ശിരാംസി രഥിനാം ഭീഷ്മഃ പാതയാമാസ സംയുഗേ। താലേഭ്യഃ പരിപക്വാനി ഫലാനി കുശലോ നരഃ
യുദ്ധത്തില് ഭീഷ്മന് രഥികളുടേത് തലകള് വെട്ടി വീഴ്ത്തി; ഒരു നിപുണന് താള്മരങ്ങളില് നിന്ന് പാകമായ പഴങ്ങള് വീഴ്ത്തുന്നതുപോലെയായിരുന്നു അത്.
പതദ്ഭിശ്ച മഹാരാജ ശിരോഭിര്ധരണീതലേ। ബഭൂവ തുമുലഃ ശബ്ദഃ പതതാമശ്മനാമിവ
അങ്ങനെ തലകള് ഭൂമിയിലേക്കു വീഴുമ്പോള്, രാജാവേ, കല്ലുകള് ഇടിച്ചുവീഴുമ്പോള് ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദംപോലെ ഒരു വലിയ ഗൗരവമുള്ള ശബ്ദം ഉയർന്നു.
തസ്മിന്സുതുമുലേ യുദ്ധേ വര്തമാനേ ഭയാനകേ। സര്വേഷാമേവ സൈന്യാനാമാസീദ്വ്യതികരോ മഹാന്
അത് പോലെ അതീവ ഗൗരവവും ഭയാനകവുമായ യുദ്ധം നടക്കുമ്പോള്, എല്ലാ സൈന്യങ്ങളിലും വലിയ കലഹം ഉണ്ടായി.
ഭിന്നേഷു തേഷു വ്യൂഹേഷു ക്ഷത്രിയാ ഇതരേതരമ് । ഏകമേകം സമാഹൂയ യുദ്ധായൈവാവതസ്ഥിരേ
ആ യുദ്ധക്രമങ്ങള് തകർന്നപ്പോൾ, ക്ഷത്രിയന്മാര് പരസ്പരം ഒരുവനെ മറ്റൊരുവന് പോരിന് വിളിച്ചു, യുദ്ധത്തിന് ഒരുമിച്ച് മുന്നോട്ട് വന്നു.
ശിഖണ്ഡീ തു സമാസാദ്യ ഭരതാനാം പിതാമഹമ് । അഭിദുദ്രാവ വേഗേന തിഷ്ഠതിഷ്ഠേതി ചാബ്രവീത്
പിന്നീട് ശിഖണ്ഡി ഭാരതവംശത്തിലെ പിതാമഹനോടു നേരെ ചെന്നു, വേഗത്തില് അവനിലേക്ക് ഓടിച്ചെന്നു, 'നില്ക്കു, നില്ക്കു' എന്ന് വിളിച്ചു.
അനാദൃത്യ തതോ ഭീഷ്മസ്തം ശിഖണ്ഡിനമാഹവേ । പ്രയയൌ സൃഞ്ജയാന്ക്രുദ്ധഃ സ്ത്രീത്വം തസ്യ വിചിന്തയന്
അതിനുശേഷം ഭീഷ്മന് ആ ശിഖണ്ഡിയെ യുദ്ധത്തിൽ അവഗണിച്ച്, ശൃഞ്ജയന്മാരുടെ നേരെ കോപത്തോടെ പോയി; ശിഖണ്ഡിയുടെ സ്ത്രീസ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കി.
സൃംജയാസ്തു തതോ ദൃഷ്ട്വാ ഹൃഷ്ടം ഭീഷ്മ മഹാരണേ । സിംഹനാദാംശ്ച വിവിധാംശ്ചക്രുഃ ശങ്ഖവിമിശ്രിതാന്
ശൃഞ്ജയന്മാര് ഭീഷ്മന് മഹായുദ്ധത്തില് ഉല്ലാസത്തോടെ നിൽക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, വിവിധ സിംഹനാദങ്ങളും ശംഖധ്വനിയും ചേർത്ത് ഉയർത്തി.
തതഃ പ്രവവൃതേ യുദ്ധം വ്യതിഷക്തരഥദ്വിപമ് । പശ്ചിമാം ദിശമാസാദ്യ സ്ഥിതേ സവിതരി പ്രഭോ
അതിനുശേഷം, സൂര്യൻ പടിഞ്ഞാറ് നില്ക്കുമ്പോള്, രഥങ്ങളും ആനകളും തമ്മിൽ കലർന്നുകൊണ്ട് യുദ്ധം ശക്തമായി തുടർന്നു, പ്രഭോ.
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നോഽഥ പാഞ്ചാല്യഃ സാത്യകിശ്ച മഹാരഥഃ । പീഡയന്തൌ ഭൃശം സൈന്യം ശക്തിതോമരവൃഷ്ടിഭിഃ
പിന്നീട് പാഞ്ചാലനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും മഹാരഥനായ സാത്യകിയും, ശക്തിയും തോമരങ്ങളും മഴപെയ്യിച്ചുപോലെ സൈന്യത്തെ കഠിനമായി ആക്രമിച്ചു.
ശസ്ത്രൈശ്ച ബഹുഭീ രാജഞ്ജഘ്നതുസ്താവകാന്രണേ । തേ ഹന്യമാനാഃ സമരേ താവകാ ഭരതര്ഷഭ
രാജാവേ, പലവിധ ആയുധങ്ങളാൽ അവര് നിന്റെ സൈന്യത്തെ യുദ്ധഭൂമിയില് വെട്ടി വീഴ്ത്തി; ഭാരതവംശത്തിലെ മഹാനായോദ്ധാക്കളായ നിന്റെ സൈന്യം യുദ്ധത്തിൽ വീണുപോയി.
ആര്യാം യുദ്ധേ മതിം കൃത്വാ ന ത്യജന്തി സ്മ സംയുഗമ്। യഥോത്സാഹം തു സമരേ നിജഘ്നുസ്താവകാ രണേ
അവരൊക്കെയും യുദ്ധത്തിൽ ഉത്തമമായ മനസ്സോടെ പോരാടാൻ തീരുമാനിച്ചു; ആരും പോരിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയില്ല, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ശേഷിയനുസരിച്ച് നിന്റെ സൈന്യത്തെ നേരിട്ടു.
തത്രാക്രന്ദോ മഹാനാസീത്താവകാനാം മഹാത്മാനാമ് । വധ്യതാം സമരേ രാജന്പാര്ഷതേന മഹാത്മനാ
പൃഷതപുത്രന് യുദ്ധത്തിൽ നിന്റെ മഹാത്മാക്കളായ സൈന്യത്തെ വധിക്കുമ്പോള്, രാജാവേ, അവരിൽ വലിയ ഒരു വിലാപം ഉയർന്നു.
തം ശ്രുത്വാ നിനദം ഘോരം താവകാനാം മഹാരഥൌ । വിന്ദാനുവിന്ദാവാവന്ത്യൌ പാര്ഷതം പ്രത്യുപസ്ഥിതൌ
അങ്ങനെ നിന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ ഭയാനകമായ ആ വിളി കേട്ടപ്പോൾ, അവന്തിയിലെ മഹാരഥന്മാരായ വിന്ദനും അനുവിന്ദനും പൃഷതപുത്രന്റെ നേരെ മുന്നോട്ട് വന്നു.
തൌ തസ്യ തുരഗാന്ഹത്വാ ത്വരമാണൌ മഹാരഥൌ । ഛാദയാമാസതുരുഭൌ ശരവര്ഷേണ പാര്ഷതമ്
അവരിരുവരും വേഗത്തിൽ പൃഷതപുത്രന്റെ കുതിരകളെ കൊല്ലുകയും, അമ്പുകളുടെ മഴപെയ്യിച്ച് അവനെ മൂടുകയും ചെയ്തു.
അവപ്ലുത്യാഥ പാഞ്ചാല്യോ രഥാത്തൂര്ണം മഹാബലഃ । ആരുരോഹക രഥം തൂര്ണം സാത്യകേസ്തു മഹാത്മനഃ
അപ്പോൾ മഹാബലനായ പാഞ്ചാലിയുടെ മകൻ തന്റെ രഥത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ഇറങ്ങി, മഹാത്മാവായ സാത്യകിയുടെ രഥത്തിലേക്ക് ഉടൻ കയറി.
തതോ യുധിഷ്ഠിരോ രാജാ മഹത്യാ സേനയാ വൃതഃ। ആവന്ത്യൌ സമരേ ക്രുദ്ധാവഭ്യയാത്സ പരംതപൌ
അതിനുശേഷം രാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ വലിയ സൈന്യത്തോടെ ചുറ്റപ്പെട്ട്, സമരത്തിൽ കോപത്തോടെ നിന്നിരുന്ന അവന്തി സഹോദരന്മാരുടെ നേരെ മുന്നേറി.
തഥൈവ തവ പുത്രോഽപി സര്വോദ്യോഗേന മാരിഷ । വിന്ദാനുവിന്ദൌ സമരേ പരിവാര്യാവതസ്ഥിവാന്
അതു പോലെ തന്നെ, ഭാരതവംശജനായ നിന്റെ മകനും മുഴുവൻ ശക്തിയോടെ, സമരത്തിൽ വിന്ദനും അനുവിന്ദനും ചുറ്റി നിലകൊണ്ടു.
അര്ജുനശ്ചാപി സംക്രുദ്ധഃ ക്ഷത്രിയാന്ക്ഷത്രിയര്ഷഭഃ । അയോധയത സംഗ്രാമേ വജ്രപാണിരിവാസുരാന്
കോടിയ കോപത്തോടെ അർജുനനും, ക്ഷത്രിയരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീരന്മാരെ ഇന്ദ്രൻ വജ്രായുധംകൊണ്ട് അസുരന്മാരെ നേരിടുന്നതുപോലെ നേരിട്ടു.
ദ്രോണാസ്തു സമരേ ക്രുദ്ധഃ പുത്രസ്യ പ്രിയകൃത്തവ । വ്യധമത്സര്വപാഞ്ചാലാംസ്തൂലരാശിമിവാനലഃ
സമരത്തിൽ കോപിതനായ ദ്രോണൻ, നിന്റെ മകനെ പ്രിയപ്പെട്ടവനായി കരുതി, പാഞ്ചാലന്മാരെ ഉണങ്ങിയ പുല്ല് കത്തിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ സംഹരിച്ചു.
ദുര്യോധനപുരോഗാസ്തു പുത്രാസ്തവ വിശാംപതേ । പരിവാര്യ രണേ ഭീഷ്മം യുയുധുഃ പാണ്ഡവൈഃ സഹ
വിശാലജനങ്ങളുടെ അധിപനായ രാജാവേ, ദുര്യോധനൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നിന്റെ മക്കൾ ഭീഷ്മനെ ചുറ്റി, പാണ്ഡവരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു.
തതോ ദുര്യോധനോ രാജാ ലോഹിതായതി ഭാസ്കരേ। അബ്രവീത്താവകാന്സര്വാംസ്ത്വരധ്വമിതി ഭാരത
അപ്പോൾ സൂര്യൻ ചുവപ്പായി തെളിയുമ്പോൾ, രാജാവായ ദുര്യോധനൻ നിന്റെ എല്ലാവരും പറഞ്ഞു: 'വേഗം മുന്നേറൂ'.
യുധ്യതാം തു തഥാ തേഷാം കുര്വതാം കര്മ ദുഷ്കരമ്। അസ്തം ഗിരിമഥാരൂഢേ അപ്രകാശതി ഭാസ്കരേ
അങ്ങനെ അവർ കഠിനമായ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്തുകൊണ്ട് യുദ്ധം നടത്തുമ്പോൾ, സൂര്യൻ മലയിൽ അസ്തമിച്ചപ്പോൾ പ്രകാശം അകന്നു.
പ്രാവര്തത നദീ ഘോരാ ശോണിതൌഘതരങ്ഗിണീ । ഗോമായുഗണസംകീര്ണാ ക്ഷണേന ക്ഷണദാമുഖേ
രക്തം ഒഴുകുന്ന തിരകളോടെ, നരികുറുക്കുകൾ നിറഞ്ഞ ഭയാനകമായ ഒരു നദി, രാത്രിയുടെ ആരംഭത്തിൽ ഒഴുകിത്തുടങ്ങി.
ശിവാഭിരശിവാഭിശ്ച രുവദ്ഭിര്ഭൈരവം രവമ്। ഘോരമായോധനം ജജ്ഞേ ഭൂതസങ്ഘൈഃ സമാകുലമ്
ശുഭവും അശുഭവുമായ ഭൂതങ്ങൾ ഭയാനകമായ മുഴക്കത്തോടെ നിലവിളിച്ചപ്പോൾ, അതികഠിനമായ ഒരു യുദ്ധം, ഭൂതഗണങ്ങൾ നിറഞ്ഞ് ഉണ്ടായി.
രാക്ഷസാശ്ച പിശാചാശ്ച തഥാന്യേ പിശിതാശിനഃ । സമന്തതോ വ്യദൃശ്യന്ത ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ
രാക്ഷസന്മാരും പിശാചുകളും മറ്റു മാംസം ഭക്ഷിക്കുന്ന ജീവികളും, എല്ലായിടത്തും നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
അര്ജുനോഽഥ സുശര്മാദീന്രാജ്ഞസ്താന്സപദാനുഗാന്। വിജിത്യ പൃതനാമധ്യേ യയൌ സ്വശിബിരം പ്രതി
അതിനുശേഷം അർജുനൻ, സുഷർമനും മറ്റു രാജാക്കളും അവരുടെ അനുചിതരുമായി യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച്, സൈന്യത്തിന്റെ നടുവിൽ നിന്ന് തന്റെ കൂടാരത്തിലേക്ക് പോയി.
യുധിഷ്ടിരോഽപി കൌരവ്യോ ഭ്രാതൃഭ്യാം സഹിതസ്തഥാ। യയൌ സ്വശിബിരം രാജാ നിശായാം സേനയാ വൃതഃ
യുദ്ധിഷ്ഠിരനും, കൌരവരാജാവായ അവൻ, സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം, സൈന്യത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, രാത്രിയിൽ തന്റെ കൂടാരത്തിലേക്ക് പോയി.
ഭീമസേനോഽപി രാജേന്ദ്ര ദുര്യോധനമുഖാന്രഥാന് । അവജിത്യ തതഃ സങ്ഖ്യേ യയൌ സ്വശിബിരം പ്രതി
ഭീമസേനനും, രാജാവേ, യുദ്ധത്തിൽ ദുര്യോധനനും അവന്റെ രഥസേനയെയും തോൽപ്പിച്ച്, പിന്നീട് തന്റെ കൂടാരത്തിലേക്ക് പോയി.
ദുര്യോധനോഽപി നൃപതിഃ പരിവാര്യ മഹാരണേ। ഭീഷ്മം ശാന്തനവം തൂര്ണം പ്രയാതഃ ശിബിരം പ്രതി
ദുര്യോധനനും, രാജാവായ അവൻ, മഹാസമരത്തിൽ ശാന്തനുവിന്റെ മകനായ ഭീഷ്മനെ ചുറ്റി, വേഗത്തിൽ കൂടാരത്തിലേക്ക് പോയി.
ദ്രോണോ ദ്രൌണിഃ കൃപഃ ശല്യഃ കൃതവര്മാ ച സാത്വതഃ । പരിവാര്യ ചമൂം സര്വാഃ പ്രയയുഃ ശിബിരം പ്രതി
ദ്രോണനും ദ്രോണന്റെ മകനും കൃപനും ശല്യനും സാത്വതനായ കൃതവർമയും, മുഴുവൻ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി, കൂടാരത്തിലേക്ക് പോയി.