ഗങ്ഗായാഃ സുരനദ്യാ വൈ സ്വാദുഭൂതം യഥോദകമ് । മഹോദധിസമഭ്യാശേ ലവണത്വം നിഗച്ഛതി
ദൈവനദിയായ ഗംഗയുടെ മധുരജലം വലിയ സമുദ്രത്തിന് സമീപം എത്തിയാല് ഉപ്പുള്ളതാകുന്നതുപോലെ,
തഥാ തത്പൌരുഷം രാജംസ്താവകാനാം പരംതപ । പ്രാപ്യ പാണ്ഡുസുതാന്വീരാന്വ്യര്ഥം ഭവതി സംയുഗേ
അതു പോലെ തന്നെ, രാജാവേ, നിന്റെ ആളുകളുടെ വലിയ വീര്യം പാണ്ഡുപുത്രന്മാരെന്ന വീരന്മാരെ നേരിടുമ്പോള് യുദ്ധഭൂമിയില് ഫലഹീനമാകുന്നു.
ഘടമാനാന്യഥാശക്തി കുര്വാണാന്കര്മ ദുഷ്കരമ് । ന ദോഷേണ കുരുശ്രേഷ്ഠ കൌരവാന്ഗന്തുമര്ഹസി
കൗരവശ്രേഷ്ഠ, അവര് കഴിയുന്നത്ര പരിശ്രമിച്ച് ദുഷ്കരമായ കര്മങ്ങള് ചെയ്യുമ്പോഴും, നീ കൗരവന്മാരെ കുറ്റം പറയേണ്ടതില്ല.
തവാപരാധാത്സുമഹാന്സപുത്രസ്യ വിശാംപതേ । പൃതിവ്യാഃ പ്രക്ഷയോ ഘോരോ യമരാഷ്ട്രവിവര്ധനഃ
ജനങ്ങളുടെ അധിപതിയായ രാജാവേ, നിന്റെ വലിയ പാപത്താലും മകനിന്റെ പാപത്താലും ഭൂമിയില് ഭയങ്കരമായ നാശം സംഭവിക്കുന്നു; യമലോകം അതിനാല് വര്ധിക്കുന്നു.
ആത്മദോഷാത്സമുത്പന്നം ശോചിതും നാര്ഹസേ നൃപ । ന ഹി രക്ഷന്തി രാജാനഃ സര്വഥാഽത്രാപി ജീവിതമ്
രാജാവേ, താങ്കളുടെ സ്വന്തം തെറ്റിൽ നിന്നു ഉണ്ടായതിനെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല. എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും രാജാക്കന്മാർക്ക് ജീവൻ സംരക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ലല്ലോ.
യുദ്ധേ സുകൃതിനാം ലോകാനിച്ഛന്തോ വസുധാധിപാഃ। ചമൂം വിഗാഹ്യ യുദ്ധ്യന്തേ നിത്യം സ്വര്ഗപരായണാഃ
യുദ്ധത്തിൽ ധർമ്മവാന്മാർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ലോകങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ച്, ഭൂമിയുടെ ഭരതാക്കന്മാർ സ്വർഗ്ഗം ലക്ഷ്യമാക്കി സൈന്യത്തിലേക്ക് കടന്ന് യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു.
പൂര്വാഹ്ണേ തു മഹാരാജ പ്രാവര്തത ജനക്ഷയഃ। തം ത്വമേകമനാ ഭൂത്വാ ശൃണു ദേവാസുരോപമമ്
രാവിലെ തന്നെ മഹാരാജാവേ, മനുഷ്യരുടെ നാശം ആരംഭിച്ചു. ദൃഢമായ മനസ്സോടെ, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഏറ്റുമുട്ടിയ യുദ്ധംപോലെയുള്ള ഈ യുദ്ധം കേൾക്കൂ.
ആവന്ത്യൌ തു മഹേഷ്വാസൌ മഹാസേനൌ മഹാബലൌ । യുധാമന്യുമഭിപ്രേക്ഷ്യ സമേയതാ രണോത്കടൌ
അവന്തിയിൽ നിന്നുള്ള മഹാശക്തിയുള്ള രണ്ട് വില്ലാളികളും വലിയ സൈന്യങ്ങളോടുകൂടിയ വീരന്മാരും, യുദ്ധത്തിൽ ഭയങ്കരനായ യുദ്ധാമന്യുവിനെ കണ്ടു ഒരുമിച്ച് മുന്നേറി.
തേഷാം പ്രവവൃതേ യുദ്ധം സമുഹദ്രോണഹര്ഷണമ് । യുധാമന്യുഃ സുസംക്രുദ്ധോ ഭ്രാതരൌ ദേവരൂപിണൌ
അവർക്കിടയിൽ വലിയ ഉല്ലാസവും ഉന്മാദവും നിറഞ്ഞ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. യുദ്ധാമന്യു, അത്യന്തം കോപത്തോടെ, ദൈവസദൃശമായ ആ സഹോദരന്മാരെ ആക്രമിച്ചു.
വിവ്യാധ നിശിതൈസ്തൂര്ണം ശരൈഃ സന്നതപര്വഭിഃ। താവേനം പ്രത്യവിധ്യേതാം സമരേ ചിത്രയോധിനൌ
അവൻ വെട്ടുപരിചയമുള്ള കുത്തനുള്ള അമ്പുകൾ വേഗത്തിൽ അവരിലേക്കെറിഞ്ഞു. മറുപടി ആയി, ആ യുദ്ധവിദഗ്ധരായ ഇരുവരും യുദ്ധത്തിൽ അവനെ അമ്പുകൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു.
യുധ്യതാം ഹി തഥാ രാജന്വിശേഷോ ന വ്യദൃശ്യത । യതതാം ശത്രുനാശായ കൃതപ്രതികൃതൈഷിണാമ്
രാജാവേ, അങ്ങനെ അവർ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ, പരസ്പരം ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, അവരുടെ ഇടയിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും കാണാനായില്ല.
യുധാമന്യുസ്തതോ രാജന്നനുവിന്ദസ്യ സായകൈഃ । ചതുര്ഭിശ്ചതുരോ വാഹാനനയദ്യമസാദനമ്
തുടർന്ന്, രാജാവേ, യുദ്ധാമന്യു നാലു അമ്പുകൾകൊണ്ട് അനുവിന്ദന്റെ നാലു കുതിരകളെയും യമലോകത്തിലേക്ക് അയച്ചു.
ഭല്ലാഭ്യാം ച സുതീക്ഷ്ണാഭ്യാം ധനുഃ കേതും ച മാരിഷ । ചിച്ഛേദ സമരേ രാജംസ്തദദ്ഭുതമിവാഭവത്
രണ്ടു അത്യന്തം മൂർച്ചയുള്ള വിശാലമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട്, മഹാനേ, യുദ്ധത്തിൽ അവൻ വില്ലും പതാകയും വെട്ടി വീഴ്ത്തി. അതൊരു അത്ഭുതദൃശ്യം ആയിരുന്നു.
ത്യക്ത്വാഽനുവിന്ദോഽഥ രഥം വിന്ദസ്യ രഥമാസ്ഥിതഃ। ധനുര്ഗൃഹീത്വാ പരമം ഭാരസാധനമുത്തമമ്
അനുവിന്ദൻ തന്റെ രഥം ഉപേക്ഷിച്ച്, പിന്നീട് വിന്ദന്റെ രഥത്തിൽ കയറി, അത്യുത്തമവും ഭാരമുള്ളതുമായ വില്ലെടുത്തു.
താവേകസ്ഥൌ രണേ വീരാവാവന്ത്യൌ രഥിനാം വരൌ। ശരാന്മുമുചതുസ്തൂര്ണം യുധാമന്യൌ മഹാത്മനി
അവന്തിയിലെ ആ രണ്ടു വീരസഹോദരന്മാർ, രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരായവർ, യുദ്ധത്തിൽ ഒരുമിച്ച് നിന്നു, മഹാത്മാവായ യുദ്ധാമന്യുവിനെ വേഗത്തിൽ അമ്പുകൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു.
താഭ്യാം മുക്താ മഹാവേഗാഃ ശരാഃ കാഞ്ചനഭൂഷണാഃ । ദിവാകരപഥം പ്രാപ്യ ച്ഛാദയാമാസുരമ്ബരമ്
അവർ വിട്ട അമ്പുകൾ, പൊന്നുകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചവയും അതിവേഗവും ആയവയും, സൂര്യന്റെ പാതയിൽ എത്തി ആകാശം മുഴുവൻ മൂടി.
യുധാമന്യൂ രണേ ക്രുദ്ധോ ഭ്രാതരൌ തൌ മഹാരഥൌ । വവര്ഷ ശരവര്ഷേണ സാരഥിം ചാപ്യപാതയത്
യുദ്ധത്തിൽ കോപത്തോടെ, യുദ്ധാമന്യു ആ മഹാരഥികളായ സഹോദരന്മാരെ അമ്പുകളുടെ മഴകൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു, അവരുടെ സാരഥിയെയും വീഴ്ത്തി.
തസ്മിംസ്തു പതിതേ ഭൂമൌ ഗതസത്വേ തു സാരഥൌ । രഥഃ പ്രദുദ്രാവ ദിശഃ സമുദ്ധാന്തഹയസ്തതഃ
അവിടെ സാരഥി നിലത്ത് വീണു ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ, കുതിരകൾ നിയന്ത്രണം വിട്ട രഥം എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ഓടി.
തൌ സ ജിത്വാ മഹാരാജ യജ്ഞസേനസുതഃ പ്രഭുഃ। പൌരുഷം ഖ്യാപയംസ്തൂര്ണം വ്യധമത്തവ വാഹിനീമ്
അവരെ ജയിച്ച ശേഷം, മഹാരാജാവേ, യജ്ഞസേനപുത്രനായ ശക്തനായവൻ തന്റെ വീര്യം തെളിയിച്ച് വേഗത്തിൽ താങ്കളുടെ സൈന്യത്തെ ചിതറിച്ചു.
സാ വധ്യമാനാ സമരേ ധാര്തരാഷ്ട്രീ മഹാചമൂഃ । വേഗാന്ബഹുവിധാംശ്ചക്രേ വിഷം പീത്വേന മാനവഃ
അങ്ങനെ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടുന്ന ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ വലിയ സൈന്യം, വിഷം കുടിച്ച മനുഷ്യൻപോലെ പലവിധ വേഗത്തിൽ ചലിച്ചു.
ഹൈഡിമ്ബോ രാക്ഷസേന്ദ്രസ്തു ഭഗദത്തം സമാദ്രവത്। രഥേനാദിത്യവര്ണേന സധ്വജേന മഹാബലഃ
അപ്പോൾ ഹൈഡിംബന്റെ മകനായ മഹാബലശാലിയായ രാക്ഷസൻ, സൂര്യപ്രഭയുള്ള പതാകയുമുള്ള രഥത്തിൽ കയറി ഭഗദത്തനിലേക്കു ഓടി.
തതഃ പ്രാഗ്ജ്യോതിഷോ രാജാ നാഗരാജം സമാസ്ഥിതഃക । യഥാ വജ്രധരഃ പൂര്വം സംഗ്രാമേ താരകാമയേ
തുടർന്ന്, പ്രാച്യോതിഷരാജാവ്, പാമ്പുകളുടെ രാജാവിൽ കയറി, മുമ്പ് വജ്രധാരൻ താറകനെതിരേ യുദ്ധം ചെയ്തതുപോലെ യുദ്ധത്തിനായി സജ്ജനായി.
തത്ര ദേവാഃ സഗന്ധര്വാ ഋഷയശ്ച സമാഗതാഃ । വിശേഷം ന സ്മ വിവിദുര്ഹൈഡിമ്ബഭഗദത്തയോഃ
അവിടെ ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ഋഷിമാരും കൂടി വന്നു. പക്ഷേ, ഹൈഡിംബനും ഭഗദത്തനും ആരാണെന്ന് അവർക്ക് തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
യഥാ സുരപതിഃ ശക്രസ്ത്രാസയാമാസ ദാനവാന്। തഥൈവ സമരേ രാജാ ദ്രാവയാമാസ പാണ്ഡവാന്
ദേവന്മാരുടെ രാജാവായ ഇന്ദ്രൻ ദാനവന്മാരെ ഭയപ്പെടുത്തി ഓടിച്ചതുപോലെ, ആ രാജാവും യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡവരെ ഓടിച്ചു.
തേന വിദ്രാവ്യമാണാസ്തേ പാണ്ഡവാഃ സര്വതോ ദിശമ്। ത്രാതാരം നാഭ്യഗച്ഛന്തഃ സ്വേഷ്വനീകേഷു ഭാരത
അവന്റെ ആക്രമണത്തിൽ പാണ്ഡവർ എല്ലാതിക്കിലും പിരിഞ്ഞോടി. സ്വന്തം സൈന്യത്തിൽ ആരെയും രക്ഷകനായി അവർക്ക് കാണാനായില്ല.
ഭൈമസേനിം രഥസ്ഥം തു തത്രാപശ്യാമ ഭാരത । ശേഷാ വിമനസോ ഭൂത്വാ പ്രാദ്രവന്ത മഹാരഥാഃ
അവിടെ ഭീമസേനന്റെ മകനായ ഗടോത്സ്കചൻ രഥത്തിൽ ഉറച്ചു നിന്നു. ബാക്കി മഹാരഥന്മാർ നിരാശരായി പിന്മാറി ഓടി.
നിവൃത്തേഷു തു പാണ്ഡൂനാം പുനഃ സൈന്യേഷു ഭാരത । ആസീന്നിഷ്ഠാനകോ ഘോരസ്തവ സൈന്യസ്യ സംയുഗേ
പാണ്ഡവരുടെ സൈന്യം പിന്മാറിയപ്പോൾ, ഭാരത, നിന്റെ സൈന്യത്തിൽ വീണ്ടും ഭയങ്കരമായ കലഹം ഉയർന്നു.
ഘടോത്കചസ്തതോ രാജന്ഭഗദത്തം മഹാരണേ। ശരൈഃ പ്രച്ഛാദയാമാസ മേരും ഗിരിമിവാമ്ബുദഃ
അപ്പോൾ രാജാവേ, ഗടോത്സ്കചൻ ഭഗദത്തനെ വലിയ യുദ്ധത്തിൽ അമ്പുകൾകൊണ്ട് മൂടി, ഒരു മേഘം മെരു പർവതത്തെ മൂടുന്നതുപോലെ.
നിഹത്യ താഞ്ശരാന്രാജാ രാക്ഷസസ്യ ധനുശ്ര്യുതാന്। ഭൈമസേനിം രണേ തൂര്ണം സര്വമര്മസ്വതാഡയത്
രാക്ഷസന്റെ വില്ലിൽ നിന്നിറങ്ങിയ ആ അമ്പുകൾ രാജാവ് തകർത്തു, പിന്നെ ഭീമസേനന്റെ മകനെ യുദ്ധത്തിൽ എല്ലാം പ്രധാന ഭാഗങ്ങളിലും വേഗത്തിൽ വെട്ടി.
സ താഡ്യമാനോ ബഹുഭിഃ ശരൈഃ സന്നതപര്വഭിഃ । ന വിവ്യഥേ രാക്ഷസന്ദ്രോ ഭിദ്യമാന ഇവാചലഃ
കൂർത്ത അമ്പുകൾ പലതും തട്ടി വീണിട്ടും ആ രാക്ഷസൻ ഒരു പർവതം തകർന്നുപോകുന്നതുപോലെ പോലും നടുങ്ങിയില്ല.