുത്തതുപോലെ, അപ്പൊള് നിന്റെ സൈന്യവും പാണ്ഡവരും, എല്ലാവരും കോപത്തോടെ അമ്പുകള് പ്രയോഗിച്ചു യുദ്ധം ചെയ്തു.
ന സ്മ പശ്യാമഹേ കംചിത്പ്രാണാന്യഃ പരിരക്ഷതി। ദൈവാസുരാഭേ സമരേ തസ്മിന്യോധാ നരാധിപ
ആ യുദ്ധഭൂമിയില് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഏറ്റുമുട്ടുന്നതുപോലെയായിരുന്നു; അവിടെ ആരും ജീവന് രക്ഷിക്കാന് ശ്രമിക്കുന്നതൊന്നും ഞങ്ങള് കണ്ടില്ല, രാജാവേ.
ഇരാവന്തം തു നിഹതം ദൃഷ്ട്വാ പാര്ഥാ മഹാരഥാഃ । സംഗ്രാമേ കിമകുര്വന്ത തന്മമാചക്ഷ്വ സഞ്ജയ
ഇരാവൻ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, പൃഥയുടെ മഹാരഥന്മാർ അപ്പോൾ എന്ത് ചെയ്തു? അത് എനിക്ക് പറയൂ, സഞ്ജയ.
ഇരാവന്തം തു നിഹതം സംഗ്രാമേ വീക്ഷ്യ രാക്ഷസഃ। വ്യനദത്സുമഹാനാദം ഭൈമസേനിര്ഘടോത്കചഃ
യുദ്ധത്തിൽ ഇരാവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടത് കണ്ടപ്പോൾ, ഭീമസേനന്റെ മകൻ ഘടോൽക്കചൻ എന്ന രാക്ഷസൻ വലിയ ഒരു ഗർജ്ജനം മുഴക്കിയിരുന്നു.
നദതസ്തസ്യ ശബ്ദേന പൃഥിവീ സാഗരാമ്ബരാ । സപര്വതവനാ രാജംശ്ചചാല സുഭൃശം തദാ
അവന്റെ ആ ഗർജ്ജനശബ്ദം കേട്ടപ്പോൾ, ഭൂമി, സമുദ്രം, ആകാശം, പർവതങ്ങളും കാടുകളും എല്ലാം അതി ഭയങ്കരമായി കുലുങ്ങി, രാജാവേ.
അന്തരിക്ഷം ദിശശ്ചൈവ സര്വാശ്ച പ്രദിശസ്തഥാ । `ചേലുശ്ച സഹസാ തത്ര തേന നാദേന നാദിതാഃ
ആ ശബ്ദം മുഴക്കിയപ്പോൾ, അന്തരീക്ഷവും ദിശകളും എല്ലാ ഭാഗങ്ങളും അപ്രത്യക്ഷമായി അതിശക്തിയായി വിറച്ചു.
തം ശ്രുത്വാ സുമഹാനാദം തവ സൈന്യസ്യ ഭാരത ।। ഊരുസ്തമ്ഭഃ സമഭവദ്വേപഥുഃ സ്വേദ ഏവ ച
ആ വലിയ ഗർജ്ജനം കേട്ടപ്പോൾ, ഭാരത, നിന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ കാലുകൾ കട്ടിയായി വിറച്ചു, ഭയത്താൽ വിയർപ്പും പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു.
സര്വ ഏവ മഹാരാജ താവകാ ദീനചേതസഃ ।। സര്വതഃ സമചേഷ്ടന്ത സിംഹഭീതാ ഗജാ ഇവ
എല്ലാവരും, രാജാവേ, മനസ്സിൽ ദുർബലരായി; സിംഹത്തെ കണ്ട ആനകൾപോലെ ഭയപ്പെട്ട് എല്ലാ ദിശയിലേക്കും ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
നര്ദിത്വാ സുമഹാനാദം നിര്ഘാതമിവ രാക്ഷസഃ ।। ജ്വലിതം ശൂലമുദ്യമ്യ രൂപം കൃത്വാ വിഭീഷണമ്
അങ്ങനെ ആ രാക്ഷസൻ ഇടിമുഴക്കുപോലെയുള്ള ഗർജ്ജനം മുഴക്കി, ജ്വലിക്കുന്ന കുന്തം ഉയർത്തി, ഭയാനകമായ രൂപം ധരിച്ച് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
നാനാരൂപപ്രഹരണൈര്വൃതോ രാക്ഷസപുങ്ഗവൈഃ ।। ആജഘാന സുസംക്രുദ്ധഃ കാലാന്തകയമോപഭഃ
നാനാതരം ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള രാക്ഷസന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, കാലാന്തകനെപ്പോലെ ക്രുദ്ധനായി അവൻ ശത്രുക്കളെ ആക്രമിച്ചു.
തമാപതന്തം സംപ്രേക്ഷ്യ സംക്രുദ്ധം ഭീമദര്ശനമ് ।। സ്വബലം ച ഭയാത്തസ്യ പ്രായശോ വിമുഖീകൃതമ്
അവനെ അതി ക്രോധത്തോടെ ഭയാനകമായ രൂപത്തിൽ പാഞ്ഞുവരുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ഭയത്താൽ അവന്റെ സൈന്യത്തിലെ പലരും പിൻവാങ്ങി.
തതോ ദുര്യോധനോ രാജാ ഘടോത്കചമുപാദ്രവത് ।। പ്രഗൃഹ്യ വിപുലം ചാപം സിംഹവദ്വിനദന്മുഹുഃ
അപ്പോൾ രാജാവ് ദുര്യോധനൻ വലിയ വില്ലെടുത്ത്, സിംഹം പോലെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഗർജ്ജിച്ച്, ഘടോൽക്കചനെ നേരെ ആക്രമിച്ചു.
പൃഷ്ഠതോഽനുയയൌ ചൈനം സ്രവദ്ഭിഃ പര്വതോപമൈഃ ।। കുഞ്ജരൈര്ദശസാഹസ്രൈര്വങ്ഗാനാമധിപഃ സ്വയമ്
വംഗരാജാവ് തന്നെയാണ് പർവ്വതത്തിനെപ്പോലെയുള്ള, മദം ചൊരിയുന്ന പത്തു ആയിരം ആനകളുമായി അവനെ പിന്തുടർന്നത്.
പുത്രം തവ മഹാരാജ ചുകോപ സ നിശാചരഃ । തതഃ പ്രവവൃതേ യുദ്ധം തുമുലം രോമഹര്ഷണമ്
മഹാരാജാവേ, ആ നിശാചരൻ നിന്റെ മകനോടു കോപിച്ചു; അതിനുശേഷം ഒരു ഭയങ്കരവും രോമാഞ്ചം ഉണർത്തുന്ന യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.
രാക്ഷസാനാം ച രാജേന്ദ്ര ദുര്യോധനബലസ്യ ച। ഗജാനീകം ച സംപ്രേക്ഷ്യ മേഘബൃന്ദമിവോദിതമ്
രാജാധിരാജാവേ, രാക്ഷസരും ദുര്യോധനന്റെ സൈന്യവും ആനപ്പടയെ മേഘക്കൂട്ടംപോലെ ഉയർന്നതായി കണ്ടപ്പോൾ യുദ്ധം തുടങ്ങി.
അഭ്യധാവന്ത സംക്രുദ്ധാ രാക്ഷസാഃ ശസ്ത്രപാണയഃ । നദന്തോ വിവിധാന്നാദാന്മേഘാ ഇവ സവിദ്യുതഃ
കോപത്തോടെ ആയുധങ്ങൾ കൈയിൽ പിടിച്ച് രാക്ഷസർ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു, വിവിധമായ നിലവിളികളോടെ, മിന്നലോടുകൂടിയ മേഘങ്ങൾപോലെ ഗർജിച്ചു.