യത്ര ഭീഷ്മമുഖാന്സര്വാഞ്ശസ്ത്രജ്ഞാന്യോധസത്തമാന്। പാണ്ഡവാനാമനീകേഷു യോധയന്തി പ്രഹാരിണഃ
ഭീഷ്മനും മറ്റും ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള യോദ്ധാക്കൾ പാണ്ഡവരുടെ നിരകളിൽ കയറി ശക്തമായി യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു.
കേനാവധ്യാ മഹാത്മാനഃ പാണ്ഡുപുത്രാ മഹാബലാഃ । കേന ദത്തവരാസ്താത കിം വാ ജ്ഞാനം വിദന്തി തേ
ആ മഹാബലശാലികളായ പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാർക്ക് ഈ അജേയത്വം ലഭിച്ചത് ആരാൽ? ആരാണ് അവർക്കു വരങ്ങൾ നൽകിയതോ, അല്ലെങ്കിൽ അവർക്കു എന്ത് ജ്ഞാനം ഉണ്ടോ?
യേന ക്ഷയം ന ഗച്ഛന്തി ദിവി താരാഗണാ ഇവ। പുനഃപുനര്ന മൃഷ്യാമി ഹതം സൈന്യം തു പാണ്ഡവൈഃ
അതിനാൽ തന്നെയാണ് അവർ ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങൾ പോലെ നശിക്കാതെ നിലനിൽക്കുന്നത്; പാണ്ഡവന്മാർ എന്റെ സൈന്യത്തെ വീണ്ടും വീണ്ടും സംഹരിക്കുന്നത് ഞാൻ സഹിക്കാനാവുന്നില്ല.
മയ്യേവ ദണ്ഡഃ പതതി ദൈവാത്പരമദാരുണഃ। യഥാഽവധ്യാഃ പാണ്ഡുസുതാ യഥാ വാധ്യാശ്ച മേ സുതാഃ
ദൈവത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഭയങ്കരമായ ശിക്ഷ എന്റെ മേൽ മാത്രം വീഴുന്നു; പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാർ അജേയരായി, എന്റെ പുത്രന്മാർ മരിക്കേണ്ടവരായി.
ഏതന്മേ സര്വമാചക്ഷ്വ യാഥാതഥ്യേന സഞ്ജയ । ന ഹി പാരം പ്രപശ്യാമി ദുഃഖസ്യാസ്യ കഥംചന
സഞ്ജയ, ഈ എല്ലാം എനിക്ക് സത്യസന്ധമായി വിശദമായി പറയണം. ഈ ദുഃഖത്തിന് എനിക്ക് ഒരു അവസാനം കാണാനാവുന്നില്ല.
സമുദ്രസ്യേവ മഹതോ ഭുജാഭ്യാം പ്രതരന്നരഃ । പുത്രാണാം വ്യസനം മന്യേ ധ്രുവം പ്രാപ്തം സുദാരുണമ്
ഒരു മനുഷ്യന് തന്റെ കൈകള് കൊണ്ട് വലിയ സമുദ്രം കടക്കാനാവില്ലല്ലോ, അതുപോലെ എന്റെ മക്കള് ഭയങ്കരമായ ഒരു ദുരന്തം നേരിട്ടിരിക്കുമെന്ന് ഞാന് ഉറപ്പായി കരുതുന്നു.
ഘാതയിഷ്യതി മേ സ്രവാന്പുത്രാന്ഭീമോ ന ശംസയഃ। ന ഹി പശ്യാമി തം വീരം യോ മേ രക്ഷേത്സുതാന്രണേ
ഭീമന് എന്റെ എല്ലാ മക്കളെയും കൊല്ലും എന്നതില് ഒരു സംശയവുമില്ല; യുദ്ധത്തില് എന്റെ മക്കളെ രക്ഷിക്കാന് കഴിയുന്ന ഒരു വീരനെയും ഞാന് കാണുന്നില്ല.
ധ്രുവം വിനാശഃ സംപ്രാപ്തഃ പുത്രാമാം മമ സഞ്ജയ। തസ്മാന്മേ കാരണം സൂത ശക്തിം ചൈവ വിശേഷതഃ
സഞ്ജയ, എന്റെ മക്കള്ക്ക് നാശം ഉറപ്പായെത്തിയിരിക്കുന്നു. അതിനാല് അതിന്റെ കാരണം നീ എനിക്ക് പറയണം, അവരുടെ ശക്തിയും പ്രത്യേകമായി അറിയിക്കണം.
പൃച്ഛതോ വൈ യഥാതത്ത്വം സര്വമാഖ്യാതുമര്ഹസി। ദുര്യോധനശ്ച യച്ചക്രേ ദൃഷ്ട്വാ സ്വാന്വിമുഖാന്രണേ
ഞാന് ചോദിക്കുന്നതെല്ലാം നീ സത്യമായി പറയണം; യുദ്ധത്തില് സ്വന്തം ആളുകള് പിൻവാങ്ങുന്നത് കണ്ടപ്പോള് ദുര്യോധനന് ചെയ്തത് എന്താണെന്നും പറയണം.
ഭീഷ്മദ്രോണൌ കൃപശ്ചൈവ സൌബലശ്ച ജയദ്രഥഃ । ദ്രൌണിര്വാപി മഹേഷ്വാസോ വികര്ണോ വാ മഹാബലഃ
ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും കൃപനും ശകുനിയുടെ മകനും ജയദ്രഥനും ദ്രോണന്റെ മകനായ മഹാശരധാരിയും ശക്തനായ വികര്ണനും—
നിശ്ചയോ വാപി കസ്തേഷാം തദാ ഹ്യാസീന്മഹാത്മാനാമ് । വിമുഖേഷു മഹാപ്രാജ്ഞ മമ പുത്രേഷു സഞ്ജയ
സഞ്ജയ, എന്റെ മക്കള് യുദ്ധത്തില് പിൻവാങ്ങുമ്പോള് ആ മഹാത്മാക്കളില് ആരാണ് എന്ത് തീരുമാനമെടുത്തത് എന്ന് നീ പറയണം.
ശ്രൃണു രാജന്നവഹിതഃ ശ്രുത്വാ ചൈവാവധാരയ। നൈവ മന്ത്രകൃതം കിംചിന്നൈവ മായാം തഥാവിധാമ്
രാജാവേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേള്ക്കണം, മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്യണം; അവിടെ രഹസ്യമായോ മായാജാലമായോ ഒന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല.
ന വൈ വിഭീഷികാം കാംചിദ്രാജന്കുര്വന്തി പാണ്ഡവാഃ । യുധ്യന്തി തേ യഥാന്യായം ശക്തിമന്തശ്ച സംയുഗേ
രാജാവേ, പാണ്ഡവര് യുദ്ധത്തില് ഭീഷണിപ്പെടുത്തലോ കപടമോ ഒന്നും ഉപയോഗിക്കുന്നില്ല; അവർ നീതിപാലിച്ച് ശക്തിയോടെ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു.
ധര്മേണ സര്വകാര്യാണി ജീവിതാദീനി ഭാരത। ആരഭന്തേ സദാ പാര്ഥാഃ പ്രാര്ഥയാനാ മഹദ്യശഃ
പാര്ത്ഥന്മാര് എല്ലാ കാര്യങ്ങളും, ജീവന് പോലും, ധര്മ്മം അനുസരിച്ച് ചെയ്യുന്നു; വലിയ പ്രശസ്തി നേടാന് അവർ എപ്പോഴും ശ്രമിക്കുന്നു.
ന തേ യുദ്ധാന്നിവര്തന്തേ ധര്മോപേതാ മഹാബലാഃ । ശ്രിയാ പരമയാ യുക്താ യതോ ധര്മസ്തതോ ജയഃ
അവരെപ്പോലെയുള്ള ധര്മ്മനിഷ്ഠരും മഹാശക്തരുമായവര് യുദ്ധത്തില് പിൻവാങ്ങുന്നില്ല; പരമമായ മഹത്വം അവര്ക്ക് ഉണ്ട്; ധര്മ്മം ഉള്ളിടത്താണ് വിജയവും.
തേനാവധ്യാ രണേ പാര്ഥാ ജയയുക്താശ്ച പാര്ഥിവ । തവ പുത്രാ ദുരാത്മാനഃ പാപേഷ്വഭിരതാഃ സദാ
അതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, പാര്ത്ഥന്മാര് യുദ്ധത്തില് ജയിക്കാനാണ് വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്; പക്ഷേ, ദുഷ്ടചിന്തകളുള്ള നിന്റെ മക്കള് എപ്പോഴും പാപത്തില് ആസ്വദിക്കുന്നു.
നിഷ്ഠുരാ ഹീനകര്മാണസ്തേന ഹീയന്തി സംയുഗേ। സുബഹൂനി നൃശംസാനി പുത്രൈസ്തവ ജനേശ്വരേ
അവര് കഠിനഹൃദയരും ചീത്ത പ്രവൃത്തികളുമാണ്, അതിനാലാണ് യുദ്ധത്തില് അവര് തോൽക്കുന്നത്; മനുഷ്യരിലെ രാജാവേ, നിന്റെ മക്കള് അനേകം ക്രൂരതകള് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
നികൃതാനീഹ പാണ്ഡൂനാം നീചൈരിവ യഥാ നരൈഃ । സര്വം ച തദനാദൃത്യ പുത്രാണാം തവ കില്ബിഷമ്
പാണ്ഡവര്ക്കു നേരെ നിന്റെ മക്കള് ഇവിടെ ചെയ്തതെല്ലാം താഴ്ന്നവരുടെ പ്രവൃത്തിപോലെയാണ്; അതെല്ലാം അവഗണിച്ച് അവര് പാപം ചെയ്തു.
ധര്മമൂലാഃ സദൈവാസന്പാണ്ഡവാഃ പാണ്ഡുപൂര്വജ। ന ചൈതാന്ബഹുമന്യന്തേ പുത്രാസ്തവ വിശാംപതേ
പാണ്ഡവന്മാര് എപ്പോഴും ധര്മ്മത്തില് ഉറച്ചവരാണ്, പാണ്ഡുവിന്റെ മൂത്തമകനേ; പക്ഷേ, മനുഷ്യരിലെ രാജാവേ, നിന്റെ മക്കള് അവരെ ആദരിക്കുന്നില്ല.
തസ്യ പാപസ്യ സതതം ക്രിയമാണസ്യ കര്മണഃ। സാംപ്രതം സുമഹദ്ധോരം ഫലം പ്രാപ്തം ജനേശ്വര
അങ്ങനെ സ്ഥിരമായി ചെയ്ത പാപപ്രവര്ത്തികളുടെ വലിയ ഭയങ്കരമായ ഫലം ഇപ്പോൾ സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു, മനുഷ്യരിലെ രാജാവേ.
സ ത്വം ഭുങ്ക്ഷ്വ മഹാരാജ സപുത്രഃ സമുഹൃഞ്ജനഃ। നാവബുധ്യസി യദ്രാജന്വാര്യമാണഃ സുഹൃജ്ജനൈഃ
അതുകൊണ്ട് മഹാരാജാവേ, നീയും നിന്റെ മക്കളും ജനങ്ങളും ചേര്ന്ന് അതിന്റെ ഫലം അനുഭവിക്കണം; സുഹൃത്തുക്കള് പലതവണ ഉപദേശിച്ചിട്ടും നീ മനസ്സിലാക്കിയില്ല.
വിദുരേണാഥ ഭീഷ്മേണ ദ്രോണേന ന മഹാത്മനാ। തഥാ മയാ ചാപ്യസകൃദ്വാര്യമാണോ ന ബുധ്യസേ
വിദുരനും ഭീഷ്മനും മഹാത്മാവായ ദ്രോണനും ഞാനും പലതവണ ഉപദേശിച്ചിട്ടും നീ മനസ്സിലാക്കിയില്ല.
വാക്യം ഹിതം ച പഥ്യം ച മര്ത്യഃ പഥ്യമിവൌഷധമ് । പുത്രാണാം മതമാസ്ഥായ ജിതാന്മന്യസി പാണ്ഡവാന്
നീ മക്കളുടെ ഉപദേശം, രോഗിക്ക് ഔഷധം പോലെ ഉപകാരപ്രദവും ഉചിതവും ആണെന്ന് കരുതി, സ്വീകരിച്ചു. അതുകൊണ്ടു തന്നെ നീ പാണ്ഡവന്മാരെ ജയിച്ചുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നു.
ശൃണു ഭൂയോ യഥാതത്ത്വം യന്മാം ത്വം പരിപൃച്ഛസി। കാരണം ഭരതശ്രേഷ്ഠ പാണ്ഡവാനാം ജയം പ്രതി
ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവേ, പാണ്ഡവന്മാർ വിജയിച്ച കാരണത്തെക്കുറിച്ച് നീ എന്നോട് ചോദിച്ചതിന് യഥാർത്ഥം വീണ്ടും ഞാൻ പറയാം, ശ്രദ്ധിക്കൂ.
തത്തേഽഹം കഥയിഷ്യാമി യഥാശ്രുതമരിന്ദമ। ദുര്യോധനേന സംപൃഷ്ട ഏതമര്ഥം പിതാമഹഃ
ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ, ഈ കാര്യത്തിൽ ദുര്യോധനൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ പിതാമഹൻ പറഞ്ഞത് ഞാൻ കേട്ടതുപോലെ തന്നെ ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ ഭ്രാതൄന്രണേ സര്വാന്നിര്ജിതാംസ്തു മഹാരഥാന് । ശോകസംമൂഢഹൃദയോ നിശാകാലേ സ്മ കൌരവഃ
യുദ്ധഭൂമിയിൽ തന്റെ സഹോദരന്മാരെ, മഹാരഥന്മാരെ, പരാജയപ്പെട്ടതും, ദു:ഖത്തിൽ മനസ്സ് മങ്ങിയതുമായ കൌരവൻ രാത്രിയിൽ സമീപിച്ചു.
പിതാമഹം മഹാപ്രാജ്ഞം വിനയോപഗമ്യ ഹ। യദബ്രവീത്സുതസ്തേഽസൌ തന്മേ ശൃണു ജനേശ്വര
വിനയത്തോടെ മഹാപണ്ഡിതനായ പിതാമഹനെ സമീപിച്ച്, നിന്റെ മകൻ പറഞ്ഞത് അവനോട് പറഞ്ഞു. അതു നീ കേൾക്കൂ, ജനങ്ങളുടെ നാഥാ.
ഭവാന്ദ്രോണശ്ച കര്ണശ്ച കൃപോ ദ്രൌണിസ്തഥൈവ ച। കൃതവര്മാ ച ഹാര്ദിക്യഃ കാമ്ഭോജശ്ച സുദക്ഷിണഃ
നീയും ദ്രോണമാരും കർണ്ണനും കൃപനും ദ്രൗണിയും ഹാർദിക്യപുത്രനായ കൃതവർമ്മയും കാംഭോജനായ സുദക്ഷിണനും,
ഭൂരിശ്രവാ വികര്ണശ്ച ഭഗദത്തശ്ച വീര്യവാന് । മഹാരഥാഃ സമാഖ്യാതാഃ കുലപുത്രാസ്തനുത്യജഃ
ഭൂരിശ്രവാസും വികർണ്ണനും വീര്യശാലിയായ ഭഗദത്തനും—ഇവരെല്ലാം മഹാരഥന്മാരായി പ്രശസ്തരും, ഉജ്ജ്വല വംശത്തിൽ ജനിച്ചവരുമാണ്.
ത്രയാണാമപി ലോകാനാം പര്യാപ്താ ഇതി മേ മതിഃ। പാണ്ഡവാനാം സമസ്താശ്ച ന തിഷ്ഠന്തി പരാക്രമേ
മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ജയിക്കാൻ നിങ്ങളെല്ലാവരും ചേർന്നാൽ മതിയെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; എന്നാലും പാണ്ഡവന്മാരുടെ വീര്യത്തിൽ ഒരാളും തുല്യനല്ല.