രഥീ രഥിനമാസാദ്യ ശരൈഃ കനകഭൂഷണൈഃക । പാതയാമാസ സമരേ തസ്മിന്നതിഭയംകരേ
ഒരു രഥയോദ്ധാവ് മറ്റൊരു രഥയോദ്ധാവിനെ നേരിട്ട് ഏറ്റുമുട്ടി, പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധത്തിൽ അവനെ വീഴ്ത്തി.
ഗജാരോഹാ ഗജാരോഹാന്നാരാചശരതോമരൈഃ । സംസക്താന്പാതയാമാസുസ്തവ തേഷാം ച സര്വശഃ
ആനപ്പുറത്തുള്ളവർ ഇരുവശത്തെയും ആനപ്പുറത്തുള്ളവരെ ഇരുമ്പ് അമ്പുകളും കുന്തങ്ങളാലും ചുറ്റും വീഴ്ത്തി.
കശ്ചിദുത്പത്യ സമരേ വസ്വാരണമാസ്ഥിതഃ । കേശപക്ഷേ പരാമൃശ്യ ജഹാര സമരേ ശിരഃ
യുദ്ധത്തിൽ ചിലർ ശത്രുവിന്റെ ആനയിൽ കയറി, ശത്രുവിന്റെ തല മുടിയിൽ പിടിച്ച് യുദ്ധത്തിൽ തന്നെ അതു പിടിച്ചെടുത്തു.
അന്യേ ദ്വിരദദന്താഗ്രനിര്ഭിന്നഹൃദയാ രണേ। വേമുശ്ച രുധിരം വീരാ നിഃശ്വസന്തഃ സമന്തതഃ
മറ്റുചിലർ, യുദ്ധത്തിൽ ആനക്കൊമ്പ് കുത്തി ഹൃദയം തുളച്ച് രക്തം ചോരിച്ച് ചുറ്റും ശ്വാസം മുട്ടി കിടന്നു, വീരാ.
കശ്ചിത്കരിവിഷാണസ്ഥോ വീരോ രണവിശാരദാഃ । പ്രാവേപച്ഛക്തിനിര്ഭിന്നോ ഗജശിക്ഷാസ്ത്രവേദിനാ
ഒരു വീരൻ, യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, ആനയുടെ തുമ്പിൽ നിന്നു നിന്നപ്പോൾ, ആനയുദ്ധത്തിൽ വിദഗ്ധനായവൻ എറിഞ്ഞ കുന്തം അവനെ തുളച്ചുപോയി.
പത്തിമങ്ഘാ രണേ പക്തീന്ഭിമന്ദിപാലപരശ്വഥൈഃ । ന്യതാപതയന്ത സംഹൃഷ്ടാഃ പരസ്പരകൃതാഗസഃ
പദാതികൾ സന്തോഷത്തോടെ യുദ്ധത്തിൽ പരസ്പരം കുറ്റം ചെയ്തവരായവരെ ഭീമന്റെ വാൾ കൊണ്ടും ദീപന്റെ പാരശുവാലും അടിച്ചു വീഴ്ത്തി.
രഥീ ച സമരേ രാജന്നാസാദ്യ ഗജയൂഥപമ് । സ ഗജം പാതയാമാസ ഗജീ ച രഥിനാം വരമ്
രാജാവേ, യുദ്ധഭൂമിയില് രഥസാരഥി ഒരു ആനയൂഥപതിയെ നേരിട്ടപ്പോള്, ആ രഥസാരഥി ആ ആനയെ നിലത്തടിച്ചു; അതുപോലെ ആനയൂഥപതിയും മികച്ച രഥസാരഥിയെ വീഴ്ത്തി.
രഥിനം ച ഹയാരോഹഃ പ്രാസേന ഭരതര്ഷഭ । പാതയാമാസ സമരേ രഥീ ച ഹയസാദിനമ്
ഭാരതവംശശ്രേഷ്ഠാ, ഒരു കുതിരസേനാനി യുദ്ധത്തില് കുന്തംകൊണ്ട് ഒരു രഥസാരഥിയെ വീഴ്ത്തി; അതുപോലെ ഒരു രഥസാരഥിയും ഒരു കുതിരസേനാനിയെ വീഴ്ത്തി.
പദാതീ രഥിനം സങ്ഖ്യേ രഥീ ചാപി പദാതിനമ് । ന്യപാതയച്ഛിതൈഃ ശസ്ത്രൈഃ സേനയോരുഭയോരപി
യുദ്ധത്തില് ഒരു കാലാളന് ഒരു രഥസാരഥിയെ വീഴ്ത്തി; അതുപോലെ രഥസാരഥിയും ഒരു കാലാളനെ കൂരായുധങ്ങളാല് വീഴ്ത്തി, ഇരുവശത്തുമുള്ള സൈന്യങ്ങളിലും.
ഗജാരോഹാ ഹയാരോഹാന്പാതയാംചക്രിരേ തദാ। ഹയാരോഹാ ഗജസ്ഥാംശ്ച തദദ്ഭുതമിവാഭവത്
അപ്പോള് ആനയൂഥപതികള് കുതിരസേനാനികളെ വീഴ്ത്തി; കുതിരസേനാനികളും ആനപ്പുറത്തിരുന്നവരെ വീഴ്ത്തി; അതെല്ലാം അത്ഭുതംപോലെയായിരുന്നു.
ഗജാരോഹവരൈശ്ചാപി തത്രതത്ര പദാതയഃ। പാതിതാഃ സമദൃശ്യന്ത തൈശ്ചാപി ഗജയോധിനഃ
വിവിധ ഇടങ്ങളിലായി ആനയൂഥപതിമാര് കാലാളന്മാരെ വീഴ്ത്തുന്നത് കാണാമായിരുന്നു; അതുപോലെ അവരാല് ആനയോദ്ധാക്കളും വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു.
പത്തിസങ്ഘാ ഹയാരോഹൈഃ സാദിസങ്ഘാശ്ച പത്തിഭിഃ । പാത്യമാനാ വ്യദൃശ്യന്ത ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ
കുതിരസേനാനികള് കാലാളന്മാരെ കൂട്ടത്തോടെ വീഴ്ത്തി; കാലാളന്മാര് കുതിരസേനാനികളെ കൂട്ടത്തോടെ വീഴ്ത്തി; അങ്ങനെ നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും വീഴ്ത്തപ്പെടുന്നത് കാണാമായിരുന്നു.
ധ്വജൈസ്തത്രാപവിദ്ധൈശ്ച കാര്മുകൈസ്തോമരൈസ്തഥാ। പ്രാസൈസ്തഥാ ഗദാഭിശ്ച പരിഘൈഃ കമ്പനൈസ്തഥാ
അവിടെ പതിച്ച പതാകകളും വില്ലുകളും കുന്തങ്ങളും കിടങ്ങുകളും ഗദകളും ഇരുമ്പ് ദണ്ഡുകളും മറ്റും ചിതറിക്കിടന്നിരുന്നു.
ശക്തിഭിഃ കവചൈശ്ചിത്രൈഃ കണപൈരങ്കുശൈരപി। നിസ്ത്രിംശൈര്വിമലൈശ്ചാപി സ്വര്ണപുങ്ഖൈഃ ശരൈസ്തഥാ
കുന്തങ്ങള്, അലങ്കരിച്ച കവചങ്ങള്, അസ്ത്രങ്ങള്, ആനക്കൊമ്പ്, കൂരായുധങ്ങള്, സ്വര്ണ്ണപ്പൊന്തുള്ള അമ്പുകള് എന്നിവയും അവിടെ കിടന്നിരുന്നു.
പരിസ്തോമൈഃ കുഥാഭിശ്ച കമ്ബലൈശ്ച മഹാധനൈഃ । ഭൂര്ഭാതി ഭരതശ്രേഷ്ഠ സ്രഗ്ദാമൈരിവ ചിത്രിതാ
കവചങ്ങള്, കുത്തകള്, വിലയേറിയ കംബളികള്, മനോഹരമായ കെട്ടുകള് എന്നിവകൊണ്ട്, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, ഭൂമി പൂക്കളാലങ്കരിച്ചതുപോലെ ഭാസുരമായി.
നരാശ്വകായൈഃ പതിതൈര്ദന്തിഭിശ്ച മഹാഹവേ । അഗമ്യരൂപാ പൃഥിവീ മാംസശോണിതകര്ദമാ
മഹായുദ്ധത്തില് വീണ മനുഷ്യരും കുതിരകളും ആനകളും കൊണ്ടു, മാംസവും രക്തവും ചേര്ന്ന് മണ്ണ് ചെളിയായി, ഭൂമി കടക്കാനാവാത്തതായിത്തീർന്നു.
പ്രശശാമ രജോ ഭൌമം വ്യുക്ഷിതം രണശോണിതൈഃ । ദിശശ്ച വിമലാഃ സര്വാഃ സംബഭൂവുര്ജനേശ്വര
യുദ്ധരക്തം ചൊരിഞ്ഞതുകൊണ്ട് നിലത്ത് പടർന്ന പൊടി ശമിച്ചു; രാജാവേ, എല്ലാ ദിശകളും തെളിഞ്ഞു.
ഉത്ഥിതാന്യഗണേയാനി കബന്ധാനി സമന്തതഃ। ചിഹ്നഭൂതാനി ജഗതോ വിനാശാര്ഥായ ഭാരത
ഭാരതാ, അങ്ങോട്ടിങ്ങോട്ട് എണ്ണമറ്റ തലകറ്റ ശവങ്ങള് ഉയർന്നുനിന്നു; അവ ലോകവിനാശത്തിന് ഭയാനകചിഹ്നങ്ങളായി.
തസ്മിന്യുദ്ധേ മഹാരൌദ്രേ വര്തമാനേ സുദാരുണേ । പ്രത്യദൃശ്യന്ത രഥിനോ ധാവമാനാഃ സമന്തതഃ
ആ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ മഹായുദ്ധത്തില്, രഥസാരഥികള് എല്ലാടും ഓടുന്നുണ്ടായിരുന്നു.
തതോ ഭീഷ്മശ്ച ദ്രോണശ്ച സൈന്ധവശ്ച ജയദ്രഥഃ । പുരുമിത്രോ ജയോ ഭോജഃ ശല്യശ്ചാപി സസൌബലഃ
അതിനുശേഷം ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും സിന്ദുരാജാവായ ജയദ്രഥനും പുരുമിത്രനും ജയനും ഭോജനും ശല്യനും സൗബലന്മാരോടൊപ്പം അങ്ങോട്ട് എത്തിയിരിക്കുന്നു.
ഏതേ സമരദുര്ധര്ഷാഃ സിംഹതുല്യപരാക്രമാഃ। പാണ്ഡവാനാമനീകാനി ബഭഞ്ജുഃസ്മ പുനഃപുനഃ
യുദ്ധത്തില് ജയിക്കാനാവാത്തവരും സിംഹസാഹസമുള്ളവരുമായ ഇവര് പാണ്ഡവസൈന്യത്തെ വീണ്ടും വീണ്ടും തകർത്തു.
തഥൈവ ഭീമസേനോഽപി രാക്ഷസശ്ച ഘടോത്കചഃ । സാത്യകിശ്ചേകിതാനശ്ച ദ്രോപദേയാശ്ച ഭാരത
അതുപോലെ ഭീമസേനനും രാക്ഷസനായ ഘടോത്സ്കചനും സാത്യകിയും ചെകിതാനനും ദ്രൗപദിയുടെ പുത്രന്മാരും, ഭാരതാ,
താവകാംസ്തവ പുത്രാംശ്ച സഹിതാന്സര്വരാജഭിഃ । ദ്രാവയാമാസുരാജൌ തേ ത്രിദശാ ദാനവാനിവ
അവരൊക്കെ രാജാക്കന്മാരോടൊപ്പം നിന്റെ പുത്രന്മാരെ, ദേവന്മാര് ദാനവരെപ്പോലെ, ഓടിച്ചു dispersion ചെയ്തു.
തഥാ തേ സമരേഽന്യോന്യം നിഘ്നന്തഃ ക്ഷത്രിയര്ഷഭാഃ । രക്തോക്ഷിതാ ഘോരരൂപാ വിരേര്ജുര്ദാനവാ ഇവ
അങ്ങനെ, ആ ക്ഷത്രിയശ്രേഷ്ഠന്മാര് യുദ്ധത്തില് പരസ്പരം കൊല്ലുമ്പോള്, രക്തംകൊണ്ടു നനഞ്ഞ ഭയാനകമായ രൂപത്തില് ദാനവന്മാരെപ്പോലെ ഗർജിച്ചു.
വിനിര്ജിത്യ രിപൂന്വീരാ സേകനയോരുഭയോരപി। വ്യദൃസ്യന്ത മഹാമാത്രാ ഗ്രഹാ ഇവ നഭസ്തലേ
രണ്ടു പക്ഷങ്ങളിലുമുള്ള ശത്രുക്കളെ വീരന്മാർ ജയിച്ചശേഷം, ആ മഹാരഥികൾ ആകാശത്തിലെ ഗ്രഹങ്ങൾപോലെ ദൃശ്യമായിരുന്നു.
തതോ രഥസഹസ്രേണ പുത്രോ ദുര്യോധനസ്തവ । അഭ്യയാത്പാണ്ഡവം യുദ്ധേ രാക്ഷസം ച ഘടോത്കചമ്
അതിനുശേഷം, നിന്റെ മകൻ ദുര്യോധനൻ ആയിരം രഥങ്ങളുമായി യുദ്ധത്തിൽ പാണ്ഡവനെയും രാക്ഷസനായ ഘടോൽക്കചനെയും നേരെ മുന്നേറി.
തഥൈവ പാണ്ഡവാഃ സര്വേ മഹത്യാ സേനയാ സഹ । ദ്രോണഭീഷ്മൌ രണേ യത്തൌ പ്രത്യുദ്യയുരരിന്ദമൌ
അതു പോലെ, പാണ്ഡവർ എല്ലാവരും വലിയ സൈന്യത്തോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിൽ ദ്രോൺനും ഭീഷ്മനും എന്ന ഇരുവിധാരികളെയും നേരിടാൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
കിരീടീ ച യയൌ ക്രുദ്ധഃ സമന്താത്പാര്ഥിവോത്തമാന് । ആര്ജുനിഃ സാത്യകിശ്ചൈവ യയതുഃ സൌബലം ബലമ്
അർജുനൻ കോപത്തോടെ ചുറ്റുമുള്ള രാജാക്കന്മാരെ നേരെ ചെന്നു; അർജുനനും സത്യകിയും ചേർന്ന് സൗബല സൈന്യത്തെ ആക്രമിച്ചു.
തതഃ പ്രവവൃതേ ഭൂയഃ സംഗ്രാമോ രോമഹര്ഷണഃ । താവകാനാം പരേഷാം ച സമരേ വിജയൈഷിണാമ്
അപ്പോൾ വീണ്ടും, വിജയം നേടാൻ ആഗ്രഹിച്ച നിന്റെ സൈന്യത്തിനും ശത്രുക്കൾക്കും ഇടയിൽ രോമാഞ്ചം ഉണർത്തുന്ന ഒരു മഹായുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.
തതസ്തേ പാര്ഥിവാഃ ക്രുദ്ധാഃ ഫല്ഗുനം വീക്ഷ്യ സംയുഗേ। രഥൈരനേകസാഹസ്രൈഃ സമന്താത്പര്യവാരയന്
അർജുനനെ യുദ്ധത്തിൽ കണ്ട രാജാക്കന്മാർ കോപത്തോടെ ആയിരക്കണക്കിന് രഥങ്ങളാൽ അവനെ ചുറ്റിനിന്നു.