ദൌര്യോധനിഃ സുസംക്രുദ്ധഃ സൌഭദ്രം പരവീരഹാ । വിവ്യാധ സമരേ രാജംസ്തദദ്ഭുതമിവാഭവത്
ദുര്യോധനപുതൻ, അത്യന്തം കോപത്തോടെ, ശത്രുനാശകനായ സൌഭദ്രനെ യുദ്ധത്തിൽ അമ്പുകൊണ്ട് തുളച്ചു; അതൊരു അത്ഭുതംപോലെയായിരുന്നു.
അഭിമന്യുഃ സുസംക്രുദ്ധോ ഭ്രാതരം ഭരതര്ഷഭ । ശരൈഃ പഞ്ചാശതൈ രാജന്ക്ഷിപ്രഹസ്തോഽഭ്യവിധ്യത
ഭാരതശ്രേഷ്ഠനായ അഭിമന്യു, അത്യന്തം കോപത്തോടെ, തന്റെ സഹോദരനെ അമ്പതോളം അമ്പുകൾകൊണ്ട് വേഗത്തിൽ തുളച്ചു.
ലക്ഷ്മണോഽപി പുനസ്തസ്യ ധനുശ്ചിച്ഛേദ പത്രിണാ। മുഷ്ടിദേശേ മഹാരാജ തതസ്തേ ചുക്രുശുര്ജനാഃ
അതിനുപിന്നീട് ലക്ഷ്മണൻ, ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് അഭിമന്യുവിന്റെ വില്ല് പിടിക്കുന്ന ഭാഗത്ത് വെട്ടി തകർത്തു; രാജാവേ, അപ്പോൾ ജനങ്ങൾ ഉല്ലാസത്തോടെ വിളിച്ചു.
തദ്വിഹായ ധനുശ്ഛിന്നം സൌഭദ്രം പരവീരഹാ। അന്യദാദത്തവാംശ്ചിത്രം കാര്മുകം വേഗവത്തരമ്
അഭിമന്യു തന്റെ തകർന്ന വില്ല് ഉപേക്ഷിച്ച്, മറ്റൊരു മനോഹരവും വേഗതയേറിയതുമായ വില്ല് എടുത്തു.
തൌ തത്ര സമരേ യുക്തൌ കൃതപ്രതികൃതൈഷിണൌ । അന്യോന്യം വിശിസ്വൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്ജഘ്നതുഃ പുരുഷര്ഷഭൌ
അവിടെ ആ യുദ്ധഭൂമിയില്, പരസ്പരം ആക്രമണങ്ങള് നേരിടുന്നതില് പ്രാവീണ്യമുള്ള ആ രണ്ടുപേരും, മനുഷ്യരില് ശ്രേഷ്ഠന്മാരായവര്, അത്യന്തം മൂര്ച്ചയുള്ള ആയുധങ്ങള് ഉപയോഗിച്ച് ഒരുമിക്കാര്യം ഏറ്റുമുട്ടി.
തതോ ദുര്യോധനോ രാജ ദൃഷ്ട്വാ പുത്രം മഹാരഥമ്। പീഡിതം തവ പൌത്രേണ പ്രായാത്തത്ര പ്രജേശ്വരഃ
അതിനുശേഷം, രാജാവേ, ദുര്യോധനന് തന്റെ മകനായ മഹാരഥിയെ നിന്റെ മകനിന്റെ മകനാല് ബാധിക്കപ്പെടുന്നത് കണ്ടു, അവിടേക്ക് മുന്നേറി.
സന്നിവൃത്തേ തവ സുതേ സര്വ ഏവ ജനാധിപാഃ । ആര്ജുനിം രഥവംശേന സമന്താത്പര്യവാരയന്
നിന്റെ മകന് പിന്വാങ്ങിയപ്പോള്, എല്ലാ രാജാക്കളും ചേര്ന്ന് രഥവ്യൂഹങ്ങളോടെ ചുറ്റും നിന്ന് അര്ജുനനെ വളഞ്ഞു.
സ തൈഃ പരിവൃതഃ ശൂരൈഃ ശൂരോ യുധി സുദുര്ജയൈഃ । ന സ്മ പ്രവ്യഥതേ രാജന്കൃഷ്ണതുല്യപരാക്രമഃ
അപ്രാപ്യമാരായ വീരന്മാരാല് യുദ്ധത്തില് ചുറ്റപ്പെട്ടിട്ടും, കൃഷ്ണനോടു തുല്യശക്തിയുള്ള ആ വീരന് രാജാവേ, ذرിച്ചില്ല.
സൌഭദ്രമഥ സംസക്തം ദൃഷ്ട്വാ തത്ര ധനംജയഃ । അഭിദുദ്രാവ വേഗേന ത്രാതുകാമഃ സ്വമാത്മജമ്
അവിടെ സൌഭദ്രന് അര്ജുനപുത്രന് യുദ്ധത്തില് ഏര്പ്പെട്ടിരിക്കുന്നതായി ധനഞ്ജയന് കണ്ടു, തന്റെ മകനെ രക്ഷിക്കാനായി വേഗത്തില് അവിടേക്ക് ഓടി.
തതഃ സരഥനാഗാശ്വാ ഭീഷ്മദ്രോണപുരോഗമാഃ । അഭ്യവര്തന്ത രാജാനഃ സഹിതാഃ സവ്യസാചിനമ്
അതിനുശേഷം, ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും മുന്നില് നിന്ന് നയിച്ചുകൊണ്ട്, എല്ലാ രാജാക്കളും രഥങ്ങളോടും ആനകളോടും കുതിരകളോടും കൂടി സവ്യാസാചിയിലേയ്ക്ക് തിരിഞ്ഞു.
ഉദ്വൂതം സഹസാ ഭൌമം നാഗാശ്വരഥപത്തിഭിഃ । ദിവാകരരഥം പ്രാപ്യ രജസ്തീവ്രമദൃശ്യത
ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും പദാതികളും ചേര്ന്ന് ഭൂമിയില് പെട്ടെന്നു ഉയര്ത്തിയ പൊടി, പ്രകാശമുള്ളവന്റെ രഥം എത്തുമ്പോള് കനത്തതായി കാണപ്പെട്ടു.
താനി നാഗസഹസ്രാണി ഭൂമിപാലശതാനി ച। തസ്യ ബാണപഥം പ്രാപ്യ നാഭ്യവര്തന്ത സര്വശഃ
ആയിരക്കണക്കിന് ആനകളും നൂറുകണക്കിന് രാജാക്കളും അവന്റെ അമ്പുകളുടെ പാതയിലേക്ക് കടന്നപ്പോള്, പിന്നെ മുന്നോട്ട് നീങ്ങാന് ആരും ധൈര്യപ്പെട്ടു ഇല്ല.
പ്രണേദുഃ സര്വഭൂതാനി ബഭൂവുസ്തിമിരാ ദിശഃ। കുരൂണാം ചാനയസ്തീവ്രഃ സമദൃശ്യത ദാരുണഃ
എല്ലാ ജീവികളും വിലപിച്ചു; ദിശകള് ഇരുണ്ടു; കുരുവംശത്തില് ഭയാനകമായ ഒരു ദുരന്തം പ്രത്യക്ഷമായി.
നാപ്യന്തരിക്ഷം ന ദിശോ ന ഭൂമിര്ന ച ഭാസ്കരഃ । പ്രജജ്ഞേ ഭരതശ്രേഷ്ഠ സസ്ത്രസങ്ഘൈഃ കിരീടിനഃ
കിരീടധാരിയുടെ ആയുധങ്ങളുടെ കൂട്ടം കൊണ്ട് ആകാശവും ദിശകളും ഭൂമിയും സൂര്യനും, ഭാരതശ്രേഷ്ഠ, കാണാനാവാതെ മറഞ്ഞുപോയി.
സാദിതാ രഥനാഗാശ്ച ഹതാശ്വാ രഥിനോ രണേ। വിപ്രദ്രുതരഥാഃ കേചിദ്ദൃശ്യന്തേ രഥയൂഥപാഃ
രഥങ്ങളും ആനകളും വീണു; കുതിരകളും രഥസാരഥികളും യുദ്ധത്തില് കൊല്ലപ്പെട്ടു; ചില രഥാധിപന്മാര് തകര്ന്ന രഥങ്ങളുമായി ഓടിപ്പോവുന്നത് കാണപ്പെട്ടു.
വിരഥാ രഥിനശ്ചാന്യേ ധാവമാനാഃ സമന്തതഃ । തത്രതത്രൈവ ദൃശ്യന്തേ സായുധാഃ സാങ്ഗദൈര്ഭുജൈഃ
മറ്റ് ചില രഥസാരഥികള് രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട് ആയുധങ്ങളുമായി കൈകളില് കങ്കണങ്ങളോടെ, ഇവിടെ അവിടെയായി ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്നത് കാണപ്പെട്ടു.
ഹയാരോഹാ ഹയാംസ്ത്യക്ത്വാ ഗജാരോഹാശ്ച ദന്തിനഃ । അര്ജുനസ്യ ഭയാദ്രാജന്സമന്താദ്വിപ്രദുദ്രുവുഃ
കുതിരപ്പടയാളികള് കുതിരകള് ഉപേക്ഷിച്ചു; ആനയാനികള് ആനകളെ ഉപേക്ഷിച്ചു; അര്ജുനന്റെ ഭയത്താല് രാജാവേ, എല്ലാവരും ചുറ്റും ഓടിപ്പോയി.
രഥേഭ്യശ്ച ഗജേഭ്യശ്ച ഹയേഭ്യശ്ച നരാധിപാഃ । പതിതാഃ പാത്യമാനാശ്ച ദൃശ്യന്തേഽര്ജുനസായകൈഃ
രഥങ്ങളില് നിന്നും ആനകളില് നിന്നും കുതിരകളില് നിന്നും രാജാക്കന്മാര് അര്ജുനന്റെ അമ്പുകള് കൊണ്ടു വീണു വീഴുന്നതും വീഴ്ത്തപ്പെടുന്നതും കാണപ്പെട്ടു.
സഗദാനുദ്യതാന്ബാഹൂന്സഖങ്ഗാംശ്ച വിശാംപതേ । സപ്രാസാംശ്ച സതൂണീരാന്സശരാന്സശരാസനാന്
വീരുമാരുടെ ഗദയും വാളും കുന്തവും അമ്പച്ചീന്തിയും അമ്പുകളും വില്ലുകളും ഉയര്ത്തിയ കൈകള് അര്ജുനന് തന്റെ ഉഗ്രമായ അമ്പുകള് കൊണ്ട് വെട്ടിമുറിച്ചു.
സാങ്കുശാകന്സപതാകാംശ്ച തത്രതത്രാര്ജുനോ നൃണാമ് । നിചകര്ത ശരൈരുഗ്രൈ രൌദ്രം വപുരധാരയത്
അവിടെയും ഇവിടെയും, അങ്കുഷം, പതാക, മറ്റ് ആയുധങ്ങള് കൈവശം വച്ചിരുന്ന പുരുഷന്മാരുടെ കൈകള് അര്ജുനന് ഭയാനകമായ അമ്പുകള് കൊണ്ട് മുറിച്ചു; അവന് ഭയങ്കരമായ രൂപം സ്വീകരിച്ചു.
പരിഘാണാം പ്രദീപ്താനാം മുദ്ഗരാണാം ച മാരിഷ । പ്രാസാനാം ഭിന്ദിപാലാനാം നിസ്ത്രിശാനാം ച സംയുഗേ
ഭാരതശ്രേഷ്ഠ, ആ യുദ്ധഭൂമിയില് തീപിടിച്ച ക്ലബ്ബുകളും മുത്തികളും കുന്തങ്ങളും കല്ലെറിയാനുള്ള ആയുധങ്ങളും വാളുകളും കാണപ്പെട്ടു.
പരശ്വഥാനാം പീക്ഷ്ണാനാം തോമരാണാം ച ഭാരത। വര്മണാം ചാപവിദ്ധാനാം കാഞ്ചനാനാം ച ഭൂമിപ
കഠിനമായ പരശു, കുന്തം, തൂണിരി, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കവചങ്ങള് തുടങ്ങിയവയും യുദ്ധഭൂമിയില് രാജാവേ, ചിതറിക്കിടക്കുന്നത് കാണപ്പെട്ടു.
ധ്വജാനാം ചര്മണാം ചൈവ വ്യജനാനാം ച സര്വശഃ । ഛത്രാണാം ഹേമദണ്ഡാനാം തോമരാണാം ച ഭാരത
ഭാരതാ, ധ്വജങ്ങൾ, ചർമ്മങ്ങൾ, വിവിധ തരത്തിലുള്ള വീശിപ്പടങ്ങൾ, പൊൻതണ്ടുള്ള കുടകൾ, തൂണികൾ — ഇവയെല്ലാം അങ്ങോട്ടിങ്ങോട്ട് ചിതറിക്കിടക്കുന്നത് കാണാം.
പ്രതോദാനാം ച യോക്രാണാം കശാനാം ചൈവ മാരിഷ । രാശയഃ സ്മാത്ര ദൃശ്യന്തേ വിനികീര്ണാ രണക്ഷിതൌ
മാരിഷ, ഉത്തടികൾ, കൂട്ട്, ചവിട്ടുകോൽ — ഇവയുടെ കൂമ്പാരങ്ങളും ഈ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ചിതറിക്കിടക്കുന്നത് കാണാം.
നാസീത്തത്ര പുമാന്കശ്ചിത്തവ സൈന്യസ്യ ഭാരത । യോഽര്ജുനം സമരേ ശൂരം പ്രത്യുദ്യായാത്കഥംചന
ഭാരതാ, നിന്റെ സൈന്യത്തിൽ ആരും യുദ്ധത്തിൽ ധൈര്യശാലിയായ അർജുനനെ എങ്ങനെയും നേരിടാൻ കഴിവുള്ളവനായി ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
യോ യോ ഹി സമരേ പാര്ഥം പ്രത്യുദ്യാതി വിശാംപതേ। സ സങ്ഖ്യേ വിശിഖൈസ്തീക്ഷ്ണൈഃ പരലോകായ നീയതേ
രാജാവേ, യുദ്ധത്തിൽ ആരെങ്കിലും പാർഥനെ നേരിടാൻ ശ്രമിച്ചാൽ, അവൻ കഠിനമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് ഉടൻ തന്നെ അവനെ മരണമെന്ന ലോകത്തേക്ക് അയക്കുന്നു.
തേഷു വിദ്രവമാണേഷു തവ യോധേഷു സര്വശഃ। അര്ജുനോ വാസുദേവശ്ച ദധ്മതുര്വാരിജോത്തമൌ
നിന്റെ സൈനികർ എല്ലായിടത്തും ഓടിപ്പോവുമ്പോൾ അർജുനനും വാസുദേവനും അവരുടെ ഉത്തമമായ ശംഖങ്ങൾ മുഴക്കി.
തത്പഭഗ്നം ബലം ദൃഷ്ട്വാ പിതാ ദേവവ്രതസ്തവ। അബ്രവീത്സമരേ ശൂരം ഭാരദ്വാജം സ്മയന്നിവ
നിന്റെ സൈന്യം ഇങ്ങനെ തകർന്നതുകണ്ട്, നിന്റെ അച്ഛൻ ദേവവ്രതൻ യുദ്ധത്തിൽ പുഞ്ചിരിയോടെ ധൈര്യശാലിയായ ഭാരദ്വാജനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു.
ഏഷ പാണ്ഡുസുതോ വീര കൃഷ്ണേന സഹിതോ ബലീ । തഥാ കരോതി സൈന്യാനി യഥാ കുര്യാദ്ധऩഞ്ജയഃ
ഇവിടെ പാണ്ഡുവിന്റെ ശക്തനായ മകൻ കൃഷ്ണനോടൊപ്പം ഉണ്ട്. ധനഞ്ജയൻ സൈന്യങ്ങളെ എങ്ങനെ തകർക്കുമോ അതുപോലെ ഇവൻ ചെയ്യുന്നു.
ന ഹ്യേഷ സമരേ ശക്യോ വിജേതും ഹി കഥംചന । യഥാസ്യ ദൃശ്യതേ രൂപ കാലാന്തകയമോപമമ്
ഇവനെ യുദ്ധത്തിൽ എങ്ങനെയും ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല, കാരണം അവന്റെ രൂപം കാലാന്ത്യത്തിലെ യമനെപ്പോലെയാണ്.