തഥൈവ ച വധാര്ഥായ പുത്രാണാം പാണ്ഡവോ ബലീ। നൂനം ജാതോ മഹാബാഹുര്യഥാ ഹന്തി സ്മ കൌരവാന്
നിസ്സംശയം, പാണ്ഡുവിന്റെ മഹാബാഹുവായ പുത്രൻ നിങ്ങളുടെ മക്കളുടെ നാശത്തിനായി ജനിച്ചവനാണ്; അവൻ കൌരവന്മാരെ ഇങ്ങനെ സംഹരിക്കുന്നു.
തതോ ദുരയോധനോ രാജാ ഭീഷ്മമാസാദ്യ സംയുഗേ। ദുഃഖേന മഹതാഽഽവിഷ്ടോ വിലലാപ സുദുഃഖിതഃ
അപ്പോൾ രാജാവായ ദുര്യോധനൻ യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മനെ സമീപിച്ചു, വലിയ ദു:ഖത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായി, അതീവ ദു:ഖത്തോടെ വിലപിച്ചു.
നിഹതാ ഭ്രാതരഃ ശൂരാ ഭീമസേനേന മേ യുധി। യതമാനാസ്തഥാന്യേഽപി ഹന്യന്തേ സര്വസൈനികാഃ
എന്റെ വീരനായ സഹോദരന്മാർ ഭീമസേനന്റെ കൈയിൽ യുദ്ധത്തിൽ വീണു; മറ്റുള്ളവരും ശ്രമിച്ചിട്ടും എന്റെ എല്ലാ സൈനികരും കൊല്ലപ്പെടുന്നു.
ഭവാംശ്ച മധ്യസ്ഥതയാ നിത്യമസ്മാനുപേക്ഷതേ। സോഽഹം കുപഥമാരൂഢഃ പശ്യ ദൈവമിദം മമ
നിങ്ങൾ എപ്പോഴും മധ്യസ്ഥനായി ഞങ്ങളെ അവഗണിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ തെറ്റായ വഴിയിൽ ചെന്നു, എന്റെ വിധി ഇതാണെന്ന് കാണുന്നു.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ വചഃ ക്രൂരം പിതാ ദേവവ്രതസ്തവ। ദുര്യോധനമിദം വാക്യമബ്രവീത്സമാശ്രുലോചനഃ
ഈ കഠിനമായ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, നിങ്ങളുടെ അച്ഛനായ ദേവവ്രതൻ കണ്ണുനിറഞ്ഞ് ദുര്യോധനനോടു പറഞ്ഞു.
ഉക്തമേതന്മയാ പൂര്വം ദ്രോണേന വിദുരേണ ച । ഗാന്ധാര്യാ ച യശസ്വിന്യാ തത്ത്വം താത ന ബുദ്ധവാന്
ഇത് ഞാൻ, ദ്രോൺ, വിദുരൻ, മഹത്വമുള്ള ഗാന്ധാരി എന്നിവരും മുമ്പ് പറഞ്ഞതാണ്; പക്ഷേ, മകനേ, നീ ആ സത്യം മനസ്സിലാക്കിയില്ല.
സമയശ്ച മയാ പൂര്വം കൃതോ വൈ ശത്രുകര്ശന । നാഹംയുധി നിയോക്തവ്യോ നാപ്യാചാര്യഃ കഥംചനാ
ശത്രുക്കൾക്ക് ഭയം ഉണ്ടാക്കുന്നവനേ, ഞാൻ മുമ്പ് ഒരു വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്: യുദ്ധത്തിൽ എന്നെയും ആചാര്യനെയും നിർദ്ദേശിക്കരുത്.
യയ ഹി ധര്തരാഷ്ട്രാണാം ഭീമോ ദ്രക്ഷ്യതി സംയുഗേ। ഹനിഷ്യതി രണേ നിത്യം സത്യമേതദ്ബ്രവീമി തേ
ഭീമൻ യുദ്ധത്തിൽ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ കാണുന്നിടത്തോളം അവൻ അവരെ തുടർച്ചയായി കൊല്ലും; ഞാൻ സത്യമായാണ് പറയുന്നത്.
സ ത്വം രാജന്സ്ഥിരോ ഭൂത്വാ രണേ കൃത്വാ ദൃഢാം മതിമ് । യോധയസ്വ രണേ പാര്ഥാന്സ്വര്ഗം കൃത്വാ പരായണമ്
അതിനാൽ, രാജാവേ, ഉറച്ച മനസ്സോടെ നിലകൊണ്ട്, യുദ്ധത്തിൽ ധൈര്യത്തോടെ പാണ്ഡവന്മാരെ നേരിടുക; സ്വർഗം ലക്ഷ്യമാക്കി പോരാടുക.
ന ശക്യഃ പാണ്ഡവാ ജേതും സേന്ദ്രൈരപി സുരാസുരൈഃ । തസ്മാദ്യുദ്ധേ സ്ഥിരാം കൃത്വാ മതിം യുദ്ധ്യസ്വ ഭാരത
പാണ്ഡവന്മാരെ ഇന്ദ്രനും ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചേർന്നാലും ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; അതിനാൽ, ഭാരത, യുദ്ധത്തിൽ മനസ്സു ഉറപ്പാക്കി പോരാടുക.
ദൃഷ്ട്വാ മേ നിഹതാന്പുത്രാന്ബഹൂനേകേന സഞ്ജയ । ഭീഷ്മോ ദ്രോണഃ കൃപശ്ചൈവ കിമകുര്വത സംയുഗേ
ഒരു വ്യക്തി എന്റെ അനേകം മക്കളെ കൊല്ലുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, സഞ്ജയ, ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും കൃപനും യുദ്ധത്തിൽ എന്ത് ചെയ്തു?
അഹന്യഹനി മേ പുത്രാഃ ക്ഷയം ഗച്ഛന്തി സഞ്ജയ । മന്യേഽഹം സര്വഥാ പുത്രാന്ദൈവേനോപഹതാന്ഭൃശമ്
ദിവസംതോറും എന്റെ മക്കൾ നശിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു, സഞ്ജയ; ഞാൻ ഉറപ്പായി കരുതുന്നു, എന്റെ മക്കൾ പൂര്ണമായും വിധിയുടെ അടിയിലായിരിക്കുന്നു.
യത്ര മേ തനയാഃ സര്വേ ജീയന്തേ ന ജയന്ത്യുത । യത്ര ഭീഷ്മസ്യ ദ്രോണസ്യ കൃപസ്യ ച മഹാത്മനഃ
എന്റെ മക്കൾ എല്ലാവരും ജീവിച്ചിരുന്നെങ്കിലും വിജയിച്ചില്ല; ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും മഹാത്മാവായ കൃപനും ഉള്ളിടത്താണ് അത്.
സൌമദത്തേശ്ച വീരസ്യ ഭഗദത്തസ്യ ചോഭയോഃ । അശ്വത്ഥാമ്നസ്തഥാ താത ശൂരാണാമനിവര്തിനാമ്
സൗമദത്തിയുടെ വീരനും ഭഗദത്തനും അശ്വത്താമനും, പിന്മാറാത്ത വീരന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ, അച്ഛാ, അവിടെയും ഉണ്ടായിരുന്നു.
അന്യേഷാം ചൈവ ശൂരാണാം മധ്യഗാസ്തനയാ മമ । യദഹന്യന്ത സംഗ്രാമേ കിമന്യദ്ഭാഗധേയതഃ
മറ്റു വീരന്മാരുടെ നടുവിലും എന്റെ മക്കൾ നിലകൊണ്ടിരുന്നു; അവർ യുദ്ധത്തിൽ വീണപ്പോൾ, വിധി വേറെ എന്ത് ചെയ്യുമായിരുന്നു?
ന ഹി ദുര്യോധനോ മന്ദഃ പുരാ പ്രോക്തമബുധ്യത । വാര്യമാണോ മയാ താത ഭീഷ്മേണ വിദുരേണ ച
ദുര്യോധനൻ, അജ്ഞാനിയായവൻ, മുമ്പ് പറഞ്ഞതൊന്നും മനസ്സിലാക്കിയില്ല; ഞാൻ, ഭീഷ്മൻ, വിദുരൻ എന്നിങ്ങനെ പലരും അവനെ തടയാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും.
ഗന്ധാര്യാ ചൈവ ദുര്മേധാഃ സതതം ഹിതകാമ്യയാ । നാബുധ്യത പുരാ മോഹാത്തസ്യ പ്രാപ്തമിദം ഫലമ്
ഗന്ധാരിയും എന്നും അവന്റെ ഭാവി നന്നാകട്ടെ എന്നാഗ്രഹിച്ച് ഉപദേശം പറഞ്ഞിരുന്നു; പക്ഷേ, അവൻ മോഹത്തിൽ ആകയാൽ മനസ്സിലാക്കിയില്ല. ഇപ്പോൾ അതിന്റെ ഫലം ലഭിച്ചു.
യദ്ഭീമസേനഃ സമരേ പുത്രാന്മമ വിചേതസഃ । അഹന്യഹനി സംക്രുദ്ധോ നയതേ യമസാദനമ്
ഭീമസേനൻ യുദ്ധത്തിൽ കോപത്തോടെ, എന്റെ മനസ്സില്ലാത്ത മക്കളെ ദിവസേന യമലോകത്തിലേക്ക് അയക്കുകയായിരുന്നു.
ഇദം തത്സമനുപ്രാപ്തം ക്ഷത്തുര്വചനമുത്തമമ് । ന ബുദ്ധവാനസ്മി വിഭോ പ്രോച്യമാനമിദം തദാ
ഇതൊക്കെയാണ് ക്ഷത്രിയൻ പറഞ്ഞത് യാഥാർത്ഥ്യമായത്; അപ്പോൾ പറഞ്ഞതെല്ലാം ഞാൻ മനസ്സിലാക്കിയില്ല, പ്രഭോ.
നിവാരയ സുതം ദ്യൂതാത്പാണ്ഡവാന്മാ ദ്രുഹേതി ച । സുഹൃദാം ഹിതകാമാനാം ബ്രുവതാം തത്തദേവ ച
‘മകനെ ജുവയിൽ നിന്ന് തടയൂ, പാണ്ഡവന്മാരെ ദ്രോഹിക്കരുത്’ എന്ന് സുഹൃത്തുക്കളുടെ ഭാവി നന്നാകട്ടെ എന്നാഗ്രഹിച്ചവർ പറഞ്ഞു; എല്ലാവരും അതേ ഉപദേശം തന്നെയായിരുന്നു.
ന ശൃണോമി പുരാ വാക്യം മര്ത്യഃ പഥ്യമിവൌഷധമ് । തദിദം സമനുപ്രാപ്തം വചനം സാധു ഭാഷിതമ്
മുൻപ് ഞാൻ ആ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിച്ചില്ല, ആരോഗ്യത്തിന് നല്ല ഔഷധം ഉപേക്ഷിക്കുന്ന മനുഷ്യനെപോലെ; ഇപ്പോൾ ആ നല്ല വാക്കുകൾ യാഥാർത്ഥ്യമായി.
വിദുരദ്രോണഭീഷ്മാണാം തഥാഽന്യേഷാം ഹിതൈഷിണാമ് । അകൃത്വാ വചനം പഥ്യം ക്ഷയം ഗച്ഛന്തി കൌരവാഃ
വിദുരൻ, ദ്രോണൻ, ഭീഷ്മൻ എന്നിവരുടെ കൂടെ മറ്റുള്ളവരുടെ നല്ല ഉപദേശം അനുസരിക്കാതിരുന്നതുകൊണ്ട് കൌരവന്മാർ നശിച്ചു.
തദേതത്സമതിക്രാന്തം പൂര്വമേവ ഹി സഞ്ജയ। തസ്മാന്മേ വദ തത്ത്വേന യഥാ യുദ്ധമവര്തത
ഇത് നേരത്തെ തന്നെ സംഭവിച്ചു, സഞ്ജയ; അതിനാൽ യുദ്ധം എങ്ങനെ നടന്നു എന്നത് സത്യമായി പറയൂ.
മധ്യാഹ്നേ മുമഹാരൌദ്രഃ സംഗ്രാമഃ സമുപദ്യത। ലകക്ഷയകരോ രാജംസ്തന്മേ നിഗദതഃ ശൃണു
മധ്യാഹ്നത്തിൽ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ ഒരു യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു; അതിൽ അനേകം സൈനികർ നശിച്ചു. രാജാവേ, ഞാൻ പറയുന്നത് ശ്രദ്ധിക്കൂ.
തതഃ സര്വാണി സൈന്യാനി ധര്മപുത്രസ്യ ശാസനാത്। സംരബ്ധാന്യഭ്യവര്തന്ത ഭീഷ്മമേവ ജിഘാംസയാ
പിന്നീട്, ധർമ്മപുത്രന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം എല്ലാ സൈന്യങ്ങളും ഉഗ്രമായി ഭീഷ്മനെ കൊല്ലാൻ മുന്നേറി.
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നഃ ശിഖണ്ഡീ ച സാത്യകിശ്ച മഹാരഥഃ । യുക്താനീകാ മഹാരാജ ഭീഷ്മമേവ സമഭ്യയുഃ
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, ശിഖണ്ഡി, മഹാരഥിയായ സത്യകി ഇവരും അവരുടെ സൈന്യങ്ങളുമായി ഭീഷ്മനെ നേരെ ആക്രമിച്ചു.
വിരാടോ ദ്രുപദശ്ചൈവ സഹിതാഃ സര്വസോമകൈഃ । അഭ്യദ്രവന്ത സംഗ്രാമേ ഭീഷ്മമേവ മഹാരഥമ്
വിരാടനും ദ്രുപദനും എല്ലാ സോമകന്മാരോടൊപ്പം ചേർന്ന് മഹാരഥിയായ ഭീഷ്മനെ നേരെ ആക്രമിച്ചു.
കേകയാ ധൃഷ്ടകേതുശ്ച കുന്തിഭോജശ്ച ദംശിതഃ । ശുക്താനീകാ മഹാരാജ ഭീഷ്മമേവ സമഭ്യയുഃ
കേക്കയന്മാർ, ധൃഷ്ടകേതു, ഭയങ്കരനായ കുന്തിഭോജൻ എന്നിവരും അവരുടെ സൈന്യങ്ങളുമായി ഭീഷ്മനെ നേരെ ആക്രമിച്ചു.
അര്ജുനോ ദ്രൌപദശ്ചൈവ കുന്തിഭോജശ്ച ദംശിതഃ । ദുര്യോധനസമാദിഷ്ടാന്രാജ്ഞഃ സര്വാന്സമഭ്യയുഃ
അർജുനനും ദ്രൗപദിയുടെ മകനും ഭയങ്കരനായ കുന്തിഭോജനും, രാജാവായ ദുര്യോധനൻ നിർദ്ദേശിച്ചവരെല്ലാം നേരെ ആക്രമിച്ചു.
അഭിമന്യുസ്തഥാ ശൂരോ ഹൈഡിമ്ബശ്ച മഹാരഥഃ । ഭീമസേനശ്ച സംക്രുദ്ധസ്തേഽഭ്യധാവന്ത കൌരവാന്
അഭിമന്യു, വീരനായ ഹിഡിംബൻ, കോപത്തോടെ ഭീമസേനൻ എന്നിവരും ചേർന്ന് കൌരവന്മാരെ നേരെ ആക്രമിച്ചു.