ശിലീമുഖാഃ പാര്ഥധനുഃപ്രമുക്താ രഥാന്ധ്വജാഗ്രാണി ധനൂംഷി ബാഹൂന് । നികൃത്യ ദേഹാന്വിവിശുഃ പരേഷാം നരേന്ദ്രനാഗേന്ദ്രതുരങ്ഗമാണാമ്
പാർഥന്റെ ധനുസ്സിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ, ശത്രുക്കളുടെ രഥങ്ങളുടെ പതാകകൾ, ധനുസ്സുകൾ, കൈകൾ എന്നിവ വെട്ടി, രാജാക്കന്മാരുടെയും ആനകളുടെയും കുതിരകളുടെയും ശരീരങ്ങളിൽ കയറി.
തതോ ദിശഃ സോഽനുദിശശ്ച പാര്ഥഃ ശരൈഃ സുധാരൈഃ സമരേ വിതത്യ । ഗാണ്ഡീവശബ്ദേന മനാംസി തേഷാം കിരീടമാലീ വ്യഥയാംചകാര
അപ്പോൾ പാർഥൻ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ എല്ലാ ദിശകളിലും ഇടയ്ക്കുള്ള ഭാഗങ്ങളിലും മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്യിച്ചു. ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട് ശത്രുക്കളുടെ മനസ്സുകൾ അകമ്പടിയായി.
തസ്മിംസ്തഥാ ഘോരതമേ പ്രവൃത്തേ ശങ്ഖസ്വനാ ദുന്ദുഭിനിഃസ്വനാശ്ച। അന്തര്ഹിതാ ഗാണ്ഡിവനിഃസ്വനേന ബഭൂവുരുഗ്രാശ്വരഥപ്രണാദാഃ
അങ്ങനെയുള്ള ഭയങ്കരമായ യുദ്ധത്തിൽ, ശംഖങ്ങളുടെ ശബ്ദവും മൃദംഗങ്ങളുടെ മുഴക്കവും, ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ ഗർജ്ജനത്തിൽ മറഞ്ഞു. കുതിരകളും രഥങ്ങളും ഉണർത്തിയ ഭയാനകമായ ശബ്ദങ്ങൾ പോലും മങ്ങിപ്പോയി.
ഗാണ്ഡീവശബ്ദം തമഥോ വിദിത്വാ വിരാടരാജപ്രമുഖാഃ പ്രവീരാഃ। പാഞ്ചാലരാജോ ദ്രുപദശ്ച വീര- സ്തം ദേശമാജഗ്മുരദീനസത്ത്വാഃ
ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട്, വീരാട രാജാവിനെയും മുൻനിരയിലുള്ള വീരന്മാരെയും, പാഞ്ചാലരാജാവായ ദൃപദനെയും, ഭയമില്ലാതെ ആ സ്ഥലത്തേക്ക് എത്തിച്ചു.
സര്വാണി സൈന്യാനി തു താവകാനി യതോയതോ ഗാണ്ഡിവജഃ പ്രണാദഃ । തതസ്തതഃ സന്നതിമേവ ജഗ്മു- ര്ന തം പ്രതീപോഽഭിസസാര കശ്ചിത്
ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ ഗർജ്ജനമുണ്ടായിടത്തൊക്കെയും, നിങ്ങളുടെ സൈന്യങ്ങൾ തലകുനിഞ്ഞു. ആരും അർജുനന്റെ നേരെ എതിരായി വരാൻ ധൈര്യപ്പെട്ടില്ല.
തസ്മിന്സുഘോരേ കനൃപ സംപ്രഹാരേ ഹതാഃ പ്രവീരാഃ സരഥാശ്വസൂതാഃ। ഗജാശ്ച നാരാചനിപാതതപ്താ മഹാപതാകാഃ ശുഭരുക്മകക്ഷ്യാഃ
ആ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധത്തിൽ, രാജാവേ, വീരന്മാരും രഥസാരഥികളും കുതിരക്കാർയും കൊല്ലപ്പെട്ടു. അമ്പുകളിൽ ചുട്ടുപൊള്ളിച്ച ആനകൾ, വലിയ പതാകകളും പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കവർച്ചകളും അണിഞ്ഞ് വീണു.
പരീതസത്വാഃ സഹസാ നിപേതുഃ കിരീടിനാ ഭിന്നതനുത്രകായാഃ । ദൃഢം ഹതാഃ പാത്രിഭിരുഗ്രവേഗൈഃ പാര്ഥേന ഭല്ലൈര്വിമലൈഃ ശിതാഗ്നൈഃ
ചുറ്റുമുള്ള ശത്രുക്കളുടെ ഇടയിൽ, കിരീടം ധരിച്ച അർജുനന്റെ മൂർച്ചയുള്ള, തീപോലെ തെളിഞ്ഞ അമ്പുകൾകൊണ്ട് ശരീരം തകർന്നവരൊക്കെ പെട്ടെന്ന് നിലംപതിച്ചു.
നികൃത്തയന്ത്രാ നിഹതേന്ദ്രകീലാ ധ്വജാ മഹാന്തോ ധ്വജിനിമുഖേഷു। പദാതിസങ്ഘാശ്ച രഥാശ്ച സങ്ഖ്യേ ഹയാശ്ച നാഗാശ്ച ധനഞ്ജയേന
വലിയ പതാകകൾ, യന്ത്രങ്ങൾ വെട്ടി, തൂണുകൾ തകർത്തു, സൈന്യത്തിന്റെ മുൻവശത്ത് വീണു. അർജുനൻ യുദ്ധത്തിൽ പദാതികൾ, രഥങ്ങൾ, കുതിരകൾ, ആനകൾ എന്നിവയെല്ലാം തകർത്തു.
ബാണാഹതാസ്തൂര്ണമപേതസത്വാ വിഷ്ടഭ്യ ഗാത്രാണി നിപേതുരുര്വ്യാമ് । ഐന്ദ്രേണ തേനാസ്ത്രവരേണ രാജന് മഹാഹവേ ഭിന്നതനുത്രദേഹാഃ
അമ്പുകളിൽ തുളച്ചു, ജീവശക്തി വിട്ട്, അവർ ശരീരങ്ങൾ നിലത്ത് വീണു. രാജാവേ, ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ, അർജുനൻ ഇന്ദ്രന്റെ അത്യുത്തമായ ആയുധം ഉപയോഗിച്ചു, അവരുടേത് ശരീരങ്ങൾ തകർന്നു.
തതഃ ശരൌഘൈര്നിശിതൈഃ കിരീടിനാ നൃദേഹശസ്ത്രക്ഷതലോഹിതോദാ। നദീ സുഘോരാ നരമേദഫേനാ പ്രവര്തിതാ തത്ര രണാജിരേ വൈ
കിരീടം ധരിച്ച അർജുനന്റെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളിൽ നിന്ന്, മനുഷ്യശരീരങ്ങളും ആയുധങ്ങളുമുള്ള രക്തം നിറഞ്ഞ ഒരു ഭയങ്കരമായ നദി യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഒഴുകി.
വേഗേന സാഽതീവ പൃഥുപ്രവാഹാ പരേതനാഗാശ്വശരീരരോധാഃ। നരേന്ദ്രമഞ്ജോച്ഛ്രിതമാംസപങ്കാഃ പ്രഭൂതരക്ഷോഗണഭൂതസേവിതാ
വേഗതയോടെ, വിശാലമായ പ്രവാഹം, കൊല്ലപ്പെട്ട ആനകളുടെയും കുതിരകളുടെയും ശരീരങ്ങൾ തടസ്സമായി, രാജാക്കന്മാരുടെ മാംസക്കൂമ്പാരങ്ങൾ കരകളായി, അസുരസംഘങ്ങൾ നിറഞ്ഞു.
ശിരഃകപാലാകുലകേശശാദ്വലാ ശരീരസങ്ഘാതസഹസ്രവാഹിനീ । വിശീര്ണനാനാകവചോര്മിസംകുലാ നരാശ്വനാഗാസ്ഥിനികൃത്തശര്കരാ
അത് ചുറ്റിയ കരകൾ തലച്ചൊറികളും, മുടിയും പുല്ലുപോലുള്ള രോമവും കൊണ്ട് നിറഞ്ഞു. ആയിരക്കണക്കിന് ശരീരങ്ങൾ അതിന്റെ വെള്ളം, തകർന്ന കവർച്ചകൾ തിരകളിൽ, മനുഷ്യരും കുതിരകളും ആനകളും വെട്ടിയ അസ്ഥികൾ മണലായി.
ശ്വകങ്കശാലാവൃകഗൃധ്രകാകൈഃ ക്രവ്യാദസങ്ഘൈശ്ച തരക്ഷുഭിശ്ച। ഉപേതകൂലാം ദദൃശുര്മനുഷ്യാഃ ക്രൂരാം മഹാവൈതരണീപ്രകാശാമ്
നായ്ക്കളും, കാട്ടുപന്നികളും, കാട്ടുപോത്തുകളും, കഴുകന്മാരും, കാക്കകളും, മൃഗഭക്ഷകരുടെയും കടുവകളുടെയും കൂട്ടങ്ങൾ ചേർന്ന്, അതിന്റെ കരകൾ നിറഞ്ഞു. മനുഷ്യർ അതിനെ ക്രൂരമായ മഹാവൈതരണി നദിപോലെ കണ്ടു.
പ്രവര്തിതാമര്ജുനബാണസങ്ഘൈ- ര്മേദോവസാസൃകപ്രവഹാം സുഭീമാമ്। ഹതപ്രവീരാം ച തഥൈവ ദൃഷ്ട്വാ സേനാം കുരൂണാമഥ ഫല്ഗുനേന
അർജുനന്റെ അമ്പുകളുടെ ഒഴുക്കിൽ, കൊഴുപ്പ്, മാംസം, രക്തം നിറഞ്ഞ ആ ഭയങ്കരമായ നദി ഒഴുകി. ഫൽഗുനൻ കുരുക്കളുടെ സൈന്യം അങ്ങനെ നശിപ്പിക്കുന്നത് കണ്ടവർ ഭയപ്പെട്ടു.
തേ ചേദിപാഞ്ചാലകരൂഷമത്സ്യാഃ പാര്ഥാശ്ച സര്വേ സഹിതാഃ പ്രണേദുഃ । ജയപ്രഗല്ഭാഃക പുരുഷപ്രവീരാഃ സംത്രാസയന്തഃ കുരുവീരയോധാന്
അപ്പോൾ ചെദികൾ, പാഞ്ചാളന്മാർ, കരൂഷന്മാർ, മത്സ്യന്മാർ, പൃഥയുടെ മക്കൾ എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചു; ജയത്തിൽ ആത്മവിശ്വാസമുള്ള വീരന്മാർ, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ, കുരുവീരന്മാരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവരായി.
ഹതപ്രവീരാണി ബലാനി ദൃഷ്ട്വാ കിരീടിനാ ശത്രുഭയാവഹേന । വിത്രാസ്യ സേനാം ധ്വജിനീപതീനാം സിംഹോ മൃഗാണാമിവ യൂഥസങ്ഘാന്
കിരീടധാരിയായ അർജുനൻ തന്റെ ശത്രുക്കൾക്ക് ഭയം വിതറിയതുപോലെ, പ്രധാന വീരന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ടതും തന്റെ സൈന്യങ്ങൾ തകർന്നതും കണ്ടപ്പോൾ, സൈന്യാധിപന്മാർ സിംഹത്തെ കണ്ടു ഭയക്കുന്ന മാൻ കൂട്ടങ്ങളെപ്പോലെ ഭയപ്പെട്ടു.
വിനേദതുസ്താവതിഹര്ഷയുക്തൌ ഗാണ്ഡീവധന്വാ ച ജനാര്ദനശ്ച। തതോ രവിം സംവൃതരശ്മിജാലം ദൃഷ്ട്വാ ഭൃശം ശസ്ത്രപരിക്ഷതാങ്ഗാഃ
അപ്പോൾ ഗാണ്ഡീവധാരിയും ജനാർദ്ദനനും അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ ഉച്ചത്തിൽ ആർത്തുവിളിച്ചു; അതിനുശേഷം, കനത്ത കിരണങ്ങളാൽ സൂര്യൻ മറഞ്ഞതും, ആയുധങ്ങളാൽ ശരീരം കനത്ത പരുക്കുകളോടെ ആയതും കണ്ടു.
തദൈന്ദ്രമസ്ത്രം വിതതം ച ഘോര- മസഹ്യമുദ്വീക്ഷ്യ യുഗാന്തകല്പമ് । അഥാപയാനം കുരവഃ സഭീഷ്മാഃ സദ്രോണദുര്യോധനബാഹ്ലികാശ്ച
അപ്പോൾ അത്യന്തം ഭയാനകവും സഹിക്കാൻ കഴിയാത്തതുമായ ഇന്ദ്രാസ്ത്രം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതും, ലോകാന്തം പോലെയുള്ളതും കണ്ടപ്പോൾ, ഭീഷ്മനും ദ്രോണമും ദുര്യോധനനും ബാഹ്ലികനും കൂടെ കുരുക്കൾ പിന്വാങ്ങാൻ തുടങ്ങി.
ചക്രുര്നിശാം സന്ധിഗതാം സമീക്ഷ്യ വിഭാവസോര്ലോഹിതരാഗയുക്താമ്। അവാപയ കീര്തി ച യശശ്ച ലോകേ വിജിത്യ ശത്രൂംശ്ച ധനംജയോഽപി
അഗ്നിദേവന്റെ ചുവപ്പു പ്രകാശത്തിൽ രാത്രി അടുത്തുവരുന്നതു കണ്ടു അവർ പിന്വാങ്ങി; ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ധനഞ്ജയൻ ലോകത്ത് കീർത്തിയും പ്രശസ്തിയും നേടി.
യയൌ നരേന്ദ്രൈഃ സഹസോദരൈശ്ച സമാപ്തകര്മാ ശിബിരം നിശായാമ്। തതഃ പ്രജജ്ഞേ തുമുലഃ കുരൂണാം നിശാമുഖേ ഘോരതമഃ പ്രണാദഃ
രാജാക്കന്മാരെയും സഹോദരന്മാരെയും കൂടെക്കൊണ്ട്, തന്റെ കര്മ്മം പൂര്ത്തിയാക്കി, അർജുനൻ രാത്രിയിൽ തമ്പുവിലേക്ക് പോയി; അതിനുശേഷം, രാത്രിയുടെ തുടക്കത്തിൽ കുരുക്കളിൽ ഒരു ഭയങ്കരമായ ശബ്ദം ഉയർന്നു.
രണേ രഥാനാമയുതം നിഹത്യ ഹതാ ഗജാഃ സപ്തശതാര്ജുനേന । പ്രാജ്യാശ്ച സൌവീരഗണാശ്ച സര്വേ നിപാതിതാഃ ക്ഷുദ്രകമാലവാശ്ച
യുദ്ധത്തിൽ പത്ത് ആയിരം രഥങ്ങളെയും ഏഴു നൂറ് ആനകളെയും അർജുനൻ സംഹരിച്ചു; ശക്തരായ സൗവീരർ, ക്ഷുദ്രകർ, മാളവന്മാർ എന്നിവരും എല്ലാവരും വീണു.
മഹത്കൃതം കര്മ ധനഞ്ജയേന കര്തും യഥാ നാര്ഹതി കശ്ചിദന്യഃ। ശ്രുതായുരമ്ബഷ്ഠപതിശ്ച രാജാ തഥൈവ ദുര്മര്ഷണചിത്രസേനൌ
അർജുനൻ ചെയ്തത് അതിവിശാലമായ ഒരു കാര്യമായിരുന്നു; മറ്റാരും അതിനർഹരല്ല. ശ്രുതായുസ് എന്ന അംബഷ്ടരാജാവും, ദുര്മർഷണനും ചിത്രസേനനും അങ്ങനെ...
ദ്രോണഃ കൃപഃ സൈന്ധവബാഹ്ലികൌ ച ഭൂരിശ്രവാഃ ശല്യശലൌ ച രാജന്। അന്യേ ച യോധാഃ ശതശഃ സമേതാഃ ക്രുദ്ധേന പാര്ഥേന രണസ്യ മധ്യേ
ദ്രോണമും കൃപനും സൈന്ധവനും ബാഹ്ലികനും, ഭൂരിശ്രവാസും ശല്യനും ശലനും രാജാവേ, അനേകം യോദ്ധാക്കളും—all അകത്തായി ചിട്ടയോടെ ഒന്നിച്ചു നിന്നു—കോപത്തോടെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ അർജുനനാൽ പരാജയപ്പെട്ടു.
സ്വബാഹുവീര്യേണ ജിതാഃ സഭീഷ്മാഃ കിരീടിനാ ലോകമഹാരഥേന। ഇതി ബ്രുവന്തഃ ശിബിരാണി ജഗ്മുഃ സര്വേ ഗണാ ഭാരത യേ ത്വദീയാഃ
സ്വന്തം ഭുജബലത്തിൽ ഭീഷ്മനും ഉൾപ്പെടെ കിരീടധാരിയായ ലോകമഹാരഥനാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടു; അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ഭാരത, നിന്റെ സൈന്യങ്ങൾ എല്ലാം തങ്ങളുടെ തമ്പുകളിലേക്ക് മടങ്ങി.
ഉല്കാസഹസ്രൈശ്ച സുസംപ്രദീപ്തൈ- ര്വിഭ്രാജമാനൈശ്ച തഥാ പ്രദീപ്രൈഃ। കിരീടിവിത്രാസിതസര്വയോധാ ചക്രേ നിവേശം ധ്വജിനീ കുരൂണാമ്
ആയിരക്കണക്കിന് ജ്വലിക്കുന്ന ഉല്കകളും പ്രകാശമുള്ള വിളക്കുകളും കൊണ്ട്, കിരീടധാരിയുടെ ഭയത്തിൽ വിറയച്ച കുരുസൈന്യം തങ്ങളുടെ തമ്പു ഒരുക്കി.
വ്യുഷ്ടാം നിശാം ഭാരത ഭാരതാനാ- മനീകിനീനാം പ്രമുഖേ മഹാത്മാ। യയൌ സപത്നാന്പ്രതി ജാതകോപോ വൃതഃ സമഗ്രേണ ബലേന ഭീഷ്മഃ
രാത്രി കടന്നപ്പോൾ, ഭാരത, മഹാത്മാവായ ഭീഷ്മൻ ഭാരതസൈന്യത്തിന്റെ മുൻപിൽ മുഴുവൻ സൈന്യത്തോടും കൂടെ, ശത്രുക്കളെതിരെ കോപത്തോടെ പുറപ്പെട്ടു.
തം ദ്രോണദുര്യോധനബാഹ്ലികാശ്ച തഥൈവ ദുര്മര്ഷണചിത്രസേനൌ। ജയദ്രഥശ്ചാതിബലോ ബലൌഘൈ- ര്നൃപാസ്തഥാന്യേ പ്രയയുഃ സമന്താത്
അവനോടൊപ്പം ദ്രോണമും ദുര്യോധനനും ബാഹ്ലികനും ദുര്മർഷണനും ചിത്രസേനനും അതിശക്തൻ ആയ ജയദ്രഥനും മറ്റു രാജാക്കന്മാരും വലിയ സൈന്യങ്ങളുമായി ചുറ്റും ചേർന്നു.
സ തൈര്മഹദ്ഭിശ്ച മഹാരഥൈശ്ച തേജസ്വിഭിര്വീര്യവദ്ഭിശ്ച രാജന്। രരാജ രാജാ സ തു രാജമുഖ്യൈ- ര്വൃതഃ സദേവൈരിവ വജ്രപാണിഃ
അവൻ ആ മഹാരഥന്മാരും തേജസ്സും വീര്യവും നിറഞ്ഞവരുമായ രാജാക്കന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായി ദേവന്മാരിൽ വജ്രധാരിയെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
തസ്മിന്നനീകപ്രമുഖേ വിഷക്താ ദോധൂയമാനാശ്ച മഹാപതാകാഃ । സുരക്തപീതാസിതപാണ്ഡുരാഭാ മഹാഗജസ്കന്ധഗതാ വിരേജുഃ
ആ സൈന്യത്തിന്റെ മുന്നിൽ, വലിയ ചുവപ്പും മഞ്ഞയും കറുപ്പും വെള്ളയും നിറമുള്ള പതാകകൾ, വലിയ ആനകളുടെ മേൽ കെട്ടി, കാറ്റിൽ വീശി തിളങ്ങി.
സാ വാഹിനീ ശാന്തനവേന ഗുപ്താ മഹാരഥൈര്വാരണവാജിഭിശ്ച। ബഭൌ സവിദ്യുത്സ്തനയിത്നുകല്പാ ജലാഗമേ ദ്യൌരിവ ജാതമേഘാ
ശാന്തനുവിന്റെ മകനാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട ആ സൈന്യം, മഹാരഥന്മാരും ആനകളും കുതിരകളും ചേർന്ന്, മേഘങ്ങൾ, മിന്നൽ, ഇടിമുഴക്കം നിറഞ്ഞ മഴക്കാലത്തെ ആകാശം പോലെ ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.