ത്രിധാഭൂതൈരവധ്യന്ത പാണ്ഡവൈഃ കൌരവാ യുധി। തഥൈവ കൌരവൈ രാജന്നവധ്യന്ത പരേ രണേ
പാണ്ഡവന്മാർ മൂന്നു വിഭാഗങ്ങളായി യുദ്ധത്തിൽ കൌരവരെ തോൽപ്പിച്ചു. അതുപോലെ തന്നെ, കൌരവർ എതിര് സൈന്യത്തെയും യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തി.
ദ്രോണസ്തു രഥിനാം ശ്രേഷ്ഠഃ സോമകാന്സൃഞ്ജയൈഃ സഹ । അഭ്യധാവത സംക്രുദ്ധഃ പ്രേഷയിഷ്യന്യമക്ഷയമ്
രഥികന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ ദ്രോണൻ, അത്യന്തം കോപത്തോടെ, സോമകന്മാരെയും ശ്രിഞ്ചയന്മാരെയും സംഹരിക്കാനായി അവരിലേക്കു തിരിഞ്ഞു ചാടിപ്പോയി.
തത്രാക്രന്ദോ മഹാനാസീത്സൃഞ്ജയാനാം മഹാത്മാനാമ് । വധ്യതാം സമരേ രാജന്ഭാരദ്വാജേന ധന്വിനാ
ഭാരദ്വാജപുത്രനായ അമ്പുപാണിയായ ദ്രോണൻ ശ്രിഞ്ചയന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ സംഹരിച്ചപ്പോൾ, മഹാത്മാക്കളായ ശ്രിഞ്ചയന്മാരിൽ വലിയൊരു നിലവിളി ഉയർന്നു.
ദ്രോണേന നിഹതാസ്തത്ര ക്ഷത്രിയാ ബഹവോ രണേ। വിചേഷ്ടന്തോ ഹൃദൃശ്യന്ത വ്യാധിക്ലിഷ്ടാ വരാ ഇവ
അവിടെ, ദ്രോണൻ അനേകം ക്ഷത്രിയന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ വീഴ്ത്തി; അവർ വേദനയിൽ വലിച്ചുപിടിച്ച്, പരിക്കേറ്റ ഉഗ്രസർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ നിലവിളിച്ചു.
കൂജതാം ക്രന്ദതാം ചൈവ സ്തനതാം ചൈവ ഭാരത। അനിശം ശുശ്രുവേ ശബ്ദഃ ക്ഷുത്ക്ലിഷ്ടാനാം നൃണാമിവ
അവിടെ, മനുഷ്യർ നിരന്തരം കരയുകയും, നിലവിളിക്കുകയും, ഉച്ചത്തിൽ അഴലുകയും ചെയ്ത ശബ്ദം, വിശപ്പുകൊണ്ട് പീഡിതരായവരുടെ നിലവിളിപോലെ, കേൾക്കപ്പെട്ടു.
തഥൈവ കൌരവേയാണാം ഭീമസേനോ മഹാബലഃ । ചകാര കദനം ഘോരം ക്രുദ്ധഃ കാല ഇവാപരഃ
അതുപോലെ തന്നെ, മഹാബലശാലിയായ ഭീമസേനനും അത്യന്തം കോപത്തോടെ കൌരവരുടെ ഇടയിൽ ഭയങ്കരമായ ഒരു സംഹാരം നടത്തി, മരണദേവനുപോലെ.
വധ്യതാം തത്ര സൈന്യാനാമന്യോന്യേന മഹാരണേ । പ്രാവര്തത നദീ ഘോരാ രുധിരൌഘപരവാഹിനീ
അവിടെ, ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ സൈന്യങ്ങൾ തമ്മിൽ പരസ്പരം സംഹരിക്കുമ്പോൾ, രക്തം ഒഴുകുന്ന ഒരു ഭയങ്കര നദി രൂപപ്പെട്ടു.
സ സംഗ്രാമോ മഹാരാജ ഘോരരൂപോഽഭവന്മഹാന് । കുരൂണാം പാണഡവാനാം ച യമരാഷ്ട്രവിവര്ധനഃ
മഹാരാജാവേ, ആ യുദ്ധം ഭയങ്കരവും വ്യാപകവുമായ രൂപം എടുത്തു, കൌരവർക്കും പാണ്ഡവർക്കും യമലോകം വർദ്ധിപ്പിച്ചു.
തതോ ഭീമോ രണേ ക്രുദ്ധോ രഭസശ്ച വിശേഷതഃ। ഗജാനീകം സമാസാദ്യ പ്രേഷയാമാസ മൃത്യവേ
അതിനുശേഷം, ഭീമൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെയും ഉന്മേഷത്തോടെയും യുദ്ധത്തിൽ ആനപ്പടയിലേക്കു ചാടിപ്പോയി, അവരെ മരണത്തിലേക്ക് അയച്ചു.
തത്ര ഭാരത ഭീമേന നാരാചാഭിഹതാ ഗജാഃ । പേതുര്നേദുശ്ച സേദുശ്ച ദിശശ്ച പരിബഭ്രമുഃ
അവിടെ, ഭാരത, ഭീമൻ ഇരുമ്പ് അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആനകളെ അടിച്ചുവീഴ്ത്തി; അവ വീണു, കൂക്കി, നിലവിളിച്ചു, എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ഓടി.
ഛിന്നഹസ്താ മഹാനാഗാശ്ഛിന്നഗാത്രാശ്ച മാരിഷ । ക്രൌഞ്ചവദ്വ്യനദന്ഭീതാഃ പൃഥിവീമധിശേരതേ
വെട്ടിയ കുരുക്കളും അവയവങ്ങളും ഉള്ള വലിയ ആനകൾ, ഭീതിയിൽ കുരുവിൽ കുരുവിൽ നിലവിളിച്ച്, ഭൂമിയിൽ വീണുകിടന്നു.
നകുലഃ സഹദേവശ്ച ഹയാനീകമഭിദ്രുതൌ। തേ ഹയാഃ കാഞ്ചനാപീഡാ രുക്മഭാണ്ഡപരിച്ഛദാഃ
നകുലനും സഹദേവനും കുതിരപ്പടയിലേക്കു ചാടിപ്പോയി; ആ കുതിരകൾ പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള തലക്കെട്ടും അലങ്കാരങ്ങളും ധരിച്ചിരുന്നു.
വധ്യമാനാ വ്യദൃശ്യന്ത ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ। പതിദ്ഭിസ്തുരഗൈ രാജന്സമാസ്തീര്യത മേദിനീ
അവിടെ, ആ കുതിരകൾ നൂറുകണക്കിന് ആയിരക്കണക്കിന് വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു; അവയുടെ ശരീരങ്ങൾ ഭൂമിയെ മൂടി കിടന്നു.
നിര്ജിഹ്വൈശ്ച ശ്വസദ്ഭിശ്ച കൂജദ്ഭിശ്ച ഗതാസുഭിഃ । ഹയൈര്ബഭൌ നരശ്രേഷ്ഠ നാനാരൂപധരൈര്ധരാ
നാനാരൂപങ്ങളിലുള്ള കുതിരകൾ — ചിലത് നാവില്ലാതെ, ചിലത് ശ്വാസം മുട്ടി, ചിലത് കൂക്കി, ചിലത് ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ട് — ഭൂമിയെ അലങ്കരിച്ചു.
അര്ജുനേന ഹതൈഃ സങ്ഖ്യേ തഥാ ഭാരത രാജഭിഃ । പ്രബഭൌ വസുധാ ഘോരാ തത്രതത്ര വിശാംപതേ
അത് പോലെ തന്നെ, ഭാരത, അർജുനൻ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട രാജാക്കന്മാരാൽ ഭൂമി പല സ്ഥലങ്ങളിലും ഭയങ്കരമായി കാണപ്പെട്ടു.
രഥൈര്ഭഗ്നൈര്ധ്വജൈശ്ഛിന്നൈര്നികൃത്തൈശ്ച മഹായുധൈഃ । ചാമരൈര്വ്യജനൈശ്ചൈവ ച്ഛത്രൈശ്ച സുമഹാപ്രഭൈഃ
വിള്ള് പൊട്ടിയ രഥങ്ങളും, വെട്ടിയ പതാകകളും, തകർന്ന ആയുധങ്ങളും, ചാമരങ്ങളും, വീശൽപങ്കയും, മനോഹരമായ കുടകളും ഭൂമിയിൽ ചിതറിനിന്നു.
ഹരൈര്നിഷ്കൈഃ സകേയൂരൈഃ ശിരോഭിശ്ച സകുണ്ഡലൈഃ । ഉഷ്ണീഷൈരപവിദ്ധൈശ്ച പതാകാഭിശ്ച സര്വശഃ
ഹാരങ്ങളും പൊന്നുമുദ്രകളും കൈവളയങ്ങളും കുണ്ഡലങ്ങളോടുകൂടിയ തലകളും, തള്ളിയ ഉഷ്ണീഷങ്ങളും, പതാകകളും എല്ലായിടത്തും ചിതറിനിന്നു.
അനുകര്ഷൈഃ ശുഭൈ രാജന്യോക്രൈശ്ചൈവ സരശ്മിഭിഃ । സംകീര്ണാ വസുധാ ഭാതി വസന്തേ കുസുമൈരിവ
യോകുകളും മനോഹരമായ രാജകീയ കുതിരപ്പുറപ്പാടുകളും കയിരുകളും ചിതറിനിന്ന ഭൂമി, വസന്തകാലത്തെ പൂക്കൾപോലെ പ്രകാശിച്ചു.
ഏവമേഷ ക്ഷയോ വൃത്തഃ പാണ്ഡൂനാമപി ഭാരത। ക്രുദ്ധേ ശാന്തനവേ ഭീഷ്മേ ദ്രോണേ ച രഥസത്തമേ
ഭാരതാ, ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മനും രഥശ്രേഷ്ഠനായ ദ്രോണനും ക്രുദ്ധരായപ്പോൾ പാണ്ഡവർക്കും നാശം സംഭവിച്ചു.
അശ്വത്ഥാമ്നി കൃപേ ചൈവ തഥൈവ കൃതവര്മണി। തഥേതരേഷു ക്രുദ്ധേഷു താവകാനാമപി ക്ഷയഃ
അശ്വത്താമാനും കൃപനും കൃതവർമ്മനും മറ്റു ധൃതരാഷ്ട്രപക്ഷത്താരും ക്രോധത്തോടെ യുദ്ധം ചെയ്തപ്പോൾ, അവർക്കും നാശം നേരിട്ടു.
വര്തമാനേ തഥാ രൌദ്രേ രാജന്വീരവരക്ഷയേ। ശകുനിഃ സൌബലഃ ശ്രീമാന്പാണ്ഡവാന്സമുപാദ്രവത്
രാജാവേ, അത്രയേറെ ഭീകരമായ വീരന്മാരുടെ നാശം നടക്കുമ്പോൾ, ശോഭയുള്ള സൗബലൻ ശകുനി പാണ്ഡവന്മാരുടെ നേരെ മുന്നേറി.
തഥൈവ സാത്വതോ രാജന്ഹാര്ദിക്യഃ പരവീരഹാ। അഭ്യദ്രവത സംഗ്രാമേ പാണ്ഡവാനാം വരൂഥിനീമ്
അതു പോലെ തന്നെ, പരാക്രമശാലിയായ സാത്വതനും ഹാർദിക്യനും ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവനും പാണ്ഡവസേനയുടെ നേരെ യുദ്ധത്തിൽ ചുമന്നു.
തതഃ കാമ്ഭോജമുഖ്യാനാം നദീജാനാം ച വാജിനാമ് । ആരട്ടാനാം മഹീജാനാം സിന്ധുജാനാം ച സര്വശഃ
അതിനുശേഷം, കാംഭോജന്മാരിൽ പ്രമുഖരും നദീതീരങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കുതിരയോദ്ധാക്കളും, ആരട്ടന്മാരും മഹീജന്മാരും സിന്ധുക്കളും മുഴുവനായി,
വനായുജാനാം ശുഭ്രാണാം തഥാ പര്വതവാസിനാമ് । വാജിനാം ബഹുഭിഃ സങ്ഖ്യേ സമന്താത്പരിവാരയന്
വനായുജന്മാരും പ്രകാശമുള്ളവരും പർവതങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നവരും, അനേകം കുതിരകളോടെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ചുറ്റും സമവായിച്ചു.
യേ ചാപരേ തിത്തിരിജാ ജവനാ വാതരംഹസഃ । സുവര്ണാലങ്കൃതൈരേതൈര്വര്മവദ്ഭിഃ സുകല്പിതൈഃ
മറ്റുള്ളവർ, അതിവേഗത്തിൽ കുതിക്കുന്ന തിത്തിരിജന്മാരും, സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചും ഉത്തമമായ കവർച്ചകൾ അണിഞ്ഞും,
ഹയൈര്വാതജവൈര്മുഖ്യൈഃ പാണ്ഡവസ്യ സുതോ ബലീ । അഭ്യവര്തത തത്സൈന്യം ഹൃഷ്ടരൂപഃ പരംതപാഃ
വാതസമാനവേഗമുള്ള കുതിരകളുമായി, പാണ്ഡവന്റെ വീര്യശാലിയായ മകനായവൻ, സന്തോഷത്തോടെ ശത്രുക്കൾക്ക് ഭയമായവൻ, ആ സൈന്യത്തിന്റെ നേരെ മുന്നേറി.
അര്ജുനസ്യ സുതഃ ശ്രീമാനിരാവാന്നാമ വീര്യവാന് । സുതായാം നാഗരാജസ്യ ജാതഃ പാര്ഥേന ധീമതാ
അർജുനന്റെ മകനായ ശോഭയുള്ള ഇരാവാൻ, പാര്ഥനായ ധീരനും, നാഗരാജാവിന്റെ മകളിൽ ജനിച്ചവനും ആയിരുന്നു.
ഐരാവതേന സാ ദത്താ അനപത്യാ മഹാത്മനാ । പത്യൌ ഹതേ സുപര്ണേന കൃപണാ ദീനചേതനാ
അനപത്യയായ മഹാത്മാവായ അവളെ എയർാവതനു നൽകി; ഭർത്താവ് സുപർണ്ണനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, അവൾ ദുഃഖിതയായി നിരാശയോടെ ഇരുന്നു.
കാര്യാര്ഥം താം ച ജഗ്രാഹ പാര്ഥഃ കാമവശാനുഗാമ് । ഏവമേഷ സമുത്പന്നഃ പരക്ഷേത്രേഽര്ജുനാത്മജഃ
കർമ്മത്തിനായി, പാര്ഥൻ ആ സ്ത്രീയെ ആഗ്രഹം കൊണ്ടു സ്വീകരിച്ചു; അങ്ങനെ അർജുനന്റെ മകൻ മറ്റൊരു ദേശത്ത് ജനിച്ചു.
സ നാഗലോകേ സംവൃദ്ധോ മാത്രാ ച പരിരക്ഷിതഃ । പിതൃവ്യേണ പരിത്യക്തഃ പാര്ഥദ്വേഷാദ്ദുരാത്മനാ
അവൻ നാഗലോകത്ത് അമ്മയുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ വളർന്നു; പക്ഷേ, പാര്ഥനെ വെറുത്ത ദുഷ്ടഹൃദയനായ അമ്മാവൻ അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചു.