കൌരവാസ്തു തതോ രാജന്പ്രയയുഃ ശിബിരം സ്വകമ്। വ്രീഡമാനാ നിശാകാലേ പാണ്ഡവേയൈഃ പരാജിതാഃ
അതിനുശേഷം, രാജാവേ, പാണ്ഡവന്മാരാൽ തോറ്റു ലജ്ജിച്ച കൌരവന്മാർ രാത്രിയിൽ തങ്ങളുടെ പാളയത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
ശരവിക്ഷതഗാത്രാസ്തു പാണ്ഡപപുത്രാ മഹാരഥാഃ। യുദ്ധേ സുമനസോ ഭൂത്വാ ജഗ്മുഃ സ്വശിബിരം പ്രതി
അമ്പുകളിൽ പരുക്കേറ്റ ശരീരങ്ങളോടെ, പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാരായ മഹാരഥികൾ സന്തോഷത്തോടെ തങ്ങളുടെ പാളയത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
പുരസ്കൃത്യ മഹാരാജ ഭീമസേനഘടോത്കചൌ। പൂജയന്തസ്തദാന്യോന്യം മുദാ പരമയാ യുതാഃ
ഭീമസേനനും ഘടോൽക്കചനും മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ചപ്പോൾ, രാജാവേ, അവർ പരസ്പരം ആനന്ദത്തോടെ ആദരിച്ചു.
നദന്തോ വിവിധാന്നാദാംസ്തൂര്യസ്വനവിമിശ്രിതാന് । സിംഹനാദാംശ്ച കുര്വന്തോ വിമിശ്രാഞ്ശങ്ഖനിഃ സ്വനൈഃ
അവർ വിവിധ ശബ്ദങ്ങൾ മുഴക്കി, വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദം കലർന്നും, സിംഹത്തിന്റെ ആട്ടംപോലുള്ള വിളികൾ ശംഖനാദവുമായി ചേർത്ത് ഉണർത്തി.
വിനദന്തോ മഹാത്മാനഃ കമ്പയന്തശ്ച മേദിനീമ് । ഘട്ടയന്തശ്ച മര്മാണി തവ പുത്രസ്യ മാരിഷ
ആ മഹാത്മാക്കൾ ഉരുണ്ടു നിലം നടുക്കിച്ചു, നിന്റെ മകനായ മാരിഷന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഭയം നിറച്ചു.
പ്രയാതാഃ ശിബിരായൈവ നിശാകാലേ പരംതപ । ദുര്യോധനസ്തു നൃപതിര്ദീനോ ഭ്രാതൃവധേന ച
രാത്രിയിൽ അവർ പാളയത്തിലേക്ക് പോയി; പക്ഷേ, രാജാവായ ദുര്യോധനൻ സഹോദരന്റെ മരണത്തിൽ ദുഃഖിതനായി നിരാശയോടെ ഇരുന്നു.
മുഹൂര്തം ചിന്തയാമാസ ബാഷ്പശോകസമാകുലഃ। തതഃ കൃത്വാ വിധിം സര്വം ശിബിരസ്യ യഥാവിധി । പ്രദധ്യൌ ശോകസംതപ്തോ ഭ്രാതൃവ്യസനകര്ശിതഃ
അൽപ്പസമയത്തേക്ക്, കണ്ണുനീരിലും ദുഃഖത്തിലും മുങ്ങി, അവൻ ആലോചിച്ചു; പിന്നെ പാളയത്തിലെ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും ചെയ്തു, സഹോദരന്റെ ദുർഭാഗ്യത്തിൽ ദുഃഖത്തോടെ ഇരുന്നു.
ഭയം മേ സുമഹഞ്ജാതം വിസ്മയശ്ചൈവ സഞ്ജയ। ശ്രുത്വാ പാണ്ഡുകുമാരാണാം കര്മ ദേവൈഃ സുദുഷ്കരമ്
പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാർ ചെയ്ത ദൈവങ്ങൾക്കു പോലും ദുഷ്കരം ആയ പ്രവർത്തികൾ കേട്ടപ്പോൾ, സഞ്ജയ, എനിക്ക് വലിയ ഭയവും അത്ഭുതവും തോന്നുന്നു.
പുത്രാണാം ച പരാഭാവം ശ്രുത്വാ സഞ്ജയ സര്വശഃ। ചിന്താ മേ മഹതീ സൂത ഭവിഷ്യതി കഥം ത്വിതി
എന്റെ പുത്രന്മാർ പൂർണ്ണമായി തോറ്റുവെന്നു കേട്ടപ്പോൾ, സഞ്ജയ, എനിക്ക് വലിയ ആശങ്കയുണ്ട്; ഇനി എന്ത് സംഭവിക്കും എന്ന് ഞാൻ ചിന്തിക്കുന്നു.
ധ്രുവം വിദുരവാക്യാനി ധക്ഷ്യന്തി ഹൃദയം മമ। തഥാ ഹി ദൃശ്യതേ സര്വം ദൈവയോഗേന സഞ്ജയ
നിശ്ചയം, വിദുരന്റെ വാക്കുകൾ എന്റെ ഹൃദയം കത്തിക്കും; കാരണം, സഞ്ജയ, എല്ലാം ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം നടക്കുന്നതാണ്.
യത്ര ഭീഷ്മമുഖാന്സര്വാഞ്ശസ്ത്രജ്ഞാന്യോധസത്തമാന്। പാണ്ഡവാനാമനീകേഷു യോധയന്തി പ്രഹാരിണഃ
ഭീഷ്മനും മറ്റും ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള യോദ്ധാക്കൾ പാണ്ഡവരുടെ നിരകളിൽ കയറി ശക്തമായി യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു.
കേനാവധ്യാ മഹാത്മാനഃ പാണ്ഡുപുത്രാ മഹാബലാഃ । കേന ദത്തവരാസ്താത കിം വാ ജ്ഞാനം വിദന്തി തേ
ആ മഹാബലശാലികളായ പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാർക്ക് ഈ അജേയത്വം ലഭിച്ചത് ആരാൽ? ആരാണ് അവർക്കു വരങ്ങൾ നൽകിയതോ, അല്ലെങ്കിൽ അവർക്കു എന്ത് ജ്ഞാനം ഉണ്ടോ?
യേന ക്ഷയം ന ഗച്ഛന്തി ദിവി താരാഗണാ ഇവ। പുനഃപുനര്ന മൃഷ്യാമി ഹതം സൈന്യം തു പാണ്ഡവൈഃ
അതിനാൽ തന്നെയാണ് അവർ ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങൾ പോലെ നശിക്കാതെ നിലനിൽക്കുന്നത്; പാണ്ഡവന്മാർ എന്റെ സൈന്യത്തെ വീണ്ടും വീണ്ടും സംഹരിക്കുന്നത് ഞാൻ സഹിക്കാനാവുന്നില്ല.
മയ്യേവ ദണ്ഡഃ പതതി ദൈവാത്പരമദാരുണഃ। യഥാഽവധ്യാഃ പാണ്ഡുസുതാ യഥാ വാധ്യാശ്ച മേ സുതാഃ
ദൈവത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഭയങ്കരമായ ശിക്ഷ എന്റെ മേൽ മാത്രം വീഴുന്നു; പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാർ അജേയരായി, എന്റെ പുത്രന്മാർ മരിക്കേണ്ടവരായി.
ഏതന്മേ സര്വമാചക്ഷ്വ യാഥാതഥ്യേന സഞ്ജയ । ന ഹി പാരം പ്രപശ്യാമി ദുഃഖസ്യാസ്യ കഥംചന
സഞ്ജയ, ഈ എല്ലാം എനിക്ക് സത്യസന്ധമായി വിശദമായി പറയണം. ഈ ദുഃഖത്തിന് എനിക്ക് ഒരു അവസാനം കാണാനാവുന്നില്ല.
സമുദ്രസ്യേവ മഹതോ ഭുജാഭ്യാം പ്രതരന്നരഃ । പുത്രാണാം വ്യസനം മന്യേ ധ്രുവം പ്രാപ്തം സുദാരുണമ്
ഒരു മനുഷ്യന് തന്റെ കൈകള് കൊണ്ട് വലിയ സമുദ്രം കടക്കാനാവില്ലല്ലോ, അതുപോലെ എന്റെ മക്കള് ഭയങ്കരമായ ഒരു ദുരന്തം നേരിട്ടിരിക്കുമെന്ന് ഞാന് ഉറപ്പായി കരുതുന്നു.
ഘാതയിഷ്യതി മേ സ്രവാന്പുത്രാന്ഭീമോ ന ശംസയഃ। ന ഹി പശ്യാമി തം വീരം യോ മേ രക്ഷേത്സുതാന്രണേ
ഭീമന് എന്റെ എല്ലാ മക്കളെയും കൊല്ലും എന്നതില് ഒരു സംശയവുമില്ല; യുദ്ധത്തില് എന്റെ മക്കളെ രക്ഷിക്കാന് കഴിയുന്ന ഒരു വീരനെയും ഞാന് കാണുന്നില്ല.
ധ്രുവം വിനാശഃ സംപ്രാപ്തഃ പുത്രാമാം മമ സഞ്ജയ। തസ്മാന്മേ കാരണം സൂത ശക്തിം ചൈവ വിശേഷതഃ
സഞ്ജയ, എന്റെ മക്കള്ക്ക് നാശം ഉറപ്പായെത്തിയിരിക്കുന്നു. അതിനാല് അതിന്റെ കാരണം നീ എനിക്ക് പറയണം, അവരുടെ ശക്തിയും പ്രത്യേകമായി അറിയിക്കണം.
പൃച്ഛതോ വൈ യഥാതത്ത്വം സര്വമാഖ്യാതുമര്ഹസി। ദുര്യോധനശ്ച യച്ചക്രേ ദൃഷ്ട്വാ സ്വാന്വിമുഖാന്രണേ
ഞാന് ചോദിക്കുന്നതെല്ലാം നീ സത്യമായി പറയണം; യുദ്ധത്തില് സ്വന്തം ആളുകള് പിൻവാങ്ങുന്നത് കണ്ടപ്പോള് ദുര്യോധനന് ചെയ്തത് എന്താണെന്നും പറയണം.
ഭീഷ്മദ്രോണൌ കൃപശ്ചൈവ സൌബലശ്ച ജയദ്രഥഃ । ദ്രൌണിര്വാപി മഹേഷ്വാസോ വികര്ണോ വാ മഹാബലഃ
ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും കൃപനും ശകുനിയുടെ മകനും ജയദ്രഥനും ദ്രോണന്റെ മകനായ മഹാശരധാരിയും ശക്തനായ വികര്ണനും—
നിശ്ചയോ വാപി കസ്തേഷാം തദാ ഹ്യാസീന്മഹാത്മാനാമ് । വിമുഖേഷു മഹാപ്രാജ്ഞ മമ പുത്രേഷു സഞ്ജയ
സഞ്ജയ, എന്റെ മക്കള് യുദ്ധത്തില് പിൻവാങ്ങുമ്പോള് ആ മഹാത്മാക്കളില് ആരാണ് എന്ത് തീരുമാനമെടുത്തത് എന്ന് നീ പറയണം.
ശ്രൃണു രാജന്നവഹിതഃ ശ്രുത്വാ ചൈവാവധാരയ। നൈവ മന്ത്രകൃതം കിംചിന്നൈവ മായാം തഥാവിധാമ്
രാജാവേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേള്ക്കണം, മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്യണം; അവിടെ രഹസ്യമായോ മായാജാലമായോ ഒന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല.
ന വൈ വിഭീഷികാം കാംചിദ്രാജന്കുര്വന്തി പാണ്ഡവാഃ । യുധ്യന്തി തേ യഥാന്യായം ശക്തിമന്തശ്ച സംയുഗേ
രാജാവേ, പാണ്ഡവര് യുദ്ധത്തില് ഭീഷണിപ്പെടുത്തലോ കപടമോ ഒന്നും ഉപയോഗിക്കുന്നില്ല; അവർ നീതിപാലിച്ച് ശക്തിയോടെ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു.
ധര്മേണ സര്വകാര്യാണി ജീവിതാദീനി ഭാരത। ആരഭന്തേ സദാ പാര്ഥാഃ പ്രാര്ഥയാനാ മഹദ്യശഃ
പാര്ത്ഥന്മാര് എല്ലാ കാര്യങ്ങളും, ജീവന് പോലും, ധര്മ്മം അനുസരിച്ച് ചെയ്യുന്നു; വലിയ പ്രശസ്തി നേടാന് അവർ എപ്പോഴും ശ്രമിക്കുന്നു.
ന തേ യുദ്ധാന്നിവര്തന്തേ ധര്മോപേതാ മഹാബലാഃ । ശ്രിയാ പരമയാ യുക്താ യതോ ധര്മസ്തതോ ജയഃ
അവരെപ്പോലെയുള്ള ധര്മ്മനിഷ്ഠരും മഹാശക്തരുമായവര് യുദ്ധത്തില് പിൻവാങ്ങുന്നില്ല; പരമമായ മഹത്വം അവര്ക്ക് ഉണ്ട്; ധര്മ്മം ഉള്ളിടത്താണ് വിജയവും.
തേനാവധ്യാ രണേ പാര്ഥാ ജയയുക്താശ്ച പാര്ഥിവ । തവ പുത്രാ ദുരാത്മാനഃ പാപേഷ്വഭിരതാഃ സദാ
അതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, പാര്ത്ഥന്മാര് യുദ്ധത്തില് ജയിക്കാനാണ് വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്; പക്ഷേ, ദുഷ്ടചിന്തകളുള്ള നിന്റെ മക്കള് എപ്പോഴും പാപത്തില് ആസ്വദിക്കുന്നു.
നിഷ്ഠുരാ ഹീനകര്മാണസ്തേന ഹീയന്തി സംയുഗേ। സുബഹൂനി നൃശംസാനി പുത്രൈസ്തവ ജനേശ്വരേ
അവര് കഠിനഹൃദയരും ചീത്ത പ്രവൃത്തികളുമാണ്, അതിനാലാണ് യുദ്ധത്തില് അവര് തോൽക്കുന്നത്; മനുഷ്യരിലെ രാജാവേ, നിന്റെ മക്കള് അനേകം ക്രൂരതകള് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
നികൃതാനീഹ പാണ്ഡൂനാം നീചൈരിവ യഥാ നരൈഃ । സര്വം ച തദനാദൃത്യ പുത്രാണാം തവ കില്ബിഷമ്
പാണ്ഡവര്ക്കു നേരെ നിന്റെ മക്കള് ഇവിടെ ചെയ്തതെല്ലാം താഴ്ന്നവരുടെ പ്രവൃത്തിപോലെയാണ്; അതെല്ലാം അവഗണിച്ച് അവര് പാപം ചെയ്തു.
ധര്മമൂലാഃ സദൈവാസന്പാണ്ഡവാഃ പാണ്ഡുപൂര്വജ। ന ചൈതാന്ബഹുമന്യന്തേ പുത്രാസ്തവ വിശാംപതേ
പാണ്ഡവന്മാര് എപ്പോഴും ധര്മ്മത്തില് ഉറച്ചവരാണ്, പാണ്ഡുവിന്റെ മൂത്തമകനേ; പക്ഷേ, മനുഷ്യരിലെ രാജാവേ, നിന്റെ മക്കള് അവരെ ആദരിക്കുന്നില്ല.
തസ്യ പാപസ്യ സതതം ക്രിയമാണസ്യ കര്മണഃ। സാംപ്രതം സുമഹദ്ധോരം ഫലം പ്രാപ്തം ജനേശ്വര
അങ്ങനെ സ്ഥിരമായി ചെയ്ത പാപപ്രവര്ത്തികളുടെ വലിയ ഭയങ്കരമായ ഫലം ഇപ്പോൾ സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു, മനുഷ്യരിലെ രാജാവേ.