ആജഘാന മഹാരാജ ശരേണാനതപര്വണാ। സോഽതിവിദ്ധോ മഹേഷ്വാസസ്തേന രാജ്ഞാ മഹാരഥഃ
മഹാരാജാവ് മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൊണ്ട് ഭീമനെ വെട്ടി; രാജാവിന്റെ ആ അമ്പ് കൊണ്ടു മഹാശക്തനായ അമ്പുതിരിയൻ ഭീമൻ ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റു.
മൂര്ച്ഛയാഽഭിപരീതാത്മാ ധ്വജയഷ്ടിം സമാശ്രയത്। താംസ്തു ഭീതാന്സമാലക്ഷ്യ ഭീമസേനം ച മൂര്ച്ഛിതമ്
മൂർച്ചയാൽ മനസ്സ് മങ്ങിയ ഭീമൻ തന്റെ പതാകയടിക്കമ്പിൽ ആശ്രയം പിടിച്ചു; കൂട്ടുകാരെ ഭയപ്പെട്ടും ഭീമനെ അങ്ങിനെയൊരു അവസ്ഥയിൽ കണ്ടും,
നനാദ ബലവന്നാദം ഭഗദത്തഃ പ്രതാപവാന്। തതോ ഘടോത്കചോ രാജന്പ്രേക്ഷ്യ ഭീമം തഥാഽഽഗതം
ശക്തിയും ധൈര്യവും നിറഞ്ഞ ഭഗദത്തൻ വലിയ ശബ്ദത്തിൽ ആർത്തു; രാജാവേ, അപ്പോൾ ഭീമനെ അങ്ങിനെയൊരു നിലയിൽ കണ്ട ഘടോൽക്കചൻ,
സംക്രുദ്ധോ രാക്ഷസോ ഘോരസ്തത്രൈവാന്തരധീയത। സ കൃത്വാ ദാരുണാം മായാം ഭൂരൂണാം ഭയവര്ധിനീമ്
കോപംകൊണ്ട ഭയങ്കരനായ രാക്ഷസൻ അവിടത്തുതന്നെ അദൃശ്യനായി; മനുഷ്യരുടെ ഭയം കൂട്ടുന്ന ഭയങ്കരമായ മായാജാലം സൃഷ്ടിച്ചു.
അദൃശ്യത നിമേഷാര്ധാദ്ധോരരൂപം സമാസ്ഥിതഃ। ഐരാവതം സമാരൂഢഃ സ വൈ മായാകൃതം സ്വയമ്
അർദ്ധനിമിഷംകൊണ്ട് ഭയങ്കരമായ രൂപം ധരിച്ച്, സ്വയം സൃഷ്ടിച്ച ഐരാവതം എന്ന ആനയുടെ മേൽ കയറി അവൻ പ്രത്യക്ഷമായി.
തസ്യ ചാന്യേഽപി ദിങ്വാഗാ ബഭൂവുരനുയായിനഃ। അഞ്ജനോ വമാനശ്ചൈവ മഹാപദ്മശ്ച സുപ്രഭഃ
അവനോടൊപ്പം അഞ്ജനൻ, വാമനൻ, പ്രകാശമുള്ള മഹാപദ്മൻ എന്നിങ്ങനെ മറ്റു കൂട്ടുകാരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ത്രയ ഏതേ മഹാനാഗാ രാക്ഷസൈഃ സമധിഷ്ഠിതാഃ। മഹാകായാസ്ത്രിധാ രാജന്പ്രസ്രവന്തോ മദം ബഹു
ഈ മൂന്നു വലിയ ആനകളും രാക്ഷസന്മാർ കൈവശപ്പെടുത്തിയവയായിരുന്നു; വലിയ ശരീരവും ധാരാളം മദം ഒഴുകുന്നതുമായവ, രാജാവേ.
തേജോവീര്യബലോപേതാ മഹാബലപരാക്രമാഃ। ഘടോത്കചസ്തു സ്വം നാഗം ചോദയാമാസ തം തദാ
വലിയ ശക്തിയും വീര്യവും ധൈര്യവും നിറഞ്ഞ, മഹാബലവും പരാക്രമവുമുള്ള ഘടോൽക്കചൻ തന്റെ ആനയെ അപ്പോൾ ഉണർത്തി മുന്നോട്ട് ഓടിച്ചു.
സഗജം ഭഗദത്തം തു ഹന്തുകാമഃ പരംതപഃ। തേ ചാന്യേ ചോദിതാ നാഗാ രാക്ഷസൈസ്തൈര്മഹാബലൈഃ
ഭഗദത്തനെയും അവന്റെ ആനയെയും കൊല്ലാന് ആഗ്രഹിച്ച ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവന്, വലിയ ശക്തിയുള്ള രാക്ഷസന്മാര് പ്രേരിപ്പിച്ച മറ്റു ആനകളും അവിടേക്ക് ചുമന്നു.
പരിപേതുഃ സുസംരബ്ധാശ്ചതുര്ദംഷ്ട്രാശ്ചതുര്ദിശമ്। ഭഗദത്തസ്യ തം നാഗം വിഷാണൈരഭ്യപീഡയന്
നാല് ദന്തങ്ങളുള്ള ആ ആനകള് അത്യന്തം കോപത്തോടെ നാലു ദിക്കിലും നിന്ന് ഓടി വന്ന് ഭഗദത്തന്റെ ആനയെ അവരുടെ ദന്തങ്ങളാല് കുത്തി വേദനിപ്പിച്ചു.
സ പീഡ്യമാനസ്തൈര്നാഗൈര്വേദനാര്തഃ ശരാഹതഃ। അനദത്സുമഹാനാദമിന്ദ്രാശനിസമസ്വനമ്
അങ്ങിനെ ആ ആനയെ ആനകള് വേദനിപ്പിച്ചു, അമ്പുകള് കൊണ്ടും മുറിവേറ്റു വേദനയില് കിടന്ന ആ ആന ഇന്ദ്രന്റെ ഇടിയുപമമായ ഒരു വലിയ കൂക്കല് മുഴക്കിയതു.
വ്യവര്തത മഹാഘോഷോ ഭൈമസേനിശരാര്ദിതഃ । മൃദിത്വാ സര്വസൈന്യാനി തവ പുത്രസ്യ ഭാരത
ഭീമസേനന്റെ അമ്പുകള് കൊണ്ടു വലിച്ചടിക്കപ്പെട്ട ആ വലിയ ശബ്ദമുള്ള ആന, നിന്റെ മകന്റെ സൈന്യങ്ങളെ തകർത്ത ശേഷം പിന്നോട്ട് തിരിഞ്ഞു.
തസ്യ തം നദതോ നാദം സുഘോരം ഭീമനിഃശ്വനമ് । ശ്രുത്വാ ഭീഷ്മോഽബ്രവീദ്ദ്രോണം രാജാനം ച സുയോധനമ്
ആ ആനയുടെ ഭയങ്കരവും ഭീതിജനകവുമായ കൂക്കല് കേട്ട ഭീഷ്മന് ദ്രോണനോടും രാജാവായ സുയോധനനോടും പറഞ്ഞു.
ഏഷ യുധ്യതി സംഗ്രാമേ ഹൈഡിമ്ബേന ദുരാത്മനാ। ഭഗദത്തോ മഹേഷ്വാസഃ കൃച്ഛ്രേ ച പരിവര്തതേ
ഈ മഹാശക്തനായ അമ്പുതിരിയുന്ന ഭഗദത്തന് ദുഷ്ടനായ ഹൈഡിംബന്റെ മകനുമായി യുദ്ധം ചെയ്യുകയാണ്, ഇപ്പോള് വലിയ കഷ്ടതയിലാണവന്.
രാക്ഷസശ്ച മഹാമായഃ സ ച രാജാഽതികോപനഃ । ഏതൌ സമേതൌ സമരേ കാലമൃത്യുസമാവുഭൌ
വലിയ മായാവിയായ രാക്ഷസനും അത്യന്തം കോപമുള്ള ആ രാജാവും — ഇരുവരും യുദ്ധഭൂമിയില് നേരിട്ട് ഏറ്റുമുട്ടുമ്പോള് കാലാന്ത്യത്തിലെ മരണത്തെപ്പോലെയാണ്.
ശ്രീയതേ ചൈവ ഹൃഷ്ടാനാം പാണ്ഡവാനാം മഹാസ്വനഃ । ഹസ്തിനശ്ചൈവ സുമഹാന്ഭീതസ്യ രുദിതധ്വനിഃ
ആനന്ദത്തോടെ പാണ്ഡവന്മാരുടെ വലിയ ഉല്ലാസഘോഷവും ഭയപ്പെട്ട ആ ആനയുടെ വലിയ കരയലും കേൾക്കാം.
തത്ര ഗച്ഛാമ ഭദ്രം വോ രാജാനം പരിരക്ഷിതുമ് । അരക്ഷ്യമാണഃ സമരേ ക്ഷിപ്രം പ്രാണാന്വിമോക്ഷ്യതി
നമുക്ക് അവിടെ പോകാം, നിങ്ങള്ക്കു ശുഭം ഉണ്ടാകട്ടെ; രാജാവിനെ രക്ഷിക്കേണ്ടതുണ്ട്. യുദ്ധത്തില് അവനെ രക്ഷിക്കാതിരിക്കുകയാണെങ്കില് അവന് ഉടന് ജീവന് നഷ്ടപ്പെടും.
തേ ത്വരധ്വം മഹാവീര്യാഃ കിം ചിരേണ പ്രയാമഹേ । മഹാന്ഹി വര്തതേ രൌദ്രഃ സംഗ്രാമോ രോമഹര്ഷണഃ
നിങ്ങളെല്ലാം മഹാശക്തിയുള്ള വീരന്മാരാണ്, ദൈര്ഘ്യമില്ലാതെ ഉടന് പോവൂ; വലിയ ഭയാനകവും രോമാഞ്ചം കൊള്ളിക്കുന്നതുമായ യുദ്ധം നടക്കുകയാണ്.
ഭക്തശ്ച കുലപുത്രശ്ച ശൂരശ്ച പൃതനാപതിഃ। യുക്തം തസ്യ പരിത്രാണം കര്തുമസ്മാഭിരച്യുത
അവന് ഭക്തനും, ഉത്തമവംശജനും, വീരനുമാണ്, സൈന്യങ്ങളുടെ നായകനുമാണ്; അതുകൊണ്ടു നമുക്ക് അവനെ രക്ഷിക്കുന്നത് ഉചിതമാണ്, അച്യുതാ.
ഭീഷ്മസ്യ തദ്വചഃ ശ്രുത്വാ സര്വ ഏവ മഹാരഥാഃ । ദ്രോണഭീഷ്മൌ പുരസ്കൃത്യ ഭഗദത്തപരീപ്സയാ
ഭീഷ്മന്റെ ആ വാക്കുകള് കേട്ട ശേഷം, ദ്രോണനും ഭീഷ്മനും മുന്നില് നിന്ന്, ഭഗദത്തനെ രക്ഷിക്കാനാഗ്രഹിച്ച് എല്ലാ മഹാരഥന്മാരും പുറപ്പെട്ടു.
ഉത്തമം ജവമാസ്ഥായ പ്രയയുര്യത്ര സോഽഭവത്। താന്പ്രയാതാന്സമാലോക്യ യുധിഷ്ഠിരപുരോഗമാഃ
അവരുടെ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ കുതിരകളില് കയറി, അവിടെ അവന് എവിടെയുണ്ടോ അവിടേക്ക് പോയി; അവരെ, മുന്നില് യുദിഷ്ഠിരന് നയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതും കണ്ടു—
പഞ്ചാലാഃ പാണ്ഡവൈഃ സാര്ധം പൃഷ്ഠതോഽനുയയുഃ പരാന്। താന്യനീകാന്യഥാലോക്യ രാക്ഷസേന്ദ്രഃ പ്രതാപവാന്
പാഞ്ചാലന്മാരും പാണ്ഡവന്മാരോടൊപ്പം പിന്നില് പിന്തുടര്ന്നു; ആ സൈന്യങ്ങള് അടുത്തുവരുന്നത് കണ്ട ശക്തശാലിയായ രാക്ഷസരാജാവ്—
നനാദ സുമഹാനാദം വിസ്ഫോടമശനേരിവ । തസ്യ തം നിനദം ശ്രുത്വാ ദൃഷ്ട്വാ നാഗാംശ്ച യുധ്യതഃ
ഇടിമുഴക്കുപോലുള്ള ഒരു വലിയ കൂക്കല് മുഴക്കി; ആ കൂക്കല് കേട്ടും ആനകള് യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതും കണ്ടു—
ഭീഷ്മഃ ശാന്തനവോ ഭൂയോ ഭാരദ്വാജമഭാഷത । ന രോചതേ മേ സംഗ്രാമോ ഹൈഡിമ്ബേന ദുരാത്മനാ
ശാന്തനുവിന്റെ മകനായ ഭീഷ്മന് വീണ്ടും ഭാരദ്വാജപുത്രനോടു പറഞ്ഞു: "ഹൈഡിംബന്റെ ദുഷ്ടമകനോടുള്ള ഈ യുദ്ധം എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ല."
ബലവീര്യമസാവിഷ്ടഃ സസഹായശ്ച സാംപ്രതജ് । നൈഷ ശക്യോ യുധാ ജേതുമപി വജ്രഭൃതാ സ്വയമ്
ശക്തിയും വീരവും നിറഞ്ഞതും, ഇപ്പോള് കൂട്ടുകാരോടുകൂടിയതുമായ അവനെ യുദ്ധത്തില് പോലും ഇടിയുധാരിയായവന് പോലും ജയിക്കാന് കഴിയില്ല.
ലബ്ധലക്ഷഃ പ്രഹാരീ ച വയം ച ശ്രാന്തവാഹനാഃ। പാഞ്ചാലൈഃ പാണ്ഡവേയൈശ്ച ദിവസം ക്ഷതവിക്ഷതാഃ
അവന് ലക്ഷ്യം കണ്ടെത്തി ശക്തമായി ആക്രമിക്കുന്നു; ഞങ്ങളുടെ സൈന്യങ്ങള് പാഞ്ചാലന്മാരുടെയും പാണ്ഡവന്മാരുടെയും അമ്പുകള് കൊണ്ടു മുഴുവന് ദിവസം മുറിവേറ്റു ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഇദാനീം യുധി നിര്ജേതും ന ശക്യോഽസൌ സ രാക്ഷസഃ । അസ്തമഭ്യേതി സവിതാ രാത്രൌ യോദ്ധും കന ശക്യതേ। അവഹാരമതഃ കുര്മഃ ശ്വോ യോത്സ്യാമഃ പരൈ സഹ
ഇപ്പോൾ ആ രാക്ഷസനെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നു, രാത്രി യുദ്ധം നടത്താൻ ആര്ക്കും കഴിയില്ലല്ലോ. അതിനാൽ നമുക്ക് പിന്മാറാം; നാളെ വീണ്ടും ശത്രുക്കളെ നേരിടാം.
പിതാമഹവചഃ ശ്രുത്വാ യഥാ ചക്രുഃസ്മ കൌരവാഃ । ഉപായേനാപയാനം തേ ഘടോത്കചഭയാര്ദിതാഃ
പിതാമഹന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, കൌരവന്മാർ അതുപോലെ തന്നെ ചെയ്തു; ഘടോൽക്കചന്റെ ഭയത്തിൽ അവർ ഒരു തന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് പിന്മാറി.
കൌരവേഷു നിവൃത്തേഷു പാണ്ഡവാ ജിതകാശിനഃ। സിംഹനാദാന്ഭൃശം ചക്രുഃ ശങ്ഖാന്ദധ്മുശ്ച ഭാരത
കൌരവന്മാർ പിന്മാറിയപ്പോൾ, ജയിച്ച പാണ്ഡവന്മാർ വലിയ ശബ്ദത്തിൽ ആട്ടം വിളിച്ചു, ശക്തിയായി ശംഖങ്ങൾ ഊതി.
ഏവം തദഭവദ്യുദ്ധം ദിവസം ഭരതര്ഷഭ । പാണ്ഡവാനാം കുരൂണാം ച പുരസ്കൃത്യ ഘടോത്കചമ്
അന്നേ ദിവസം, ഭാരതശ്രേഷ്ഠ, പാണ്ഡവരും കൌരവരും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഘടോൽക്കചൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ചു.