സ പീഡ്യമാനസ്തൈര്നാഗൈര്വേദനാര്തഃ ശരാഹതഃ। അനദത്സുമഹാനാദമിന്ദ്രാശനിസമസ്വനമ്
അങ്ങിനെ ആ ആനയെ ആനകള് വേദനിപ്പിച്ചു, അമ്പുകള് കൊണ്ടും മുറിവേറ്റു വേദനയില് കിടന്ന ആ ആന ഇന്ദ്രന്റെ ഇടിയുപമമായ ഒരു വലിയ കൂക്കല് മുഴക്കിയതു.
വ്യവര്തത മഹാഘോഷോ ഭൈമസേനിശരാര്ദിതഃ । മൃദിത്വാ സര്വസൈന്യാനി തവ പുത്രസ്യ ഭാരത
ഭീമസേനന്റെ അമ്പുകള് കൊണ്ടു വലിച്ചടിക്കപ്പെട്ട ആ വലിയ ശബ്ദമുള്ള ആന, നിന്റെ മകന്റെ സൈന്യങ്ങളെ തകർത്ത ശേഷം പിന്നോട്ട് തിരിഞ്ഞു.
തസ്യ തം നദതോ നാദം സുഘോരം ഭീമനിഃശ്വനമ് । ശ്രുത്വാ ഭീഷ്മോഽബ്രവീദ്ദ്രോണം രാജാനം ച സുയോധനമ്
ആ ആനയുടെ ഭയങ്കരവും ഭീതിജനകവുമായ കൂക്കല് കേട്ട ഭീഷ്മന് ദ്രോണനോടും രാജാവായ സുയോധനനോടും പറഞ്ഞു.
ഏഷ യുധ്യതി സംഗ്രാമേ ഹൈഡിമ്ബേന ദുരാത്മനാ। ഭഗദത്തോ മഹേഷ്വാസഃ കൃച്ഛ്രേ ച പരിവര്തതേ
ഈ മഹാശക്തനായ അമ്പുതിരിയുന്ന ഭഗദത്തന് ദുഷ്ടനായ ഹൈഡിംബന്റെ മകനുമായി യുദ്ധം ചെയ്യുകയാണ്, ഇപ്പോള് വലിയ കഷ്ടതയിലാണവന്.
രാക്ഷസശ്ച മഹാമായഃ സ ച രാജാഽതികോപനഃ । ഏതൌ സമേതൌ സമരേ കാലമൃത്യുസമാവുഭൌ
വലിയ മായാവിയായ രാക്ഷസനും അത്യന്തം കോപമുള്ള ആ രാജാവും — ഇരുവരും യുദ്ധഭൂമിയില് നേരിട്ട് ഏറ്റുമുട്ടുമ്പോള് കാലാന്ത്യത്തിലെ മരണത്തെപ്പോലെയാണ്.
ശ്രീയതേ ചൈവ ഹൃഷ്ടാനാം പാണ്ഡവാനാം മഹാസ്വനഃ । ഹസ്തിനശ്ചൈവ സുമഹാന്ഭീതസ്യ രുദിതധ്വനിഃ
ആനന്ദത്തോടെ പാണ്ഡവന്മാരുടെ വലിയ ഉല്ലാസഘോഷവും ഭയപ്പെട്ട ആ ആനയുടെ വലിയ കരയലും കേൾക്കാം.
തത്ര ഗച്ഛാമ ഭദ്രം വോ രാജാനം പരിരക്ഷിതുമ് । അരക്ഷ്യമാണഃ സമരേ ക്ഷിപ്രം പ്രാണാന്വിമോക്ഷ്യതി
നമുക്ക് അവിടെ പോകാം, നിങ്ങള്ക്കു ശുഭം ഉണ്ടാകട്ടെ; രാജാവിനെ രക്ഷിക്കേണ്ടതുണ്ട്. യുദ്ധത്തില് അവനെ രക്ഷിക്കാതിരിക്കുകയാണെങ്കില് അവന് ഉടന് ജീവന് നഷ്ടപ്പെടും.
തേ ത്വരധ്വം മഹാവീര്യാഃ കിം ചിരേണ പ്രയാമഹേ । മഹാന്ഹി വര്തതേ രൌദ്രഃ സംഗ്രാമോ രോമഹര്ഷണഃ
നിങ്ങളെല്ലാം മഹാശക്തിയുള്ള വീരന്മാരാണ്, ദൈര്ഘ്യമില്ലാതെ ഉടന് പോവൂ; വലിയ ഭയാനകവും രോമാഞ്ചം കൊള്ളിക്കുന്നതുമായ യുദ്ധം നടക്കുകയാണ്.
ഭക്തശ്ച കുലപുത്രശ്ച ശൂരശ്ച പൃതനാപതിഃ। യുക്തം തസ്യ പരിത്രാണം കര്തുമസ്മാഭിരച്യുത
അവന് ഭക്തനും, ഉത്തമവംശജനും, വീരനുമാണ്, സൈന്യങ്ങളുടെ നായകനുമാണ്; അതുകൊണ്ടു നമുക്ക് അവനെ രക്ഷിക്കുന്നത് ഉചിതമാണ്, അച്യുതാ.
ഭീഷ്മസ്യ തദ്വചഃ ശ്രുത്വാ സര്വ ഏവ മഹാരഥാഃ । ദ്രോണഭീഷ്മൌ പുരസ്കൃത്യ ഭഗദത്തപരീപ്സയാ
ഭീഷ്മന്റെ ആ വാക്കുകള് കേട്ട ശേഷം, ദ്രോണനും ഭീഷ്മനും മുന്നില് നിന്ന്, ഭഗദത്തനെ രക്ഷിക്കാനാഗ്രഹിച്ച് എല്ലാ മഹാരഥന്മാരും പുറപ്പെട്ടു.
ഉത്തമം ജവമാസ്ഥായ പ്രയയുര്യത്ര സോഽഭവത്। താന്പ്രയാതാന്സമാലോക്യ യുധിഷ്ഠിരപുരോഗമാഃ
അവരുടെ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ കുതിരകളില് കയറി, അവിടെ അവന് എവിടെയുണ്ടോ അവിടേക്ക് പോയി; അവരെ, മുന്നില് യുദിഷ്ഠിരന് നയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതും കണ്ടു—
പഞ്ചാലാഃ പാണ്ഡവൈഃ സാര്ധം പൃഷ്ഠതോഽനുയയുഃ പരാന്। താന്യനീകാന്യഥാലോക്യ രാക്ഷസേന്ദ്രഃ പ്രതാപവാന്
പാഞ്ചാലന്മാരും പാണ്ഡവന്മാരോടൊപ്പം പിന്നില് പിന്തുടര്ന്നു; ആ സൈന്യങ്ങള് അടുത്തുവരുന്നത് കണ്ട ശക്തശാലിയായ രാക്ഷസരാജാവ്—
നനാദ സുമഹാനാദം വിസ്ഫോടമശനേരിവ । തസ്യ തം നിനദം ശ്രുത്വാ ദൃഷ്ട്വാ നാഗാംശ്ച യുധ്യതഃ
ഇടിമുഴക്കുപോലുള്ള ഒരു വലിയ കൂക്കല് മുഴക്കി; ആ കൂക്കല് കേട്ടും ആനകള് യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതും കണ്ടു—
ഭീഷ്മഃ ശാന്തനവോ ഭൂയോ ഭാരദ്വാജമഭാഷത । ന രോചതേ മേ സംഗ്രാമോ ഹൈഡിമ്ബേന ദുരാത്മനാ
ശാന്തനുവിന്റെ മകനായ ഭീഷ്മന് വീണ്ടും ഭാരദ്വാജപുത്രനോടു പറഞ്ഞു: "ഹൈഡിംബന്റെ ദുഷ്ടമകനോടുള്ള ഈ യുദ്ധം എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ല."
ബലവീര്യമസാവിഷ്ടഃ സസഹായശ്ച സാംപ്രതജ് । നൈഷ ശക്യോ യുധാ ജേതുമപി വജ്രഭൃതാ സ്വയമ്
ശക്തിയും വീരവും നിറഞ്ഞതും, ഇപ്പോള് കൂട്ടുകാരോടുകൂടിയതുമായ അവനെ യുദ്ധത്തില് പോലും ഇടിയുധാരിയായവന് പോലും ജയിക്കാന് കഴിയില്ല.
ലബ്ധലക്ഷഃ പ്രഹാരീ ച വയം ച ശ്രാന്തവാഹനാഃ। പാഞ്ചാലൈഃ പാണ്ഡവേയൈശ്ച ദിവസം ക്ഷതവിക്ഷതാഃ
അവന് ലക്ഷ്യം കണ്ടെത്തി ശക്തമായി ആക്രമിക്കുന്നു; ഞങ്ങളുടെ സൈന്യങ്ങള് പാഞ്ചാലന്മാരുടെയും പാണ്ഡവന്മാരുടെയും അമ്പുകള് കൊണ്ടു മുഴുവന് ദിവസം മുറിവേറ്റു ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഇദാനീം യുധി നിര്ജേതും ന ശക്യോഽസൌ സ രാക്ഷസഃ । അസ്തമഭ്യേതി സവിതാ രാത്രൌ യോദ്ധും കന ശക്യതേ। അവഹാരമതഃ കുര്മഃ ശ്വോ യോത്സ്യാമഃ പരൈ സഹ
ഇപ്പോൾ ആ രാക്ഷസനെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നു, രാത്രി യുദ്ധം നടത്താൻ ആര്ക്കും കഴിയില്ലല്ലോ. അതിനാൽ നമുക്ക് പിന്മാറാം; നാളെ വീണ്ടും ശത്രുക്കളെ നേരിടാം.
പിതാമഹവചഃ ശ്രുത്വാ യഥാ ചക്രുഃസ്മ കൌരവാഃ । ഉപായേനാപയാനം തേ ഘടോത്കചഭയാര്ദിതാഃ
പിതാമഹന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, കൌരവന്മാർ അതുപോലെ തന്നെ ചെയ്തു; ഘടോൽക്കചന്റെ ഭയത്തിൽ അവർ ഒരു തന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് പിന്മാറി.
കൌരവേഷു നിവൃത്തേഷു പാണ്ഡവാ ജിതകാശിനഃ। സിംഹനാദാന്ഭൃശം ചക്രുഃ ശങ്ഖാന്ദധ്മുശ്ച ഭാരത
കൌരവന്മാർ പിന്മാറിയപ്പോൾ, ജയിച്ച പാണ്ഡവന്മാർ വലിയ ശബ്ദത്തിൽ ആട്ടം വിളിച്ചു, ശക്തിയായി ശംഖങ്ങൾ ഊതി.
ഏവം തദഭവദ്യുദ്ധം ദിവസം ഭരതര്ഷഭ । പാണ്ഡവാനാം കുരൂണാം ച പുരസ്കൃത്യ ഘടോത്കചമ്
അന്നേ ദിവസം, ഭാരതശ്രേഷ്ഠ, പാണ്ഡവരും കൌരവരും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഘടോൽക്കചൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ചു.
കൌരവാസ്തു തതോ രാജന്പ്രയയുഃ ശിബിരം സ്വകമ്। വ്രീഡമാനാ നിശാകാലേ പാണ്ഡവേയൈഃ പരാജിതാഃ
അതിനുശേഷം, രാജാവേ, പാണ്ഡവന്മാരാൽ തോറ്റു ലജ്ജിച്ച കൌരവന്മാർ രാത്രിയിൽ തങ്ങളുടെ പാളയത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
ശരവിക്ഷതഗാത്രാസ്തു പാണ്ഡപപുത്രാ മഹാരഥാഃ। യുദ്ധേ സുമനസോ ഭൂത്വാ ജഗ്മുഃ സ്വശിബിരം പ്രതി
അമ്പുകളിൽ പരുക്കേറ്റ ശരീരങ്ങളോടെ, പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാരായ മഹാരഥികൾ സന്തോഷത്തോടെ തങ്ങളുടെ പാളയത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
പുരസ്കൃത്യ മഹാരാജ ഭീമസേനഘടോത്കചൌ। പൂജയന്തസ്തദാന്യോന്യം മുദാ പരമയാ യുതാഃ
ഭീമസേനനും ഘടോൽക്കചനും മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ചപ്പോൾ, രാജാവേ, അവർ പരസ്പരം ആനന്ദത്തോടെ ആദരിച്ചു.
നദന്തോ വിവിധാന്നാദാംസ്തൂര്യസ്വനവിമിശ്രിതാന് । സിംഹനാദാംശ്ച കുര്വന്തോ വിമിശ്രാഞ്ശങ്ഖനിഃ സ്വനൈഃ
അവർ വിവിധ ശബ്ദങ്ങൾ മുഴക്കി, വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദം കലർന്നും, സിംഹത്തിന്റെ ആട്ടംപോലുള്ള വിളികൾ ശംഖനാദവുമായി ചേർത്ത് ഉണർത്തി.
വിനദന്തോ മഹാത്മാനഃ കമ്പയന്തശ്ച മേദിനീമ് । ഘട്ടയന്തശ്ച മര്മാണി തവ പുത്രസ്യ മാരിഷ
ആ മഹാത്മാക്കൾ ഉരുണ്ടു നിലം നടുക്കിച്ചു, നിന്റെ മകനായ മാരിഷന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഭയം നിറച്ചു.
പ്രയാതാഃ ശിബിരായൈവ നിശാകാലേ പരംതപ । ദുര്യോധനസ്തു നൃപതിര്ദീനോ ഭ്രാതൃവധേന ച
രാത്രിയിൽ അവർ പാളയത്തിലേക്ക് പോയി; പക്ഷേ, രാജാവായ ദുര്യോധനൻ സഹോദരന്റെ മരണത്തിൽ ദുഃഖിതനായി നിരാശയോടെ ഇരുന്നു.
മുഹൂര്തം ചിന്തയാമാസ ബാഷ്പശോകസമാകുലഃ। തതഃ കൃത്വാ വിധിം സര്വം ശിബിരസ്യ യഥാവിധി । പ്രദധ്യൌ ശോകസംതപ്തോ ഭ്രാതൃവ്യസനകര്ശിതഃ
അൽപ്പസമയത്തേക്ക്, കണ്ണുനീരിലും ദുഃഖത്തിലും മുങ്ങി, അവൻ ആലോചിച്ചു; പിന്നെ പാളയത്തിലെ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും ചെയ്തു, സഹോദരന്റെ ദുർഭാഗ്യത്തിൽ ദുഃഖത്തോടെ ഇരുന്നു.
ഭയം മേ സുമഹഞ്ജാതം വിസ്മയശ്ചൈവ സഞ്ജയ। ശ്രുത്വാ പാണ്ഡുകുമാരാണാം കര്മ ദേവൈഃ സുദുഷ്കരമ്
പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാർ ചെയ്ത ദൈവങ്ങൾക്കു പോലും ദുഷ്കരം ആയ പ്രവർത്തികൾ കേട്ടപ്പോൾ, സഞ്ജയ, എനിക്ക് വലിയ ഭയവും അത്ഭുതവും തോന്നുന്നു.
പുത്രാണാം ച പരാഭാവം ശ്രുത്വാ സഞ്ജയ സര്വശഃ। ചിന്താ മേ മഹതീ സൂത ഭവിഷ്യതി കഥം ത്വിതി
എന്റെ പുത്രന്മാർ പൂർണ്ണമായി തോറ്റുവെന്നു കേട്ടപ്പോൾ, സഞ്ജയ, എനിക്ക് വലിയ ആശങ്കയുണ്ട്; ഇനി എന്ത് സംഭവിക്കും എന്ന് ഞാൻ ചിന്തിക്കുന്നു.
ധ്രുവം വിദുരവാക്യാനി ധക്ഷ്യന്തി ഹൃദയം മമ। തഥാ ഹി ദൃശ്യതേ സര്വം ദൈവയോഗേന സഞ്ജയ
നിശ്ചയം, വിദുരന്റെ വാക്കുകൾ എന്റെ ഹൃദയം കത്തിക്കും; കാരണം, സഞ്ജയ, എല്ലാം ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം നടക്കുന്നതാണ്.