ദൃഷ്ട്വാ മേ നിഹതാന്പുത്രാന്ബഹൂനേകേന സഞ്ജയ । ഭീഷ്മോ ദ്രോണഃ കൃപശ്ചൈവ കിമകുര്വത സംയുഗേ
ഒരു വ്യക്തി എന്റെ അനേകം മക്കളെ കൊല്ലുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, സഞ്ജയ, ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും കൃപനും യുദ്ധത്തിൽ എന്ത് ചെയ്തു?
അഹന്യഹനി മേ പുത്രാഃ ക്ഷയം ഗച്ഛന്തി സഞ്ജയ । മന്യേഽഹം സര്വഥാ പുത്രാന്ദൈവേനോപഹതാന്ഭൃശമ്
ദിവസംതോറും എന്റെ മക്കൾ നശിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു, സഞ്ജയ; ഞാൻ ഉറപ്പായി കരുതുന്നു, എന്റെ മക്കൾ പൂര്ണമായും വിധിയുടെ അടിയിലായിരിക്കുന്നു.
യത്ര മേ തനയാഃ സര്വേ ജീയന്തേ ന ജയന്ത്യുത । യത്ര ഭീഷ്മസ്യ ദ്രോണസ്യ കൃപസ്യ ച മഹാത്മനഃ
എന്റെ മക്കൾ എല്ലാവരും ജീവിച്ചിരുന്നെങ്കിലും വിജയിച്ചില്ല; ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും മഹാത്മാവായ കൃപനും ഉള്ളിടത്താണ് അത്.
സൌമദത്തേശ്ച വീരസ്യ ഭഗദത്തസ്യ ചോഭയോഃ । അശ്വത്ഥാമ്നസ്തഥാ താത ശൂരാണാമനിവര്തിനാമ്
സൗമദത്തിയുടെ വീരനും ഭഗദത്തനും അശ്വത്താമനും, പിന്മാറാത്ത വീരന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ, അച്ഛാ, അവിടെയും ഉണ്ടായിരുന്നു.
അന്യേഷാം ചൈവ ശൂരാണാം മധ്യഗാസ്തനയാ മമ । യദഹന്യന്ത സംഗ്രാമേ കിമന്യദ്ഭാഗധേയതഃ
മറ്റു വീരന്മാരുടെ നടുവിലും എന്റെ മക്കൾ നിലകൊണ്ടിരുന്നു; അവർ യുദ്ധത്തിൽ വീണപ്പോൾ, വിധി വേറെ എന്ത് ചെയ്യുമായിരുന്നു?
ന ഹി ദുര്യോധനോ മന്ദഃ പുരാ പ്രോക്തമബുധ്യത । വാര്യമാണോ മയാ താത ഭീഷ്മേണ വിദുരേണ ച
ദുര്യോധനൻ, അജ്ഞാനിയായവൻ, മുമ്പ് പറഞ്ഞതൊന്നും മനസ്സിലാക്കിയില്ല; ഞാൻ, ഭീഷ്മൻ, വിദുരൻ എന്നിങ്ങനെ പലരും അവനെ തടയാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും.
ഗന്ധാര്യാ ചൈവ ദുര്മേധാഃ സതതം ഹിതകാമ്യയാ । നാബുധ്യത പുരാ മോഹാത്തസ്യ പ്രാപ്തമിദം ഫലമ്
ഗന്ധാരിയും എന്നും അവന്റെ ഭാവി നന്നാകട്ടെ എന്നാഗ്രഹിച്ച് ഉപദേശം പറഞ്ഞിരുന്നു; പക്ഷേ, അവൻ മോഹത്തിൽ ആകയാൽ മനസ്സിലാക്കിയില്ല. ഇപ്പോൾ അതിന്റെ ഫലം ലഭിച്ചു.
യദ്ഭീമസേനഃ സമരേ പുത്രാന്മമ വിചേതസഃ । അഹന്യഹനി സംക്രുദ്ധോ നയതേ യമസാദനമ്
ഭീമസേനൻ യുദ്ധത്തിൽ കോപത്തോടെ, എന്റെ മനസ്സില്ലാത്ത മക്കളെ ദിവസേന യമലോകത്തിലേക്ക് അയക്കുകയായിരുന്നു.
ഇദം തത്സമനുപ്രാപ്തം ക്ഷത്തുര്വചനമുത്തമമ് । ന ബുദ്ധവാനസ്മി വിഭോ പ്രോച്യമാനമിദം തദാ
ഇതൊക്കെയാണ് ക്ഷത്രിയൻ പറഞ്ഞത് യാഥാർത്ഥ്യമായത്; അപ്പോൾ പറഞ്ഞതെല്ലാം ഞാൻ മനസ്സിലാക്കിയില്ല, പ്രഭോ.
നിവാരയ സുതം ദ്യൂതാത്പാണ്ഡവാന്മാ ദ്രുഹേതി ച । സുഹൃദാം ഹിതകാമാനാം ബ്രുവതാം തത്തദേവ ച
‘മകനെ ജുവയിൽ നിന്ന് തടയൂ, പാണ്ഡവന്മാരെ ദ്രോഹിക്കരുത്’ എന്ന് സുഹൃത്തുക്കളുടെ ഭാവി നന്നാകട്ടെ എന്നാഗ്രഹിച്ചവർ പറഞ്ഞു; എല്ലാവരും അതേ ഉപദേശം തന്നെയായിരുന്നു.
ന ശൃണോമി പുരാ വാക്യം മര്ത്യഃ പഥ്യമിവൌഷധമ് । തദിദം സമനുപ്രാപ്തം വചനം സാധു ഭാഷിതമ്
മുൻപ് ഞാൻ ആ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിച്ചില്ല, ആരോഗ്യത്തിന് നല്ല ഔഷധം ഉപേക്ഷിക്കുന്ന മനുഷ്യനെപോലെ; ഇപ്പോൾ ആ നല്ല വാക്കുകൾ യാഥാർത്ഥ്യമായി.
വിദുരദ്രോണഭീഷ്മാണാം തഥാഽന്യേഷാം ഹിതൈഷിണാമ് । അകൃത്വാ വചനം പഥ്യം ക്ഷയം ഗച്ഛന്തി കൌരവാഃ
വിദുരൻ, ദ്രോണൻ, ഭീഷ്മൻ എന്നിവരുടെ കൂടെ മറ്റുള്ളവരുടെ നല്ല ഉപദേശം അനുസരിക്കാതിരുന്നതുകൊണ്ട് കൌരവന്മാർ നശിച്ചു.
തദേതത്സമതിക്രാന്തം പൂര്വമേവ ഹി സഞ്ജയ। തസ്മാന്മേ വദ തത്ത്വേന യഥാ യുദ്ധമവര്തത
ഇത് നേരത്തെ തന്നെ സംഭവിച്ചു, സഞ്ജയ; അതിനാൽ യുദ്ധം എങ്ങനെ നടന്നു എന്നത് സത്യമായി പറയൂ.
മധ്യാഹ്നേ മുമഹാരൌദ്രഃ സംഗ്രാമഃ സമുപദ്യത। ലകക്ഷയകരോ രാജംസ്തന്മേ നിഗദതഃ ശൃണു
മധ്യാഹ്നത്തിൽ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ ഒരു യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു; അതിൽ അനേകം സൈനികർ നശിച്ചു. രാജാവേ, ഞാൻ പറയുന്നത് ശ്രദ്ധിക്കൂ.
തതഃ സര്വാണി സൈന്യാനി ധര്മപുത്രസ്യ ശാസനാത്। സംരബ്ധാന്യഭ്യവര്തന്ത ഭീഷ്മമേവ ജിഘാംസയാ
പിന്നീട്, ധർമ്മപുത്രന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം എല്ലാ സൈന്യങ്ങളും ഉഗ്രമായി ഭീഷ്മനെ കൊല്ലാൻ മുന്നേറി.
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നഃ ശിഖണ്ഡീ ച സാത്യകിശ്ച മഹാരഥഃ । യുക്താനീകാ മഹാരാജ ഭീഷ്മമേവ സമഭ്യയുഃ
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, ശിഖണ്ഡി, മഹാരഥിയായ സത്യകി ഇവരും അവരുടെ സൈന്യങ്ങളുമായി ഭീഷ്മനെ നേരെ ആക്രമിച്ചു.
വിരാടോ ദ്രുപദശ്ചൈവ സഹിതാഃ സര്വസോമകൈഃ । അഭ്യദ്രവന്ത സംഗ്രാമേ ഭീഷ്മമേവ മഹാരഥമ്
വിരാടനും ദ്രുപദനും എല്ലാ സോമകന്മാരോടൊപ്പം ചേർന്ന് മഹാരഥിയായ ഭീഷ്മനെ നേരെ ആക്രമിച്ചു.
കേകയാ ധൃഷ്ടകേതുശ്ച കുന്തിഭോജശ്ച ദംശിതഃ । ശുക്താനീകാ മഹാരാജ ഭീഷ്മമേവ സമഭ്യയുഃ
കേക്കയന്മാർ, ധൃഷ്ടകേതു, ഭയങ്കരനായ കുന്തിഭോജൻ എന്നിവരും അവരുടെ സൈന്യങ്ങളുമായി ഭീഷ്മനെ നേരെ ആക്രമിച്ചു.
അര്ജുനോ ദ്രൌപദശ്ചൈവ കുന്തിഭോജശ്ച ദംശിതഃ । ദുര്യോധനസമാദിഷ്ടാന്രാജ്ഞഃ സര്വാന്സമഭ്യയുഃ
അർജുനനും ദ്രൗപദിയുടെ മകനും ഭയങ്കരനായ കുന്തിഭോജനും, രാജാവായ ദുര്യോധനൻ നിർദ്ദേശിച്ചവരെല്ലാം നേരെ ആക്രമിച്ചു.
അഭിമന്യുസ്തഥാ ശൂരോ ഹൈഡിമ്ബശ്ച മഹാരഥഃ । ഭീമസേനശ്ച സംക്രുദ്ധസ്തേഽഭ്യധാവന്ത കൌരവാന്
അഭിമന്യു, വീരനായ ഹിഡിംബൻ, കോപത്തോടെ ഭീമസേനൻ എന്നിവരും ചേർന്ന് കൌരവന്മാരെ നേരെ ആക്രമിച്ചു.
ത്രിധാഭൂതൈരവധ്യന്ത പാണ്ഡവൈഃ കൌരവാ യുധി। തഥൈവ കൌരവൈ രാജന്നവധ്യന്ത പരേ രണേ
പാണ്ഡവന്മാർ മൂന്നു വിഭാഗങ്ങളായി യുദ്ധത്തിൽ കൌരവരെ തോൽപ്പിച്ചു. അതുപോലെ തന്നെ, കൌരവർ എതിര് സൈന്യത്തെയും യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തി.
ദ്രോണസ്തു രഥിനാം ശ്രേഷ്ഠഃ സോമകാന്സൃഞ്ജയൈഃ സഹ । അഭ്യധാവത സംക്രുദ്ധഃ പ്രേഷയിഷ്യന്യമക്ഷയമ്
രഥികന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ ദ്രോണൻ, അത്യന്തം കോപത്തോടെ, സോമകന്മാരെയും ശ്രിഞ്ചയന്മാരെയും സംഹരിക്കാനായി അവരിലേക്കു തിരിഞ്ഞു ചാടിപ്പോയി.
തത്രാക്രന്ദോ മഹാനാസീത്സൃഞ്ജയാനാം മഹാത്മാനാമ് । വധ്യതാം സമരേ രാജന്ഭാരദ്വാജേന ധന്വിനാ
ഭാരദ്വാജപുത്രനായ അമ്പുപാണിയായ ദ്രോണൻ ശ്രിഞ്ചയന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ സംഹരിച്ചപ്പോൾ, മഹാത്മാക്കളായ ശ്രിഞ്ചയന്മാരിൽ വലിയൊരു നിലവിളി ഉയർന്നു.
ദ്രോണേന നിഹതാസ്തത്ര ക്ഷത്രിയാ ബഹവോ രണേ। വിചേഷ്ടന്തോ ഹൃദൃശ്യന്ത വ്യാധിക്ലിഷ്ടാ വരാ ഇവ
അവിടെ, ദ്രോണൻ അനേകം ക്ഷത്രിയന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ വീഴ്ത്തി; അവർ വേദനയിൽ വലിച്ചുപിടിച്ച്, പരിക്കേറ്റ ഉഗ്രസർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ നിലവിളിച്ചു.
കൂജതാം ക്രന്ദതാം ചൈവ സ്തനതാം ചൈവ ഭാരത। അനിശം ശുശ്രുവേ ശബ്ദഃ ക്ഷുത്ക്ലിഷ്ടാനാം നൃണാമിവ
അവിടെ, മനുഷ്യർ നിരന്തരം കരയുകയും, നിലവിളിക്കുകയും, ഉച്ചത്തിൽ അഴലുകയും ചെയ്ത ശബ്ദം, വിശപ്പുകൊണ്ട് പീഡിതരായവരുടെ നിലവിളിപോലെ, കേൾക്കപ്പെട്ടു.
തഥൈവ കൌരവേയാണാം ഭീമസേനോ മഹാബലഃ । ചകാര കദനം ഘോരം ക്രുദ്ധഃ കാല ഇവാപരഃ
അതുപോലെ തന്നെ, മഹാബലശാലിയായ ഭീമസേനനും അത്യന്തം കോപത്തോടെ കൌരവരുടെ ഇടയിൽ ഭയങ്കരമായ ഒരു സംഹാരം നടത്തി, മരണദേവനുപോലെ.
വധ്യതാം തത്ര സൈന്യാനാമന്യോന്യേന മഹാരണേ । പ്രാവര്തത നദീ ഘോരാ രുധിരൌഘപരവാഹിനീ
അവിടെ, ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ സൈന്യങ്ങൾ തമ്മിൽ പരസ്പരം സംഹരിക്കുമ്പോൾ, രക്തം ഒഴുകുന്ന ഒരു ഭയങ്കര നദി രൂപപ്പെട്ടു.
സ സംഗ്രാമോ മഹാരാജ ഘോരരൂപോഽഭവന്മഹാന് । കുരൂണാം പാണഡവാനാം ച യമരാഷ്ട്രവിവര്ധനഃ
മഹാരാജാവേ, ആ യുദ്ധം ഭയങ്കരവും വ്യാപകവുമായ രൂപം എടുത്തു, കൌരവർക്കും പാണ്ഡവർക്കും യമലോകം വർദ്ധിപ്പിച്ചു.
തതോ ഭീമോ രണേ ക്രുദ്ധോ രഭസശ്ച വിശേഷതഃ। ഗജാനീകം സമാസാദ്യ പ്രേഷയാമാസ മൃത്യവേ
അതിനുശേഷം, ഭീമൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെയും ഉന്മേഷത്തോടെയും യുദ്ധത്തിൽ ആനപ്പടയിലേക്കു ചാടിപ്പോയി, അവരെ മരണത്തിലേക്ക് അയച്ചു.
തത്ര ഭാരത ഭീമേന നാരാചാഭിഹതാ ഗജാഃ । പേതുര്നേദുശ്ച സേദുശ്ച ദിശശ്ച പരിബഭ്രമുഃ
അവിടെ, ഭാരത, ഭീമൻ ഇരുമ്പ് അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആനകളെ അടിച്ചുവീഴ്ത്തി; അവ വീണു, കൂക്കി, നിലവിളിച്ചു, എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ഓടി.