സര്വവേദാധിഗമനം സര്വതീര്ഥാവഗാഹനമ്। സത്യസ്യൈവ ച രാജേന്ദ്ര കലാം നാര്ഹതി ഷോഡശീമ്
എല്ലാ വേദങ്ങളും പഠിച്ചാലും, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും കുളിച്ചാലും, സത്യത്തിന്റെ പതിനാറിൽ ഒന്ന് പോലും തുല്യമായില്ല, രാജാവേ.
നാസ്തി സത്യസമോ ധര്മോ ന സത്യാദ്വിദ്യതേ പരമ്। ന ഹി തീവ്രതരം പാപമനൃതാദിഹ വിദ്യതേ
സത്യത്തിനെ തുല്യമായ ധർമ്മം ഇല്ല; സത്യത്തേക്കാൾ ഉയർന്നതും ഇല്ല; ഈ ലോകത്ത് കള്ളത്തേക്കാൾ വലിയ പാപം ഇല്ല.
രാജന്സത്യം പരോ ധര്മഃ സത്യാച്ച സമയഃ പരഃ। മാത്യാക്ഷീഃ സമയം രാജന്സത്യം സങ്ഗതമസ്തു തേ
രാജാവേ, സത്യം ഏറ്റവും വലിയ ധർമ്മമാണ്; അതിനേക്കാൾ വലിയത് വാഗ്ദാനം പാലിക്കലാണ്; രാജാവേ, വാഗ്ദാനം ലംഘിക്കരുത്; സത്യം നിനക്കൊപ്പം ഉണ്ടാകട്ടെ.
യഃ പാപോ ന വിജാനീയാത്കര്മ കൃത്വാ നരാധിപ। ന ഹി താദൃക്പരം പാപമനൃതാദിഹ വിദ്യതേ
പാപം ചെയ്തിട്ടും അതറിയാതെ ഇരിക്കുന്നവൻ, രാജാവേ, ഈ ലോകത്ത് കള്ളത്തേക്കാൾ വലിയ പാപം ഇല്ല.
യസ്യ തേ ഹൃദയം വേദ സത്യസ്യൈവാനൃതസ്യ ച। കല്യാണാവേക്ഷണം തസ്മാത്കര്തുമര്ഹസി ധര്മതഃ
നിന്റെ ഹൃദയം സത്യംയും കള്ളവും അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, നന്മ നോക്കി നീ ധർമ്മപാതത്തിൽ നടക്കണം.
യോ ന കാമാന്ന ച ക്രോധാന്ന ദ്രോഹാദതിവര്തതേ। അമിത്രം വാപി മിത്രം വാ സ ഏവോത്തമപൂരുഷഃ
ആശയാലോ, കോപത്താലോ, വൈരത്താലോ, ഒരിക്കലും അതിരുവിടാത്തവൻ, ശത്രുവായാലും സ്നേഹിതനായാലും, അവനാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമപുരുഷൻ.
അനൃതശ്ചേത്പ്രസങ്ഗസ്തേ ശ്രദ്ദധാസി ന ചേത്സ്വയമ്। ആശ്രമം ഗന്തുമിച്ഛാമി ത്വാദൃശോ നാസ്തി സങ്ഗതം
നീ കള്ളത്തോടാണ് ചായലുള്ളത്, അതിൽ വിശ്വസിച്ചാലും അല്ലാതിരുന്നാലും, ഞാൻ അശ്രമത്തിലേക്ക് പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; നിന്നുപോലുള്ളവരോടു കൂടിയുള്ള സൗഹൃദം എനിക്കില്ല.
പുത്രത്വേ ശങ്കമാനസ്യ ത്വം ബുദ്ധ്യാ നിശ്ചയം കുരു। ഗതിഃ സ്വരഃ സ്മൃതിഃ സത്വം ശീലം വിദ്യാ ച വിക്രമഃ
നിന്റെ മകനാണോ എന്നതിൽ സംശയമുണ്ടെങ്കിൽ, ബുദ്ധിയാൽ ഉറപ്പാക്കണം; വംശം, ശബ്ദം, ഓർമ്മ, സ്വഭാവം, പെരുമാറ്റം, വിജ്ഞാനം, ധൈര്യം എന്നിവ പരിശോധിക്കണം.
ധൃഷ്ണുപ്രകൃതിഭാവൌ ച ആവര്താ രോമരാജയഃ। സമാ യസ്യ യദാ സ്യുസ്തേ തസ്യ പുത്രോ ന സംശയഃ
ധൈര്യവും സ്വഭാവവും ശരീരത്തിലെ രോമങ്ങളുടെ വളർച്ചയും ഒരുപോലെ ഉള്ളവനാണ് ഒരാളുടെ മകനെന്ന് സംശയമില്ല.
സാദൃശ്യേനോദ്ധഋതം ബിമ്ബം തവ ദേഹാദ്വിശാംപതേ। താതേതി ഭാഷമാണം വൈ മാ സ്മ രാജന്വൃഥാ കൃഥാഃ
നിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ സാദൃശ്യം വന്നത്, രാജാവേ. 'അച്ഛാ' എന്ന് വിളിക്കുന്നവനെ നീ വെറുതെ നിരാകരിക്കരുത്.
ഋതേ ച ഗര്ദഭീക്ഷീരാത്പയഃ പാസ്യതി മേ സുതഃ।' ഋതേപി ത്വാം ച ദുഷ്യന്ത ശൈലരാജാവതംസികാമ്। ചതുരന്താമിമാമുര്വീം പുത്രോ മേ പാലയിഷ്യതി
കഴുതപ്പാലൊഴികെ എന്റെ മകൻ എല്ലാം പാൽ കുടിക്കും. ദുഷ്യന്തനേ, പർവതരാജ്ഞിയെയും നിന്നെയും ഒഴികെ, എന്റെ മകൻ ഈ ഭൂമിയെ മുഴുവനും ഭരിക്കും.
ശകുന്തലേ തവ സുതശ്ചക്രവര്തീ ഭവിഷ്യതി। ഏവമുക്തം മഹേന്ദ്രേണ ഭവിഷ്യതി ന ചാന്യഥാ
ശകുന്തളേ, നിന്റെ മകൻ ചക്രവർത്തിയാകും. മഹേന്ദ്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതാണു; ഇതിൽ യാതൊരു മാറ്റവും ഉണ്ടാകില്ല.
സാക്ഷിത്വേ ബഹവോ ഹ്യുക്താ ദേവദൂതാദയോ മയാ। ന ബ്രുവന്തി തഥാ സത്യമുതാഹോ നാനൃതം കില
ദൈവദൂതന്മാരെയും മറ്റും ഞാൻ സാക്ഷികളായി വിളിച്ചു. അവർ സത്യം പറയുന്നില്ലെന്നും അവർ കള്ളം പറയുന്നില്ലെന്നും പറയാനാവില്ല.
അസാക്ഷിണീ മന്ദബാഗ്യാ ഗമിഷ്യാമി യഥാഗതമ്
സാക്ഷിയില്ലാതെ, ദുർഭാഗ്യവതിയായി ഞാൻ വന്നപോലെ തന്നെ മടങ്ങും.
ഏതാവദുക്ത്വാ വചനം പ്രാതിഷ്ഠത ശകുന്തലാ। `തസ്യാഃ ക്രോധസമുത്ഥോഗ്നിഃ സധൂമോ മൂര്ധ്ന്യദൃശ്യത
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം ശകുന്തള പുറപ്പെട്ടു. അവളുടെ തലയിൽ കോപാഗ്നി പുകയോടെ തെളിഞ്ഞു.
സംനിയമ്യാത്മനോഽങ്ഗേഷു തതഃ ക്രോധാഗ്നിമാത്മജമ്। പ്രസ്ഥിതൈവാനവദ്യാങ്ഗീ സഹ പുത്രേണ വൈ വനമ്
സ്വന്തം ശരീരത്തിൽ ഉരുത്തിരിഞ്ഞ കോപം അടക്കി, കുഴപ്പമില്ലാത്ത അവൾ മകനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് കാടിലേക്ക് പോയി.
അഥാന്തരിക്ഷേ ദുഷ്യന്തം വാഗുവാചാശരീരിണീ। ഋത്വിക്പുരോഹിതാചാര്യൈര്മന്ത്രിഭിശ്ചാഭിസംവൃതമ്
അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ദുഷ്യന്തന്റെ ചുറ്റും യാഗികന്മാരും ഗുരുക്കന്മാരും മന്ത്രിമാരും ഇരുന്നപ്പോൾ ഒരു ശബ്ദം ഉയർന്നു.
മാതാ ഭസ്ത്രാ പിതുഃ പുത്രോ യസ്മാജ്ജാതഃ സ ഏവ സഃ। ഭരസ്വ പുത്രം ദൌഷ്യന്തിം സത്യമാഹ ശകുന്തലാ
അമ്മയാണ് കുഴൽ, അച്ഛനിൽ നിന്നാണ് മകൻ ജനിക്കുന്നത്; അതുകൊണ്ട് അവൻ തന്നെ ആ മകൻ. ദുഷ്യന്തനേ, മകനായി ദൗഷ്യന്തിയെ സ്വീകരിക്കൂ; ശകുന്തള സത്യം പറഞ്ഞു.
സര്വേഭ്യോ ഹ്യങ്ഗമങ്ഗേഭ്യഃ സാക്ഷാദുത്പദ്യതേ സുതഃ। ആത്മാ ചൈവ സുതോ നാമ തേനൈവ തവ പൌരവ
മകനെന്നത് ശരീരത്തിലെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് നേരിട്ട് ജനിക്കുന്നത്; അതുകൊണ്ടാണ് സ്വയം മകൻ എന്ന പേര് കിട്ടുന്നത്, പൗരവ.
ആഹിതം ഹ്യാത്മനാഽഽത്മാനം പരിരക്ഷ ഇമം സുതമ്। അനന്യാം ത്വം പ്രതീക്ഷസ്വ മാവമംസ്ഥാഃ ശകുന്തലാമ്
നീ തന്നെ അവനിൽ നിക്ഷേപിച്ചിരിക്കുന്നു; ഈ മകനെ സംരക്ഷിക്കൂ. വേറൊരാളല്ലാത്തവളെ കാത്തിരിക്കുക; ശകുന്തളയെ അവമതിക്കരുത്.
സ്ത്രിയഃ പവിത്രമതുലമേതദ്ദുഷ്യന്ത ധര്മതഃ। മാസി മാസി രജോ ഹ്യാസാം ദുരിതാന്യപകര്ഷതി
സ്ത്രികൾ ഈ കാര്യത്തിൽ അതുല്യമായും വിശുദ്ധമായും ഇരിക്കുന്നു, ദുഷ്യന്തനേ. മാസംതോറും അവളുടെ രക്തസ്രാവം പാപങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുന്നു.
തതഃ സര്വാണി ഭൂതാനി വ്യാജഹ്രസ്തം സമന്തതഃ
അപ്പോൾ എല്ലാ ജീവികളും എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നുമാണ് ഒരുമിച്ച് സംസാരിച്ചത്.
രേതോധാഃ പുത്ര ഉന്നയതി നരദേവ യമക്ഷയാത്। ത്വം ചാസ്യ ധാതാ ഗര്ഭസ്യ സത്യമാഹ ശകുന്തലാ
വിത്ത് നൽകുന്നവൻ മകനെ യമലോകത്തിൽ നിന്ന് ഉയർത്തുന്നു, രാജാവേ. നീയാണ് ഗർഭത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവൻ; ശകുന്തള സത്യം പറഞ്ഞു.
പതിര്ജായാം പ്രവിശതി സ തസ്യാം ജായതേ പുനഃ। അന്യോന്യപ്രകൃതിര്ഹ്യേഷാ മാവമംസ്ഥാഃ ശകുന്തലാമ്
ഭർത്താവ് ഭാര്യയിൽ പ്രവേശിച്ച് അവളിൽ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു; ഇവരുടെ സ്വഭാവം ഇങ്ങനെയാണ്. ശകുന്തളയെ അവമതിക്കരുത്.
ജായാ ജനയതേ പുത്രമാത്മനോഽങ്ഗാദ്ദ്വിധാ കൃതമ്। തസ്മാദ്ഭരസ്വ ദുഷ്യന്ത പുത്രം ശാകുന്തലം നൃപ
ഭാര്യ തന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് രണ്ടു ഭാഗങ്ങളായി മകനെ ജനിപ്പിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ദുഷ്യന്തനേ, ശാകുന്തല മകനെ സ്വീകരിക്കൂ, രാജാവേ.
സുഭൂതിരേഷാ ന ത്യാജ്യാ ജീവിതം ജീവയാത്മജമ്। ശാകുന്തലം മഹാത്മാനം ദുഷ്യന്ത ഭര പൌരവമ്
ഇത് നല്ല ഭാഗ്യമാണ്, ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതല്ല. നിന്റെ ജീവൻ നിന്റെ മകനെ പോഷിപ്പിക്കട്ടെ. ദുഷ്യന്തനേ, മഹാത്മാവായ ശാകുന്തല പൗരവനെ സംരക്ഷിക്കൂ.
ഭര്തവ്യോഽയം ത്വയാ യസ്മാദസ്മാകം വചനാദപി। തസ്മാദ്ഭവത്വയം നാമ്നാ ഭരതോ നാമ തേ സുതഃ
നീ അവനെ ഞങ്ങളുടെ കല്പനയേക്കാളും കൂടുതൽ സംരക്ഷിക്കേണ്ടവളാണ്. അതിനാൽ, നിന്റെ മകനു ഭാരതൻ എന്ന പേരായിരിക്കട്ടെ.
ഭരതാദ്ഭാരതീ കീര്തിര്യേനേദം ഭാരതം കുലമ്। അപരേ യേ ച പൂര്വേ ച ഭാരതാ ഇതി തേഽഭവന്
ഭാരതനിൽ നിന്നാണ് ഭാരതം എന്ന പ്രശസ്തമായ പേര് ഈ വംശത്തിന് ലഭിച്ചത്. മുമ്പും പിന്നെയും വന്നവർ എല്ലാവരും ഭാരതന്മാർ എന്നാണറിയപ്പെട്ടത്.
ഏവമുക്ത്വാ തതോ ദേവാ ഋഷയശ്ച തപോധനാഃ। പതിവ്രതേതി സംഹൃഷ്ടാഃ പുഷ്പവൃഷ്ടിം വവര്ഷിരേ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ദേവന്മാരും തപസ്സിൽ സമൃദ്ധരായ മഹർഷിമാരും സന്തോഷത്തോടെ അവളെ പതിവ്രതയെന്ന് വിളിച്ച് പൂക്കൾ മഴപോലെ ചൊരിഞ്ഞു.
തച്ഛ്രുത്വാ പൌരവോ വാക്യം വ്യാഹൃതം വേ ദിവൌകസാമ്। `സിംഹാസനാത്സമുത്ഥായ പ്രണമ്യ ച ദിവൌകസഃ
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, പുരുവംശജൻ സിംഹാസനത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് ദേവന്മാർക്ക് വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു.