കാമവര്ണജവൈരശ്വൈഃ സര്വതഃ ശുശുഭേ വൃതഃ । തേ ഹയാഃ കാഞ്ചനാപീഡാ നാനാവര്ണാ മനോജവാഃ
ഇഷ്ടമുള്ള നിറത്തിലും വേഗത്തിലും വർഗ്ഗത്തിലും ഉള്ള കുതിരകൾ ചുറ്റും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുമ്പോൾ അവൻ അതീവ ഭംഗിയായി തിളങ്ങി; ആ കുതിരകൾക്ക് പൊന്നിൻ തലക്കെട്ടും വിവിധ വർണ്ണവും മനസ്സുപോലെയുള്ള വേഗവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഉത്പേതുഃ സഹസാ രാജന്ഹംസാ ഇവ മഹോദധൌ । തേ ത്വദീയാന്സമാസാദ്യ ഹയസംഘാന്മനോജവാന്
അവ കുതിരകൾ, രാജാവേ, മഹാസമുദ്രത്തിൽ ഹംസകൾ ഉയിർക്കുന്നതുപോലെ പെട്ടെന്ന് പുറപ്പെട്ടുവു; അവ വേഗശാലികളായ കുതിരകൾ നിന്റെ കുതിരസൈന്യത്തെ നേരിട്ടപ്പോൾ—
ക്രോഡൈഃ ക്രോഡാനഭിഘ്നന്തോ ഘോണാഭിശ്ച പരസ്പരമ് । നിപേതുഃ സഹസാ രാജന്സുവേഗാഭിഹതാ ഭുവി
അവയുടെ നെഞ്ച് നെഞ്ച് കൂട്ടിയും മൂക്ക് മൂക്ക് കൂട്ടിയും പരസ്പരം ഇടിച്ചപ്പോൾ, അതിവേഗത്തിൽ അവ ഭൂമിയിൽ വീണു, രാജാവേ.
നിപതദ്ഭിസ്തഥാ തൈശ്ച ഹയസങ്ഘൈഃ പരസ്പരമ് । ശുശ്രുവേ ദാരുണഃ ശബ്ദഃ സുപര്ണപതനേ യഥാ
അങ്ങനെ കുതിരസൈന്യങ്ങൾ പരസ്പരം ഇടിച്ചുവീഴുമ്പോൾ, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് സൂപർണ്ണൻ വീഴുന്നപോലെ ഭയങ്കരമായ ഒരു ശബ്ദം കേട്ടു.
തഥൈവ താവകാ രാജന്സമേത്യാന്യോന്യമാഹവേ । പരസ്പരവധം ഘോരം ചക്രുസ്തേ ഹയസാദിനഃ
അതു പോലെ തന്നെ, രാജാവേ, നിന്റെ സൈനികരും യുദ്ധത്തിൽ പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടി, കുതിരപ്പടയാളികൾ ഭയങ്കരമായ പരസ്പരഹത്യ നടത്തി.
തസ്മിംസ്തഥാ വര്തമാനേ സംകുലേ തുമുലേ ഭൃശമ് । ഉഭയോരപി സംശാന്താ ഹയസങ്ഘാഃ സമന്തതഃ
അങ്ങനെ ആ കലഹവും ഭയങ്കരമായ അകമ്പടിയും തുടരുമ്പോൾ, ഇരുവശത്തെയും കുതിരസൈന്യങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും ശാന്തമായി.
പ്രക്ഷീണസായകാഃ ശൂരാ നിഹതാശ്വാഃ ശ്രമാതുരാഃ । വിലയം സമനുപ്രാപ്താസ്തക്ഷമാണാഃ പരസ്പരമ്
അവിടെയുള്ള വീരന്മാർ, അമ്പുകൾ തീർന്നു, കുതിരകൾ കൊല്ലപ്പെട്ടു, ക്ഷീണിച്ചവരും, പരസ്പരം സഹിച്ചു പിന്മാറി.
തതഃ ക്ഷീണേ ഹയാനികേ കിംചിച്ഛേഷേ ച ഭാരത । സൌബലസ്യാനുജാഃ ശൂരാ നിര്ഗതാ രണമൂര്ധനി
അപ്പോൾ, കുതിരസൈന്യം കുറച്ച് മാത്രം ശേഷിക്കുമ്പോൾ, ഭാരതാവേ, സൗബലന്റെ ധൈര്യശാലിയായ അനുജന്മാർ പോരിന്റെ മുകളിൽ മുന്നോട്ട് വന്നു.
വായുവേഗസമസ്പര്ശാഞ്ജവേ വായുസമാംശ്ച തേ। ആരുഹ്യ ബലസംപന്നാന്വയഃസ്ഥാംസ്തുരഗോത്തമാന്
വായുവിന്റെ സ്പർശവും വേഗവും ഉള്ള, ശക്തിയും സ്ഥിരതയും ഉള്ള ഉത്തമകുതിരകളിൽ കയറി അവർ ഉറച്ചുനിന്നു.
ഗജോ ഗവാക്ഷോ വൃഷകശ്ചര്മവാനാര്ജയഃ ശുകഃ। ഷഡേതേ ബലസംപന്നാ നിര്യയുര്മഹതോ ബലാത്
ഗജൻ, ഗവാക്ഷൻ, വൃഷകൻ, ചർമവാൻ, അർജയൻ, ശുകൻ—ഈ ആറുപേരും വലിയ ശക്തിയോടെ മഹാസൈന്യത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
വാര്യമാണാഃ ശകുനിനാ സ്വൈശ്ച യോധൈര്മഹാബലൈഃ । സന്നദ്ധാ യുദ്ധകുശലാ രൌദ്രരൂപാ മഹാബലാഃ
ശകുനിയും സ്വന്തം മഹാശക്തിയുള്ള സൈനികരും തടഞ്ഞിട്ടും, അവർ മുഴുവൻ ആയുധധാരികളായി, യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും ഭയങ്കരരൂപവും വലിയ ശക്തിയും ഉള്ളവരുമായിരുന്നു.
തദനീകം മഹാബഹോ ഭിത്ത്വാ പരമദുര്ജയമ് । ബലേന മഹതാ യുക്താഃ സ്വര്ഗായ വിജയൈഷിണഃ
അവരത് അതികഷ്ടമായി ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത ആ നിര തകർത്തു കടന്നു, മഹാബാഹുവേ, വലിയ ശക്തിയോടെ, ജയത്തിനും സ്വർഗത്തിനും വേണ്ടി.
വിവിശുസ്തേ തദാ ഹൃഷ്ടാ ഗാന്ധാരാ യുദ്ധദുര്മദാഃ । താന്പ്രവിഷ്ടാംസ്തദാ ദൃഷ്ട്വാ ഇരാവാനപി വീര്യവാന്
അപ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ മദം നിറഞ്ഞ ഗന്ധർവർ സന്തോഷത്തോടെ അകത്തു കടന്നു; അവർ അകത്തു കടക്കുന്നത് കണ്ടു, ധൈര്യശാലിയായ ഇരാവാൻ—
അബ്രവീത്സമരേ യോധാന്സ്വാന്വിചിത്രഹയസ്ഥിതാന് । യഥൈതേ ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ യോധാഃ സാനുഗവാഹനാഃ
യുദ്ധത്തിൽ മനോഹരമായ കുതിരകളിൽ കയറിയിരുന്ന തന്റെ സൈനികരോടു ഇരാവാൻ പറഞ്ഞു: 'ഇവിടെ ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ സൈനികരും അവരുടെ അനുചരരും വാഹനങ്ങളുമൊക്കെയും എങ്ങനെ—'
ഹന്യന്തേ സമരേ സര്വേ തഥാ നീതിര്വിധീയതാമ് । ബാഢമിത്യേവമുക്ത്വാ തേ സര്വേ യോധാ ഇരാവതഃ
യുദ്ധത്തിൽ എല്ലാവരെയും സംഹരിക്കണം, അതിനനുസരിച്ച് തന്ത്രം ആലോചിക്കണം എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഇരാവാൻ അടക്കം എല്ലാ യോദ്ധാക്കളും 'ശരി' എന്നു സമ്മതിച്ചു.
ജഘ്നുസ്തേഷാം ബലാനീകം ദുര്ജയം സമരേ പരൈഃ । തദനീകമനീകേന സമരേ വീക്ഷ്യ പാതിതമ്
അനികൻ ആ കഠിനമായ ശത്രുസൈന്യത്തെ യുദ്ധത്തിൽ വീഴ്ത്തിയപ്പോൾ, അത്രേം ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത ആ സൈന്യം തകർന്നതും അവർ കണ്ടു.
അമൃഷ്യമാണാസ്തേ സര്വേ സുബലസ്യാത്മജാ രണേ । ഇരാവന്തമഭിദ്രുത്യ സര്വതഃ പര്യവാരയന്
യുദ്ധത്തിൽ ഇതു സഹിക്കാൻ കഴിയാതെ സുബലന്റെ എല്ലാ മക്കളും ഇരാവാനെ ചുറ്റി എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നും ആക്രമിച്ചു.
താഡയന്തഃ ശിതൈഃ പ്രാസൈശ്ചോദയന്തഃ പരസ്പരമ്। തേ ശൂരാഃ പര്യധാവന്ത കുര്വന്തോ മഹദാകുലമ്
കൂരമായ കുന്തങ്ങൾ കൊണ്ട് പ്രഹരിച്ച് പരസ്പരം ഉത്സാഹിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ആ വീരന്മാർ വലിയ കലഹം ഉണ്ടാക്കി ഓടിച്ചു.
ഇരാവാനഥ നിര്ഭിന്നഃ പ്രാസൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്മഹാത്മഭിഃ । സ്രവതാ രുധിരേണാക്തസ്തോത്രൈര്വിദ്ധ ഇവ ദ്വിപഃ
ശക്തരായ യോദ്ധാക്കളുടെ കുന്തങ്ങൾ കൊണ്ട് ഇരാവാൻ കുത്തേറ്റു, രക്തം ഒഴുകി, ആനയ്ക്ക് കൊത്തുപിടിച്ചപോലെ അവൻ ചോരയിൽ മുക്കപ്പെട്ടു.
ഉരസ്യപി ച പൃഷ്ഠേ ച പാര്ശ്വയോശ്ച ഭൃശാഹതഃ । ഏകോ ബഹുഭിരത്യര്ഥം ധൈര്യാദ്രാജന്ന വിവ്യഥേ
മാരകമായി നെഞ്ചിലും പുറകിലും ഇരു വശങ്ങളിലും അടിയേറ്റിട്ടും, ഒരാൾ ആയിട്ടും അനേകർ ആക്രമിച്ചിട്ടും, വലിയ ധൈര്യത്തോടെ രാജാവേ, അവൻ അശാന്തനായി ഇല്ല.
ഇരാവാനപി സംക്രുദ്ധഃ സര്വാസ്താന്നിശിതൈഃ ശരൈഃ । മോഹയാമാസ സമരേ വിദ്ധ്വാ പരപുരംജയഃ
ഇരാവാനും കോപത്തോടെ കൂരമായ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവരെല്ലാവരെയും യുദ്ധത്തിൽ അമ്പരപ്പിച്ചു, ശത്രുനഗരങ്ങൾ കീഴടക്കിയവൻ.
പ്രാസാനുത്കൃഷ്യ തരസാ സ്വശരീരാദരിന്ദമഃ । തൈരേവ താഡയാമാസ സുബലസ്യാത്മജാന്രണേ
ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കിയവൻ, തന്റെ ശരീരത്തിൽ കുത്തിയ കുന്തങ്ങൾ ശക്തിയായി പുറത്തെടുത്ത്, അതേ ആയുധങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് യുദ്ധത്തിൽ സുബലന്റെ മക്കളെ ആക്രമിച്ചു.
വികൃഷ്യ ച ശിതം ഖങ്ഗം ഗൃഹീത്വാ ച ശരാവരമ് । പദാതിര്ദ്രുതമാഗച്ഛജ്ജിഘാംസുഃ സൌബലാന്യുധി
കൂരമായ വാൾ എടുത്ത് അമ്പുകൾ നിറഞ്ഞ ക്വിവർ കൈയിൽ എടുത്ത്, ആ പദാതി യോദ്ധാവ് വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് ഓടി, യുദ്ധത്തിൽ സുബലന്റെ മക്കളെ സംഹരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
തതഃ പ്രത്യാഗതപ്രാണാഃ സര്വേ തേ സുബലാത്മജാഃ । ഭൂയഃ ക്രോധസമാവിഷ്ടാ ഇരാവന്തമഭിദ്രുതാഃ
പിന്നീട്, ശ്വാസം വീണ്ടെടുത്ത്, സുബലന്റെ എല്ലാ മക്കളും വീണ്ടും കോപത്തോടെ ഇരാവാനെ ആക്രമിക്കാൻ ഓടി.
ഇരാവാനപി ഖങ്ഗേന ദര്ശയന്പാണിലാഘവമ് । അഭ്യവര്തത ദേവാംശ്ച മാനുഷാംശ്ചൈവ സംയുഗേ
ഇരാവാനും വാൾ കൈയിൽ എടുത്ത് കൈപാടവം കാണിച്ച്, ദേവന്മാരെയും മനുഷ്യരെയും യുദ്ധത്തിൽ നേരിട്ടു.
ലാഘവേനാഥ ചരതഃ സര്വേ തേ സുബലാത്മജാഃ । അന്തരം നാഭ്യഗച്ഛന്ത ചരന്തഃ ശീഘ്രഗൈര്ഹയൈഃ
അവൻ ചുരുക്കത്തോടെ ചലിച്ചപ്പോൾ, സുബലന്റെ എല്ലാ മക്കളും വേഗതയുള്ള കുതിരകളിൽ കയറിയിട്ടും, അവനോട് അടുക്കാൻ വഴിയൊന്നും കണ്ടെത്തിയില്ല.
ഭൂമിഷ്ഠമഥ തം സഹ്ഖ്യേ ഹ്യന്തരിക്ഷാദവപ്ലുതമ് । പരിവാര്യ ഭൃശം സര്വേ ഗ്രഹീതുമുപചക്രമുഃ
പിന്നീട്, യുദ്ധത്തിൽ ആ മനുഷ്യൻ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക് ചാടി ഇറങ്ങിയപ്പോൾ, എല്ലാവരും അവനെ ചുറ്റി പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
അഥാഭ്യാശഗതാനാം തേഷാം ഗാത്രാണ്യകൃന്തത । അസിഹസ്തോഽസ്ത്രഹസ്താനാം തേഷാം ഗാത്രാണ്യകൃന്തത
അവർ അടുത്തെത്തിയപ്പോൾ, വാൾ കൈയിൽ എടുത്ത് ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ചവരുടെ അവയവങ്ങൾ അവൻ വെട്ടി മാറ്റി.
ആയുധാനി ച സര്വേഷാം ബാഹൂനപി വിഭൂഷിതാന്। അപതന്ത നികൃത്താങ്ഗാ മൃതാ ഭൂമൌ ഗതാസവഃ
എല്ലാവരുടെയും ആയുധങ്ങളും അലങ്കാരമുള്ള കൈകളും മുറിഞ്ഞു നിലത്ത് വീണു; അവരുടേത് ജീവൻ വിട്ടു, മരിച്ചശരീരങ്ങൾ ആയിരുന്നു.
വൃഷകസ്തു മഹാരാജ ബഹുധാ വിപരിക്ഷതഃ। അമുച്യത മഹാരൌദ്രാത്തസ്മാദ്വീരാവകര്തനാത്
മഹാരാജാവേ, വലിയ കാള, പലവിധം പരിക്കേറ്റിട്ടും, ആ ഭയങ്കരമായ വീരസംഹാരത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി.