മനോഭിസ്തേ മനുഷ്യേന്ദ്ര യുദ്ധം യോധാഃ പ്രചക്രിരേ ।' പുനരാഹൂയ തേഽന്യോന്യം ശരീരൈരപി ചക്രിരേ
മനസ്സോടെ ഉറച്ച യോദ്ധാക്കള് യുദ്ധം തുടങ്ങി; അവര് പരസ്പരം വിളിച്ചു, ശരീരത്തോടു തന്നെ ഏറ്റുമുട്ടി.
തതഃ പ്രവവൃതേ യുദ്ധം ഘോരരൂപം ഭയാവഹമ് । താവകാനാം പരേഷാം ച നിഘ്നതാമിതരേതരമ്
അതിനുശേഷം ഭയാനകവും ഭയപ്പെടുത്തുന്നതുമായ യുദ്ധം തുടങ്ങി, ഇരുപക്ഷവും പരസ്പരം വീഴ്ത്തി.
നാരാചാ നിശിതാഃ സങ്ഖ്യേ സംപതന്തി സ്മ ഭാരത । വ്യാത്താനനാ ഭയകരാ ഉരഗാ ഇവ സങ്ഘശഃ
കൂരായ ബാണങ്ങള് യുദ്ധഭൂമിയില് പറന്നു, അവയുടെ തുറന്ന വായ് പാമ്പുകളുടെ കൂട്ടംപോലെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നതായിരുന്നു.
നിഷ്പേതുര്വിമലാഃ ശക്ത്യസ്തൈലധൌതാഃ സുതേജനാഃ । അമ്ബുദേഭ്യോ യഥാ രാജന്ഭ്രാജമാനാഃ ശതഹ്രദാഃ
നന്നായി തേക്കിയ എണ്ണയോടും ഉരുക്കിയതുമായ കിരീടം പോലുള്ള കുന്തങ്ങള് മേഘങ്ങളില് നിന്ന് പ്രകാശിച്ച് പുറത്ത് വന്നു.
ഗദാശ്ച വിമലൈഃ പട്ടൈഃ പിനദ്ധാഃ സ്വര്ണഭൂഷിതാഃ। പതന്ത്യസ്തത്ര ദൃസ്യന്തേ ഗിരിശൃങ്ഗോപമാഃ ശുഭാഃ
വെളുത്ത വസ്ത്രം ചുറ്റിയതും പൊന്നാലങ്കരിച്ചതുമായ ഗദകള് അവിടെ വീണു, പര്വതശൃംഗങ്ങള് പോലെയുള്ളവയായിരുന്നു.
നിസ്ത്രിംശാശ്ച വ്യദൃശ്യന്ത വിമലാമ്ബരസന്നിഭാഃ । ആര്ഷഭാണി ച ചര്മാണി ശതചന്ദ്രാണി ഭാരതത
നീലാകാശം പോലെയുള്ള വാളുകളും, നൂറ് ചന്ദ്രന്മാരുള്ള കാളിന്റെ ത്വക്കുപോലെയുള്ള കവചങ്ങളും അവിടെ തെളിഞ്ഞു.
അശോഭന്ത രണേ രാജന്പാത്യമാനാനി സര്വശഃ । തേഽന്യോന്യം സമരേ സേനേ യുധ്യമാനേ നരാധിപ
അവ യുദ്ധഭൂമിയില് എല്ലായിടത്തും വീണുകൊണ്ടിരിക്കെ, സൈന്യങ്ങള് പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടുമ്പോള് അതെല്ലാം പ്രകാശിച്ചു.
അശോഭേതാം യഥാ ദേവദൈത്യസേനേ സമുദ്യതേ। അഭ്യദ്രവന്ത സമരേ തേഽന്യോന്യം വൈ സമന്തതഃ
ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും സൈന്യങ്ങള് യുദ്ധത്തിനായി ഉയർന്നപ്പോലെ അവ പ്രകാശിച്ചു; അവര് ചുറ്റും പരസ്പരം ആക്രമിച്ചു.
രഥാസ്തു രഥിഭിസ്തൂര്ണം പ്രേഷിതാഃ പരമാഹവേ। യുഗൈര്യുഗാനി സംശ്ലിഷ്യ യുയുധുഃ പാര്ഥിവര്ഷഭാഃ
വീരരഥങ്ങൾ അവരുടെ സാരഥിമാർ വേഗത്തിൽ ഓടിച്ച്, മഹാസമരത്തിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്ത്, രാജാക്കന്മാർ തമ്മിൽ ഉഗ്രമായി യുദ്ധം ചെയ്തു.
ദന്തിനാം യുധ്യമാനാനാം സംഘര്ഷാത്പാവകോഽഭവത് । ദന്തേഷു ഭരതശ്രേഷ്ഠ സധൂമഃ സര്വതോ ദിശമ്
യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന ആനകളുടെ കൂട്ടിച്ചേരലിൽ നിന്ന്, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, അവരുടെ ദന്തുകളിൽ നിന്നു പുകപടർന്ന തീ ഉയർന്നു, എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പടർന്നു.
പ്രാസൈരഭിഹതാഃ കേചിദ്ഗജയോധാഃ സമന്തതഃ । പതമാനാഃ സ്മ ദൃശ്യന്തേ ഗിരിശൃങ്ഗാന്നഗാ ഇവ
ചുറ്റും കുന്തംകൊണ്ട് അടിയേറ്റ ചില ആനയോദ്ധാക്കൾ, മലശിഖരങ്ങളിൽ നിന്ന് മരങ്ങൾ വീഴുന്നതുപോലെ താഴേക്ക് വീണു.
പാദാതാശ്ചാപ്യദൃശ്യന്ത നിഘ്നന്തോഽഥ പരസ്പരമ് । ചിത്രരൂപധരാഃ ശൂരാ നഖരപ്രാസയോധിനഃ
കാലാളുകളും തമ്മിൽ ഏറ്റുമുട്ടി, പലവിധ വേഷങ്ങൾ ധരിച്ച്, വീരത്വത്തോടെ, നഖവും കുന്തവും ഉപയോഗിച്ച് പരസ്പരം കൊന്നു.
അന്യോന്യം തേ സമാസാദ്യ കുരുപാണ്ഡവസൈനികാഃ । അസ്ത്രൈര്നാനാവിധൈര്ഘോരൈ രണേ നിന്യുര്യമക്ഷയമ്
കുരുവും പാണ്ഡവരും തമ്മിൽ നേരിട്ട് ഏറ്റുമുട്ടി, ഭയാനകമായ പലവിധ ആയുധങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച്, അനേകരെയും യമലോകത്തിലേക്ക് അയച്ചു.
തതഃ ശാന്തനവോ ഭീഷ്മോ രഥഘോഷേണ നാദയന് । അഭ്യാഗമദ്രണേ പാര്ഥാന്ധനുഃശബ്ദേന മോഹയന്
ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മൻ, തന്റെ രഥത്തിന്റെ ശബ്ദം മുഴക്കിക്കൊണ്ട്, യുദ്ധത്തിൽ മുന്നേറി, വില്ലിന്റെ ശബ്ദം കൊണ്ട് പാണ്ഡവരെ അമ്പരപ്പിച്ചു.
പാണ്ഡവാനാം രഥാശ്ചാപി നദന്തോ ഭൈരവം സ്വനമ് । അഭ്യദ്രവന്ത സംയത്താ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നപുരോഗമാഃ
പാണ്ഡവരുടെ രഥങ്ങളും ഭയാനകമായ ഗർജ്ജനത്തോടെ, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ മുന്നിൽ നിൽക്കെ, മുന്നേറി.
തതഃ പ്രവവൃതേ യുദ്ധം തവ തേഷാം ച ഭാരത। നരാശ്വരഥനാഗാനാം വ്യതിഷക്തം പരസ്പരമ്
അപ്പോൾ, ഭാരതാ, ഇരുവശത്തെയും സൈന്യങ്ങൾ തമ്മിൽ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു; ആളുകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും ആനകളും തമ്മിൽ ചേർന്ന് ഏറ്റുമുട്ടി.
ഭീഷ്മം തു സമരേ ക്രുദ്ധം പ്രതപന്തം സമന്തതഃ। ന ശേകുഃ പാണ്ഡവാ ദ്രഷ്ടും തപന്തമിവ ഭാസ്കരമ്
യുദ്ധഭൂമിയിൽ എല്ലാ ദിക്കിലും കോപത്തോടെ ജ്വലിച്ച ഭീഷ്മനെ, സൂര്യൻ പോലെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതിനെപ്പോലെ, പാണ്ഡവർ നോക്കാൻ പോലും കഴിഞ്ഞില്ല.
തതഃ സര്വാണി സൈന്യാനി ധര്മപുത്രസ്യ ശാസനാത്। അഭ്യദ്രവന്ത ഗാങ്ഗേയം മര്ദയന്തം ശിതൈഃ ശരൈഃ
അപ്പോൾ, ധർമ്മപുത്രന്റെ കല്പനപ്രകാരം, എല്ലാ സൈന്യങ്ങളും ഗംഗാപുത്രനായ ഭീഷ്മനിലേക്ക് ഓടിയെത്തി, അവൻ കൂർമരമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവരെ തകർത്തു.
സ തു ഭീഷ്മോ രണശ്ലാഘീ തോമകാന്സഹസൃജ്ജയാന് । പാഞ്ചാലാംശ്ച മഹേഷ്വാസാന്പാതയാമാസ സായകൈഃ
ഭീഷ്മൻ, യുദ്ധത്തിൽ അഭിമാനത്തോടെ, തൊമകയും ജയൻ എന്ന ആയുധങ്ങളും പ്രയോഗിച്ച്, വലിയ വില്ലാളികളായ പാഞ്ചാലന്മാരെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് വീഴ്ത്തി.
തേ വധ്യമാനാ ഭീഷ്മേണ പാഞ്ചാലാഃ പാണ്ഡവൈഃ സഹ। ഭീഷ്മമേവാഭ്യയുസ്തൂര്ണം ത്യക്ത്വാ മൃത്യുകൃതം ഭയമ്
ഭീഷ്മൻ പാണ്ഡവരോടൊപ്പം പാഞ്ചാലന്മാരെ കൊല്ലുമ്പോൾ, അവർ മരണഭയം ഉപേക്ഷിച്ച്, ഭീഷ്മനിലേക്കു വേഗത്തിൽ മുന്നേറി.
സ തേഷാം രഥിനാം വീരോ ഭീഷ്മഃ ശാന്തനവോ യുധി । ചിച്ഛേദ സഹസാ രാജന്ബാഹൂനഥ ശിരാംസി ച
അവരുടെ രഥസേനാനികളെ ഭീഷ്മൻ, ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ, യുദ്ധത്തിൽ പെട്ടെന്ന് കൈകളും തലകളും വെട്ടി വീഴ്ത്തി, രാജാവേ.
വിരഥാന്രഥിനശ്ചക്രേ പിതാ ദേവവ്രതസ്തവ। പതിതാന്യുത്തമാങ്ഗാനി ഹയേഭ്യോ ഹയസാദിനാമ്
നിന്റെ അച്ഛൻ ദേവവ്രതൻ, രഥസേനാനികളെ രഥം വിട്ടാക്കി; കുതിരപ്പുറത്തിരുന്നവരുടെ തലകൾ കുതിരയിൽ നിന്ന് താഴെ വീണു.
നിര്മനുഷ്യാംശ്ച മാതങ്ഗാഞ്ശയാനാന്പര്വതോപമാന് । അപശ്യാമ മഹാരാജ ഭീഷ്മാസ്ത്രേണ പ്രമാഥിതാന്
പർവ്വതങ്ങളെപ്പോലെ വലിയ ആനകൾ, മനുഷ്യർ ഇല്ലാതെ, നിലത്തുവീണു കിടക്കുന്നത്, ഭീഷ്മന്റെ ആയുധങ്ങൾകൊണ്ട് തകർത്തതായാണ് ഞങ്ങൾ കണ്ടത്, മഹാരാജാവേ.
ന തത്രാസീത്പുമാന്കശ്ചിത്പാണ്ഡവാനാം വിശാംപതേ। അന്യത്ര രഥിനാം ശ്രേഷ്ഠദ്ഭീമസേനാന്മഹാബലാത്
പാണ്ഡവരിൽ, മനുഷ്യരുടെ ഇടയിൽ, രഥസേനാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും മഹാബലശാലിയുമായ ഭീമസേനനെ ഒഴികെ മറ്റാരുമില്ലായിരുന്നു, രാജാവേ.
സ ഹി ഭീഷ്മം സമാസാദ്യ ഛാദയാമാസ സായകൈഃ । തതോ നിഷ്ടാനകോ ഘോരോ ഭീഷ്മഭീമസമാഗമേ
അവൻ ഭീഷ്മനെ നേരിട്ട് കണ്ടപ്പോൾ, അമ്പുകൾകൊണ്ട് ഭീഷ്മനെ മൂടി; ഭീഷ്മനും ഭീമനും ഏറ്റുമുട്ടിയപ്പോൾ ഭയാനകമായ മൃദംഗശബ്ദം മുഴങ്ങി.
ബഭൂവ സര്വസൈന്യാനാം ഘോരരൂപോ ഭയാനകഃ । തഥൈവ പാണ്ഡവാ ഹൃഷ്ടാഃ സിംഹനാദമഥാനദന്
എല്ലാ സൈന്യങ്ങളിലും ഭയാനകവും ഭീഷണമായതുമായ ദൃശ്യങ്ങൾ ഉണ്ടായി; അതുപോലെ, പാണ്ഡവർ സന്തോഷത്തോടെ സിംഹംപോലെ ഗർജിച്ചു.
തതോ ദുര്യോധനോ രാജാ സോദര്യൈഃ പരിവാരിതഃ। ഭീഷ്മം ജുഗോപ സമരേ വര്തമാനേ ജനക്ഷയേ
അപ്പോൾ രാജാവായ ദുര്യോധനൻ സഹോദരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, യുദ്ധം ഭയങ്കരമായി നടക്കുമ്പോൾ ഭീഷ്മനെ കാത്തു നിന്നു.
ഭീമസ്തു സാരഥിം ഹത്വാ ഭീഷ്മസ്യ രഥിനാം വരഃ। പ്രദ്രുതാശ്വേ രഥേ തസ്മിന്ദ്രവമാണേ സമന്തതഃ
ഭീമൻ, രഥികളിൽ ഏറ്റവും പ്രഭാവശാലിയായവൻ, ഭീഷ്മന്റെ സാരഥിയെ കൊല്ലുകയും, അശ്വങ്ങൾ എല്ലാടും ഓടിപ്പോകുമ്പോൾ ആ രഥം ഓടിക്കുകയും ചെയ്തു.
സുനാഭസ്യ ശരേണാശു ശിരശ്ചിച്ഛേദ ഭാരത । ക്ഷുരപ്രേണ സുതീക്ഷ്ണേന സ ഹതോ ന്യപതദ്ഭുവി
ഭാരത, ഭീമൻ അതിവേഗത്തിൽ കൂരമായ ഒരു അമ്പ് കൊണ്ട് സുനാഭന്റെ തല വെട്ടി, അവൻ നിലത്ത് വീണു മരിച്ചു.
ഹതേ തസ്മിന്മഹാരാജ തവ പുത്രേ മഹാരഥേ । നാമൃഷ്യന്ത രണേ ശൂരാഃ സോദരാഃ സപ്ത സംയുഗേ
രാജാവേ, മഹാരഥിയായ നിന്റെ മകൻ അങ്ങനെ വീണപ്പോൾ, യുദ്ധത്തിൽ അവന്റെ ഏഴു ധൈര്യശാലിയായ സഹോദരന്മാർ അതു സഹിക്കാനാവാതെ നിന്നു.