ഖമുത്പത്യ മഹാരാജ നാഗരാട് സത്യവിക്രമഃ । ഇന്ദ്രലോകം ജഗാമാശു ശ്രുത്വാ തത്രാര്ജുനം ഗതമ്
മഹാരാജാവേ, സത്യവീര്യശാലിയായ ആ നാഗരാജാവ് ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്ന്, അർജുനൻ അവിടെയുണ്ടെന്നു കേട്ടപ്പോൾ വേഗത്തിൽ ഇന്ദ്രലോകത്തേക്ക് പോയി.
സോഽഭിഗമ്യ മഹാബാഹുഃ പിതരം സത്യവിക്രമഃ । അഭ്യവാദയദവ്യഗ്രോ വിനയേന കൃതാഞ്ജലിഃ
ശക്തമായ ഭുജങ്ങൾ ഉള്ള, സത്യവീര്യശാലിയായവൻ അച്ഛനോടു സമീപിച്ച്, ഭയമില്ലാതെ വിനയപൂർവ്വം കയ്യൊപ്പിച്ച് വന്ദിച്ചു.
ന്യവേദയത ചാത്മാനമര്ജുനസ്യ മഹാത്മനഃ । ഇരാവാനസ്മി ഭദ്രം തേ പുത്രശ്ചാഹം തവ പ്രഭോ
അവൻ മഹാത്മാവായ അർജുനനോട് സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തി: 'ഞാൻ ഇരാവാൻ, ഭഗവനേ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ മകനാണ്. നിങ്ങൾക്ക് സുഖം ഉണ്ടാകട്ടെ.'
മാതുഃ സമാഗമോ യശ്ച തത്സര്വം പ്രത്യവേദയത് । തച്ച സര്വം യഥാവൃത്തമനുസസ്മാര പാണ്ഡവഃ
അവൻ അമ്മയെ കണ്ടതും മറ്റെല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞു; പാണ്ഡവൻ അതെല്ലാം ഓർത്തെടുത്തു.
പരിഷ്വജ്യ സുതം ചാപി ആത്മനഃ സദൃശം ഗുണൈഃ । പ്രീതിമാനനയത്പാര്ഥോ ദേവരാജനിവേശനമ്
സ്വന്തം ഗുണങ്ങളിൽ തുല്യനായ മകനെ അർജുനൻ ആലിംഗനം ചെയ്തു, സന്തോഷത്തോടെ ദേവേന്ദ്രന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി.
സോഽര്ജുനേന സമാജ്ഞപ്തോ ദേവലോകേ തദാ നൃപ । പ്രീതിപൂര്വം മഹാബാഹുഃ സ്വകാര്യം പ്രതി ഭാരത
അവിടെ ദേവലോകത്ത്, രാജാവേ, അർജുനൻ സ്നേഹപൂർവ്വം അവനെ തന്റെ കര്ത്തവ്യങ്ങൾക്കായി ഉപദേശിച്ചു.
സ ചാപി നരശാര്ദൂലഃ ശാര്ദൂലസമവിക്രമഃ।' അബ്രവീച്ച തദാ പാര്ഥമയമസ്മി തവാനഘ
ആ മനുഷ്യസിംഹനും കടുവയെപ്പോലെയുള്ള വീര്യശാലിയും അന്നേരം പാർത്ഥനോടു പറഞ്ഞു: 'നിനക്കായി ഞാൻ ഇവിടെ തന്നെയുണ്ട്, പാപരഹിതനായവനേ.'
സ്ഥിതഃ പ്രേഷ്യശ്ച പുത്രശ്ച സര്വഥാ ത്വം പ്രശാധി മാമ് । കം കരോമി ച തേ കാമം കം ച കാമം ത്വമിച്ഛസി
ഞാൻ ഇവിടെ നിന്നു നിന്നുടെ ദാസനും മകനുമാണ്; എല്ലാം വിധത്തിലും എന്നെ നീ ആജ്ഞാപിക്കൂ. നീ എന്ത് ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, എന്താണ് നിന്റെ ഇച്ഛ?
പരിഷ്വജ്യ സുതം പ്രേമ്ണാ വാസവിഃ പ്രത്യുവാച തമ്। പ്രീതിപൂര്വം ച കാര്യം ച കാര്യാ പ്രീതിശ്ച മാനദഃ
വാസവി തന്റെ മകനെ സ്നേഹത്തോടെ അണുകെട്ടി, സന്തോഷത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'സ്നേഹത്തോടെ ഈ കാര്യം നിർവഹിക്കണം, മാനം നല്കുന്നവനേ.'
യുദ്ധകാലേ തു സാഹായ്യം ദാതവ്യം നോ ഭവേദിതി । ബാഢമിത്യേവമുക്ത്വാ തു യുദ്ധകാല ഇഹാഗതഃ
പോരിന്റെ സമയത്ത് സഹായം നൽകരുതെന്ന് നാം സമ്മതിച്ചിരുന്നു; അങ്ങനെ സമ്മതിച്ച ശേഷം ഇപ്പോൾ യുദ്ധസമയമെത്തിയിരിക്കുന്നു.
കാമവര്ണജവൈരശ്വൈഃ സര്വതഃ ശുശുഭേ വൃതഃ । തേ ഹയാഃ കാഞ്ചനാപീഡാ നാനാവര്ണാ മനോജവാഃ
ഇഷ്ടമുള്ള നിറത്തിലും വേഗത്തിലും വർഗ്ഗത്തിലും ഉള്ള കുതിരകൾ ചുറ്റും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുമ്പോൾ അവൻ അതീവ ഭംഗിയായി തിളങ്ങി; ആ കുതിരകൾക്ക് പൊന്നിൻ തലക്കെട്ടും വിവിധ വർണ്ണവും മനസ്സുപോലെയുള്ള വേഗവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഉത്പേതുഃ സഹസാ രാജന്ഹംസാ ഇവ മഹോദധൌ । തേ ത്വദീയാന്സമാസാദ്യ ഹയസംഘാന്മനോജവാന്
അവ കുതിരകൾ, രാജാവേ, മഹാസമുദ്രത്തിൽ ഹംസകൾ ഉയിർക്കുന്നതുപോലെ പെട്ടെന്ന് പുറപ്പെട്ടുവു; അവ വേഗശാലികളായ കുതിരകൾ നിന്റെ കുതിരസൈന്യത്തെ നേരിട്ടപ്പോൾ—
ക്രോഡൈഃ ക്രോഡാനഭിഘ്നന്തോ ഘോണാഭിശ്ച പരസ്പരമ് । നിപേതുഃ സഹസാ രാജന്സുവേഗാഭിഹതാ ഭുവി
അവയുടെ നെഞ്ച് നെഞ്ച് കൂട്ടിയും മൂക്ക് മൂക്ക് കൂട്ടിയും പരസ്പരം ഇടിച്ചപ്പോൾ, അതിവേഗത്തിൽ അവ ഭൂമിയിൽ വീണു, രാജാവേ.
നിപതദ്ഭിസ്തഥാ തൈശ്ച ഹയസങ്ഘൈഃ പരസ്പരമ് । ശുശ്രുവേ ദാരുണഃ ശബ്ദഃ സുപര്ണപതനേ യഥാ
അങ്ങനെ കുതിരസൈന്യങ്ങൾ പരസ്പരം ഇടിച്ചുവീഴുമ്പോൾ, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് സൂപർണ്ണൻ വീഴുന്നപോലെ ഭയങ്കരമായ ഒരു ശബ്ദം കേട്ടു.
തഥൈവ താവകാ രാജന്സമേത്യാന്യോന്യമാഹവേ । പരസ്പരവധം ഘോരം ചക്രുസ്തേ ഹയസാദിനഃ
അതു പോലെ തന്നെ, രാജാവേ, നിന്റെ സൈനികരും യുദ്ധത്തിൽ പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടി, കുതിരപ്പടയാളികൾ ഭയങ്കരമായ പരസ്പരഹത്യ നടത്തി.
തസ്മിംസ്തഥാ വര്തമാനേ സംകുലേ തുമുലേ ഭൃശമ് । ഉഭയോരപി സംശാന്താ ഹയസങ്ഘാഃ സമന്തതഃ
അങ്ങനെ ആ കലഹവും ഭയങ്കരമായ അകമ്പടിയും തുടരുമ്പോൾ, ഇരുവശത്തെയും കുതിരസൈന്യങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും ശാന്തമായി.
പ്രക്ഷീണസായകാഃ ശൂരാ നിഹതാശ്വാഃ ശ്രമാതുരാഃ । വിലയം സമനുപ്രാപ്താസ്തക്ഷമാണാഃ പരസ്പരമ്
അവിടെയുള്ള വീരന്മാർ, അമ്പുകൾ തീർന്നു, കുതിരകൾ കൊല്ലപ്പെട്ടു, ക്ഷീണിച്ചവരും, പരസ്പരം സഹിച്ചു പിന്മാറി.
തതഃ ക്ഷീണേ ഹയാനികേ കിംചിച്ഛേഷേ ച ഭാരത । സൌബലസ്യാനുജാഃ ശൂരാ നിര്ഗതാ രണമൂര്ധനി
അപ്പോൾ, കുതിരസൈന്യം കുറച്ച് മാത്രം ശേഷിക്കുമ്പോൾ, ഭാരതാവേ, സൗബലന്റെ ധൈര്യശാലിയായ അനുജന്മാർ പോരിന്റെ മുകളിൽ മുന്നോട്ട് വന്നു.
വായുവേഗസമസ്പര്ശാഞ്ജവേ വായുസമാംശ്ച തേ। ആരുഹ്യ ബലസംപന്നാന്വയഃസ്ഥാംസ്തുരഗോത്തമാന്
വായുവിന്റെ സ്പർശവും വേഗവും ഉള്ള, ശക്തിയും സ്ഥിരതയും ഉള്ള ഉത്തമകുതിരകളിൽ കയറി അവർ ഉറച്ചുനിന്നു.
ഗജോ ഗവാക്ഷോ വൃഷകശ്ചര്മവാനാര്ജയഃ ശുകഃ। ഷഡേതേ ബലസംപന്നാ നിര്യയുര്മഹതോ ബലാത്
ഗജൻ, ഗവാക്ഷൻ, വൃഷകൻ, ചർമവാൻ, അർജയൻ, ശുകൻ—ഈ ആറുപേരും വലിയ ശക്തിയോടെ മഹാസൈന്യത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
വാര്യമാണാഃ ശകുനിനാ സ്വൈശ്ച യോധൈര്മഹാബലൈഃ । സന്നദ്ധാ യുദ്ധകുശലാ രൌദ്രരൂപാ മഹാബലാഃ
ശകുനിയും സ്വന്തം മഹാശക്തിയുള്ള സൈനികരും തടഞ്ഞിട്ടും, അവർ മുഴുവൻ ആയുധധാരികളായി, യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും ഭയങ്കരരൂപവും വലിയ ശക്തിയും ഉള്ളവരുമായിരുന്നു.
തദനീകം മഹാബഹോ ഭിത്ത്വാ പരമദുര്ജയമ് । ബലേന മഹതാ യുക്താഃ സ്വര്ഗായ വിജയൈഷിണഃ
അവരത് അതികഷ്ടമായി ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത ആ നിര തകർത്തു കടന്നു, മഹാബാഹുവേ, വലിയ ശക്തിയോടെ, ജയത്തിനും സ്വർഗത്തിനും വേണ്ടി.
വിവിശുസ്തേ തദാ ഹൃഷ്ടാ ഗാന്ധാരാ യുദ്ധദുര്മദാഃ । താന്പ്രവിഷ്ടാംസ്തദാ ദൃഷ്ട്വാ ഇരാവാനപി വീര്യവാന്
അപ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ മദം നിറഞ്ഞ ഗന്ധർവർ സന്തോഷത്തോടെ അകത്തു കടന്നു; അവർ അകത്തു കടക്കുന്നത് കണ്ടു, ധൈര്യശാലിയായ ഇരാവാൻ—
അബ്രവീത്സമരേ യോധാന്സ്വാന്വിചിത്രഹയസ്ഥിതാന് । യഥൈതേ ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ യോധാഃ സാനുഗവാഹനാഃ
യുദ്ധത്തിൽ മനോഹരമായ കുതിരകളിൽ കയറിയിരുന്ന തന്റെ സൈനികരോടു ഇരാവാൻ പറഞ്ഞു: 'ഇവിടെ ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ സൈനികരും അവരുടെ അനുചരരും വാഹനങ്ങളുമൊക്കെയും എങ്ങനെ—'
ഹന്യന്തേ സമരേ സര്വേ തഥാ നീതിര്വിധീയതാമ് । ബാഢമിത്യേവമുക്ത്വാ തേ സര്വേ യോധാ ഇരാവതഃ
യുദ്ധത്തിൽ എല്ലാവരെയും സംഹരിക്കണം, അതിനനുസരിച്ച് തന്ത്രം ആലോചിക്കണം എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഇരാവാൻ അടക്കം എല്ലാ യോദ്ധാക്കളും 'ശരി' എന്നു സമ്മതിച്ചു.
ജഘ്നുസ്തേഷാം ബലാനീകം ദുര്ജയം സമരേ പരൈഃ । തദനീകമനീകേന സമരേ വീക്ഷ്യ പാതിതമ്
അനികൻ ആ കഠിനമായ ശത്രുസൈന്യത്തെ യുദ്ധത്തിൽ വീഴ്ത്തിയപ്പോൾ, അത്രേം ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത ആ സൈന്യം തകർന്നതും അവർ കണ്ടു.
അമൃഷ്യമാണാസ്തേ സര്വേ സുബലസ്യാത്മജാ രണേ । ഇരാവന്തമഭിദ്രുത്യ സര്വതഃ പര്യവാരയന്
യുദ്ധത്തിൽ ഇതു സഹിക്കാൻ കഴിയാതെ സുബലന്റെ എല്ലാ മക്കളും ഇരാവാനെ ചുറ്റി എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നും ആക്രമിച്ചു.
താഡയന്തഃ ശിതൈഃ പ്രാസൈശ്ചോദയന്തഃ പരസ്പരമ്। തേ ശൂരാഃ പര്യധാവന്ത കുര്വന്തോ മഹദാകുലമ്
കൂരമായ കുന്തങ്ങൾ കൊണ്ട് പ്രഹരിച്ച് പരസ്പരം ഉത്സാഹിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ആ വീരന്മാർ വലിയ കലഹം ഉണ്ടാക്കി ഓടിച്ചു.
ഇരാവാനഥ നിര്ഭിന്നഃ പ്രാസൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്മഹാത്മഭിഃ । സ്രവതാ രുധിരേണാക്തസ്തോത്രൈര്വിദ്ധ ഇവ ദ്വിപഃ
ശക്തരായ യോദ്ധാക്കളുടെ കുന്തങ്ങൾ കൊണ്ട് ഇരാവാൻ കുത്തേറ്റു, രക്തം ഒഴുകി, ആനയ്ക്ക് കൊത്തുപിടിച്ചപോലെ അവൻ ചോരയിൽ മുക്കപ്പെട്ടു.
ഉരസ്യപി ച പൃഷ്ഠേ ച പാര്ശ്വയോശ്ച ഭൃശാഹതഃ । ഏകോ ബഹുഭിരത്യര്ഥം ധൈര്യാദ്രാജന്ന വിവ്യഥേ
മാരകമായി നെഞ്ചിലും പുറകിലും ഇരു വശങ്ങളിലും അടിയേറ്റിട്ടും, ഒരാൾ ആയിട്ടും അനേകർ ആക്രമിച്ചിട്ടും, വലിയ ധൈര്യത്തോടെ രാജാവേ, അവൻ അശാന്തനായി ഇല്ല.