തതഃ പ്രഹസ്യ സമരേ ഭീമസേനഃ പരംതപഃ । പ്രേഷയാമാസ സംക്രുദ്ധഃ സായംകാന്കൃതവര്മണേ
അതിനുശേഷം, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഭീമസേനന് യുദ്ധഭൂമിയില് ചിരിച്ചു, കോപത്തോടെ കൃതവര്മനെ ലക്ഷ്യംവെച്ച് ഒരു ശക്തമായ അമ്പ് വിട്ടു.
തൈരര്ദ്യമാനോഽതിരഥഃ സാത്വതഃ ശസ്ത്രകോവിദഃ । നാകമ്പത മഹാരാജ ഭീമം ചാര്ച്ഛച്ഛിതൈഃ ശരൈഃ
അവ അമ്പുകള് കൊണ്ട് കഠിനമായി ആക്രമിക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും, ആയുധവിദ്യയില് നിപുണനായ അതിരഥിയായ സാത്വതന് ഒരുവിധത്തും വിറയാതെ, ഭീമനെ കൂരിയ അമ്പുകള് കൊണ്ട് തല്ലി.
തസ്യാശ്വാംശ്ചതുരോ ഹത്വാ ഭീമസേനോ മഹാരഥഃ । സാരഥിം പാതയാമാസ സധ്വജം സുപരിഷ്കൃതമ്
മഹാരഥിയായ ഭീമസേനന് അവന്റെ നാലു കുതിരകളെയും കൊല്ലി, അണിഞ്ഞൊരുങ്ങിയ പതാകയോടുകൂടി സാരഥിയെയും നിലം വീഴ്ത്തി.
ശരൈര്ബഹുവിധൈശ്ചൈനമാചിനോത്പരവീരഹാ । ശകലീകൃതസര്വാങ്ഗഃ ശ്വാവിത്തു ശലലൈര്യഥാ
ശത്രുവീരന്മാരെ സംഹരിക്കുന്നവന് പലവിധത്തിലുള്ള അമ്പുകള് കൊണ്ട് അവനെ ചുറ്റി ആക്രമിച്ചു; നായ് എലുമ്പ് കടിച്ചുതകര്ക്കുന്നതുപോലെ അവന്റെ ശരീരഭാഗങ്ങള് മുഴുവനും തകര്ത്തു.
ഹതാശ്വശ്ച തതസ്തൂര്ണം സുബലസ്യ രഥം യയൌ। സ്വാലസ്യ തേ മഹാരാജ തവ പുത്രസ്യ പശ്യതഃ
കുതിരകള് കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ, അവന് ഉടന് തന്നെ സുബലപുത്രന്റെ രഥത്തിലേക്ക് ചെന്നു; രാജാവേ, നിന്റെ മകനായവന് നോക്കി നില്ക്കുമ്പോള് തന്നെയാണ് ഇത് നടന്നത്.
ഭീമസേനോഽപി സംക്രുദ്ധസ്തവ സൈന്യമുപാദ്രവത്। നിജഘാന ച സംക്രുദ്ധോ ദണ്ഡപാണിരിവാന്തകഃ
ഭീമസേനനും അതീവ കോപത്തോടെ നിന്റെ സൈന്യത്തെ നേരെ ആക്രമിച്ചു; ദണ്ഡം കൈവശമുള്ള യമന് പോലെ, ക്രോധത്തോടെ അവരെ സംഹരിച്ചു.
ബഹൂനി ഹി വിചിത്രാണി ദ്വൈരഥാനി സ്മ സഞ്ജയ। പാണ്ഡൂനാം മാമകൈഃ സാര്ധമശ്രൌഷം തവ ജല്പതഃ
സഞ്ജയ, പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാരും എന്റെ ആളുകളും തമ്മില് നടന്ന അനേകം വിചിത്രമായ രഥയുദ്ധങ്ങള് നിന്റെ വായിലൂടെ ഞാന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
ന ചൈവ മാമകം കിംചിദ്ധൃഷ്ടം ശംസസി സഞ്ജയ । നിത്യം പാണ്ഡുസുതാന്ഹൃഷ്ടാനഭഗ്നാന്സംപ്രശംസസി
സഞ്ജയ, നീ ഒരിക്കലും എന്റെ ആളുകളുടെ ധൈര്യം കുറിച്ച് പറയുന്നില്ല; പാണ്ഡുപുത്രന്മാരെ മാത്രമാണ് നീ എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെയും തോല്വിയില്ലാതെയും പ്രശംസിക്കുന്നത്.
ജീയമാനാന്വിമനസോ മാമകാന്വിഗതൌജസഃ । വദസേ സംയുഗേ സൂത ദിഷ്ടമേതന്ന സംശയഃ
സൂത, നീ പറയുന്നു എന്റെ ആളുകള് യുദ്ധത്തില് തോല്ക്കുകയും, മനസ്സല്പമായ് ഉത്സാഹം നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു എന്ന്; ഇത് സത്യമാണ്, സംശയമില്ല.
യഥാശക്തി യഥോത്സാഹം യുദ്ധേ ചേഷ്ടന്തി താവകാഃ। ദര്ശയാനാഃ പരം ശക്ത്യാ പൌരുഷം പുരുഷര്ഷഭ
പുരുഷശ്രേഷ്ഠ, നിന്റെ ആളുകള് കഴിയുന്നത്ര ശക്തിയും ഉത്സാഹവും ഉപയോഗിച്ച് യുദ്ധത്തില് പരിശ്രമിക്കുന്നു; പരമാവധി ശക്തിയും വീരതയും കാണിക്കുന്നു.
ഗങ്ഗായാഃ സുരനദ്യാ വൈ സ്വാദുഭൂതം യഥോദകമ് । മഹോദധിസമഭ്യാശേ ലവണത്വം നിഗച്ഛതി
ദൈവനദിയായ ഗംഗയുടെ മധുരജലം വലിയ സമുദ്രത്തിന് സമീപം എത്തിയാല് ഉപ്പുള്ളതാകുന്നതുപോലെ,
തഥാ തത്പൌരുഷം രാജംസ്താവകാനാം പരംതപ । പ്രാപ്യ പാണ്ഡുസുതാന്വീരാന്വ്യര്ഥം ഭവതി സംയുഗേ
അതു പോലെ തന്നെ, രാജാവേ, നിന്റെ ആളുകളുടെ വലിയ വീര്യം പാണ്ഡുപുത്രന്മാരെന്ന വീരന്മാരെ നേരിടുമ്പോള് യുദ്ധഭൂമിയില് ഫലഹീനമാകുന്നു.
ഘടമാനാന്യഥാശക്തി കുര്വാണാന്കര്മ ദുഷ്കരമ് । ന ദോഷേണ കുരുശ്രേഷ്ഠ കൌരവാന്ഗന്തുമര്ഹസി
കൗരവശ്രേഷ്ഠ, അവര് കഴിയുന്നത്ര പരിശ്രമിച്ച് ദുഷ്കരമായ കര്മങ്ങള് ചെയ്യുമ്പോഴും, നീ കൗരവന്മാരെ കുറ്റം പറയേണ്ടതില്ല.
തവാപരാധാത്സുമഹാന്സപുത്രസ്യ വിശാംപതേ । പൃതിവ്യാഃ പ്രക്ഷയോ ഘോരോ യമരാഷ്ട്രവിവര്ധനഃ
ജനങ്ങളുടെ അധിപതിയായ രാജാവേ, നിന്റെ വലിയ പാപത്താലും മകനിന്റെ പാപത്താലും ഭൂമിയില് ഭയങ്കരമായ നാശം സംഭവിക്കുന്നു; യമലോകം അതിനാല് വര്ധിക്കുന്നു.
ആത്മദോഷാത്സമുത്പന്നം ശോചിതും നാര്ഹസേ നൃപ । ന ഹി രക്ഷന്തി രാജാനഃ സര്വഥാഽത്രാപി ജീവിതമ്
രാജാവേ, താങ്കളുടെ സ്വന്തം തെറ്റിൽ നിന്നു ഉണ്ടായതിനെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല. എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും രാജാക്കന്മാർക്ക് ജീവൻ സംരക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ലല്ലോ.
യുദ്ധേ സുകൃതിനാം ലോകാനിച്ഛന്തോ വസുധാധിപാഃ। ചമൂം വിഗാഹ്യ യുദ്ധ്യന്തേ നിത്യം സ്വര്ഗപരായണാഃ
യുദ്ധത്തിൽ ധർമ്മവാന്മാർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ലോകങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ച്, ഭൂമിയുടെ ഭരതാക്കന്മാർ സ്വർഗ്ഗം ലക്ഷ്യമാക്കി സൈന്യത്തിലേക്ക് കടന്ന് യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു.
പൂര്വാഹ്ണേ തു മഹാരാജ പ്രാവര്തത ജനക്ഷയഃ। തം ത്വമേകമനാ ഭൂത്വാ ശൃണു ദേവാസുരോപമമ്
രാവിലെ തന്നെ മഹാരാജാവേ, മനുഷ്യരുടെ നാശം ആരംഭിച്ചു. ദൃഢമായ മനസ്സോടെ, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഏറ്റുമുട്ടിയ യുദ്ധംപോലെയുള്ള ഈ യുദ്ധം കേൾക്കൂ.
ആവന്ത്യൌ തു മഹേഷ്വാസൌ മഹാസേനൌ മഹാബലൌ । യുധാമന്യുമഭിപ്രേക്ഷ്യ സമേയതാ രണോത്കടൌ
അവന്തിയിൽ നിന്നുള്ള മഹാശക്തിയുള്ള രണ്ട് വില്ലാളികളും വലിയ സൈന്യങ്ങളോടുകൂടിയ വീരന്മാരും, യുദ്ധത്തിൽ ഭയങ്കരനായ യുദ്ധാമന്യുവിനെ കണ്ടു ഒരുമിച്ച് മുന്നേറി.
തേഷാം പ്രവവൃതേ യുദ്ധം സമുഹദ്രോണഹര്ഷണമ് । യുധാമന്യുഃ സുസംക്രുദ്ധോ ഭ്രാതരൌ ദേവരൂപിണൌ
അവർക്കിടയിൽ വലിയ ഉല്ലാസവും ഉന്മാദവും നിറഞ്ഞ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. യുദ്ധാമന്യു, അത്യന്തം കോപത്തോടെ, ദൈവസദൃശമായ ആ സഹോദരന്മാരെ ആക്രമിച്ചു.
വിവ്യാധ നിശിതൈസ്തൂര്ണം ശരൈഃ സന്നതപര്വഭിഃ। താവേനം പ്രത്യവിധ്യേതാം സമരേ ചിത്രയോധിനൌ
അവൻ വെട്ടുപരിചയമുള്ള കുത്തനുള്ള അമ്പുകൾ വേഗത്തിൽ അവരിലേക്കെറിഞ്ഞു. മറുപടി ആയി, ആ യുദ്ധവിദഗ്ധരായ ഇരുവരും യുദ്ധത്തിൽ അവനെ അമ്പുകൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു.
യുധ്യതാം ഹി തഥാ രാജന്വിശേഷോ ന വ്യദൃശ്യത । യതതാം ശത്രുനാശായ കൃതപ്രതികൃതൈഷിണാമ്
രാജാവേ, അങ്ങനെ അവർ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ, പരസ്പരം ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, അവരുടെ ഇടയിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും കാണാനായില്ല.
യുധാമന്യുസ്തതോ രാജന്നനുവിന്ദസ്യ സായകൈഃ । ചതുര്ഭിശ്ചതുരോ വാഹാനനയദ്യമസാദനമ്
തുടർന്ന്, രാജാവേ, യുദ്ധാമന്യു നാലു അമ്പുകൾകൊണ്ട് അനുവിന്ദന്റെ നാലു കുതിരകളെയും യമലോകത്തിലേക്ക് അയച്ചു.
ഭല്ലാഭ്യാം ച സുതീക്ഷ്ണാഭ്യാം ധനുഃ കേതും ച മാരിഷ । ചിച്ഛേദ സമരേ രാജംസ്തദദ്ഭുതമിവാഭവത്
രണ്ടു അത്യന്തം മൂർച്ചയുള്ള വിശാലമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട്, മഹാനേ, യുദ്ധത്തിൽ അവൻ വില്ലും പതാകയും വെട്ടി വീഴ്ത്തി. അതൊരു അത്ഭുതദൃശ്യം ആയിരുന്നു.
ത്യക്ത്വാഽനുവിന്ദോഽഥ രഥം വിന്ദസ്യ രഥമാസ്ഥിതഃ। ധനുര്ഗൃഹീത്വാ പരമം ഭാരസാധനമുത്തമമ്
അനുവിന്ദൻ തന്റെ രഥം ഉപേക്ഷിച്ച്, പിന്നീട് വിന്ദന്റെ രഥത്തിൽ കയറി, അത്യുത്തമവും ഭാരമുള്ളതുമായ വില്ലെടുത്തു.
താവേകസ്ഥൌ രണേ വീരാവാവന്ത്യൌ രഥിനാം വരൌ। ശരാന്മുമുചതുസ്തൂര്ണം യുധാമന്യൌ മഹാത്മനി
അവന്തിയിലെ ആ രണ്ടു വീരസഹോദരന്മാർ, രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരായവർ, യുദ്ധത്തിൽ ഒരുമിച്ച് നിന്നു, മഹാത്മാവായ യുദ്ധാമന്യുവിനെ വേഗത്തിൽ അമ്പുകൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു.
താഭ്യാം മുക്താ മഹാവേഗാഃ ശരാഃ കാഞ്ചനഭൂഷണാഃ । ദിവാകരപഥം പ്രാപ്യ ച്ഛാദയാമാസുരമ്ബരമ്
അവർ വിട്ട അമ്പുകൾ, പൊന്നുകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചവയും അതിവേഗവും ആയവയും, സൂര്യന്റെ പാതയിൽ എത്തി ആകാശം മുഴുവൻ മൂടി.
യുധാമന്യൂ രണേ ക്രുദ്ധോ ഭ്രാതരൌ തൌ മഹാരഥൌ । വവര്ഷ ശരവര്ഷേണ സാരഥിം ചാപ്യപാതയത്
യുദ്ധത്തിൽ കോപത്തോടെ, യുദ്ധാമന്യു ആ മഹാരഥികളായ സഹോദരന്മാരെ അമ്പുകളുടെ മഴകൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു, അവരുടെ സാരഥിയെയും വീഴ്ത്തി.
തസ്മിംസ്തു പതിതേ ഭൂമൌ ഗതസത്വേ തു സാരഥൌ । രഥഃ പ്രദുദ്രാവ ദിശഃ സമുദ്ധാന്തഹയസ്തതഃ
അവിടെ സാരഥി നിലത്ത് വീണു ജീവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ, കുതിരകൾ നിയന്ത്രണം വിട്ട രഥം എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ഓടി.
തൌ സ ജിത്വാ മഹാരാജ യജ്ഞസേനസുതഃ പ്രഭുഃ। പൌരുഷം ഖ്യാപയംസ്തൂര്ണം വ്യധമത്തവ വാഹിനീമ്
അവരെ ജയിച്ച ശേഷം, മഹാരാജാവേ, യജ്ഞസേനപുത്രനായ ശക്തനായവൻ തന്റെ വീര്യം തെളിയിച്ച് വേഗത്തിൽ താങ്കളുടെ സൈന്യത്തെ ചിതറിച്ചു.
സാ വധ്യമാനാ സമരേ ധാര്തരാഷ്ട്രീ മഹാചമൂഃ । വേഗാന്ബഹുവിധാംശ്ചക്രേ വിഷം പീത്വേന മാനവഃ
അങ്ങനെ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടുന്ന ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ വലിയ സൈന്യം, വിഷം കുടിച്ച മനുഷ്യൻപോലെ പലവിധ വേഗത്തിൽ ചലിച്ചു.