കലിങ്ഗപ്രഭവാം ചൈവ മാംസശോണിതകര്ദമാമ്। രുധിരസ്യന്ദിനീം തത്ര ഭീമഃ പ്രാവര്തയന്നദീമ്
അവിടെ ഭീമൻ കലിംഗന്മാരുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു ഉരുത്തിരിഞ്ഞ, മാംസം രക്തം നിറഞ്ഞ, രക്തം ഒഴുകുന്ന ഒരു നദി സൃഷ്ടിച്ചു.
അന്തരേണ കലിങ്ഗാനാം പാണ്ഡവാനാം ച വാഹിനീമ്। താം സംതതാര ദുസ്താരാം ഭീമസേനോ മഹാബലഃ
കലിംഗന്മാരുടെയും പാണ്ഡവരുടെയും സൈന്യങ്ങൾക്കിടയിൽ, അതികടിനമായ ആ നദി മഹാബലശാലിയായ ഭീമസേനൻ കടന്നു.
ഭീമസേനം തഥാ ദൃഷ്ട്വാ പ്രാക്രോശംസ്താവകാ നൃപ। കാലോഽയം ഭീമരൂപേണ കലിങ്ഗൈഃ കസഹ യുധ്യതേ
ഭീമസേനനെ അങ്ങനെ കണ്ടപ്പോൾ, രാജാവേ, നിന്റെ ആളുകൾ വിളിച്ചു: 'കാലം തന്നെ ഭീമന്റെ രൂപത്തിൽ കലിംഗന്മാരെ നേരെ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു!'
തതഃ ശാന്തനവോ ഭീഷ്മഃ ശ്രുത്വാ തം നിനദം രണേ। അഭ്യയാത്ത്വരിതോ ഭീമം വ്യൂഢാനീകഃ സമംതതഃ
അപ്പോൾ ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മൻ ആ ഗർജ്ജനം യുദ്ധഭൂമിയിൽ കേട്ടു, അതിവേഗത്തിൽ ഭീമന്റെ നേരെ, ചുറ്റും സൈന്യം നിരത്തി മുന്നോട്ട് പോന്നു.
തം സാത്യകിര്ഭീമസേനോ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നശ്ച പാര്ഷതഃ । അഭ്യദ്രവന്ത ഭീഷ്മസ്യ രഥം ഹേമപരിഷ്കൃതമ്
സത്യകിയും ഭീമസേനനും പർഷതപുത്രനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും, പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച ഭീഷ്മന്റെ രഥം നേരെ ഓടിച്ചു.
പരിവാര്യ തു തേ സര്വേ ഗാങ്ഗേയം തരസാ രണേ। ത്രിഭിസ്ത്രിഭിഃ ശരൈര്ഘോരൈര്ഭീഷ്മമാനര്ച്ഛുരോജസാ
അവരൊക്കെയും യുദ്ധത്തിൽ ശക്തിയായി ഗംഗാപുത്രനെ ചുറ്റി, മൂന്നു മൂന്നു ഭയങ്കരമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് ഭീഷ്മനെ മഹാശക്തിയോടെ ആദരിച്ചു.
പ്രത്യവിധ്യത താന്സര്വാന്പിതാ ദേവവ്രതസ്തവ । യതമാനാന്മഹേഷ്വാസാംസ്ത്രിഭിസ്ത്രിഭിരജിഹ്മഗൈഃ
നിന്റെ അച്ഛൻ ദേവവ്രതൻ, മഹാവീര്യശാലികളായ അമ്പെയ്ത്തുക്കളെ നേരിടുമ്പോൾ, അവരെ എല്ലാവരെയും മൂന്നു മൂന്നു നേരായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് തിരിച്ചടിച്ചു.
തതഃ ശരസഹസ്രേണ സന്നിവാര്യ മഹാരഥാന് । ഹയാന്കാഞ്ചനസന്നാഹാന്ഭീമസ്യ ന്യഹനച്ഛരൈഃ
അതിനുശേഷം ആയിരം അമ്പുകൾകൊണ്ട് മഹാരഥന്മാരെ തടഞ്ഞു, പൊന്നുകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ഭീമന്റെ കുതിരകളെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് വീഴ്ത്തി.
ഹതാശ്വേ സ രഥേ തിഷ്ഠന്ഭീമസേനഃ പ്രതാപവാന് । ശക്തിം ചിക്ഷേപ തരസാ ഗാങ്ഗേയസ്യ രഥം പ്രതി
കുതിരകൾ കൊല്ലപ്പെട്ടിട്ടും രഥത്തിൽ തന്നെ നിന്ന ഭീമസേനൻ, ധൈര്യത്തോടെ ശക്തിയായി ഗംഗാപുത്രന്റെ രഥത്തേക്ക് ശക്തി എറിഞ്ഞു.
അപ്രാപ്താമഥ താം ശക്തിം പിതാ ദേവവ്രതസ്തവ । ത്രിധാ ചിച്ഛേദ സമരേ സാ പൃഥിവ്യാമശീര്യത
പിന്നീട്, നിന്റെ അച്ഛൻ ദേവവ്രതൻ ആ ശക്തി എത്തുന്നതിന് മുമ്പേ യുദ്ധത്തിൽ അതിനെ മൂന്നു ഭാഗമാക്കി വെട്ടി, അത് നിലത്ത് തകർന്നു വീണു.
തതഃ ശൈക്യായസീം ഗുര്വീ പ്രഗൃഹ്യ ബലവാന്ഗദാമ് । ഭീമസേനസ്തതസ്തൂര്ണം പുപ്ലുവേ മനുജര്ഷഭ
അതിനുശേഷം ഭീമസേനൻ ഭാരമുള്ള ഇരുമ്പ് ഗദ പിടിച്ച്, മനുഷ്യരിൽ കാളപോലെയുള്ളവൻ, അതിവേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് ചാടിപ്പോയി.
സാത്യകോഽപി തതസ്തൂര്ണം ഭീമസ്യ പ്രിയകാമ്യയാ । ഗാങ്ഗേയസാരഥിം തൂര്ണം പാതയാമാസ സായകൈഃ
സത്യകിയും ഭീമനോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ അതിവേഗം, ഗംഗാപുത്രന്റെ സാരഥിയെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് വീഴ്ത്തി.
ഭീഷ്മസ്തു നിഹതേ തസ്മിന്സാരഥൌ രഥിനാം വരഃ । വാതായമാനൈസ്തൈരശ്വൈരപനീതോ രണാജിരാത്
പക്ഷേ, രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മൻ, സാരഥി കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, ആ കുതിരകൾ കാറ്റുപോലെ ഓടിച്ച് അവനെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് മാറ്റി കൊണ്ടുപോയി.
ഭീമസേനസ്തതോ രാജന്നപയാതേ മഹാവ്രതേ । പ്രജജ്വാല യഥാ വഹ്നിര്ദഹന്കക്ഷമിവൈധിതഃ
രാജാവേ, മഹാത്മാവായ ഭീഷ്മൻ പിന്മാറിയപ്പോൾ, ഭീമസേനൻ ഉണർന്ന തീപോലെ ഉണർന്നു, ഉണങ്ങിയ പുല്ലുകൂട്ടം കത്തിക്കുന്നതുപോലെ ജ്വലിച്ചു.
സ ഹത്വാ സര്വകാലിങ്ഗാന്സേനാമധ്യേ വ്യതിഷ്ഠത। നൈനമഭ്യുത്സഹന്കേചിത്താവകാ ഭരതര്ഷഭ
അവൻ എല്ലാ കലിംഗന്മാരെയും കൊല്ലുകയും, സൈന്യത്തിന്റെ നടുവിൽ നില്ക്കുകയും ചെയ്തു; ഭാരതവംശജനായ രാജാവേ, നിന്റെ ആളുകളിൽ ആരും അവനടുത്ത് വരാൻ ധൈര്യപ്പെട്ടില്ല.
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നസ്തമാരോപ്യ സ്വരഥേ രഥിനാം വരഃ। പശ്യതാം സര്വസൈന്യാനാമപോവാഹക യശസ്വിനമ്
രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, എല്ലാ സൈന്യങ്ങളും നോക്കുമ്പോൾ, മഹത്വമുള്ള ഭീമനെ തന്റെ രഥത്തിൽ കയറ്റി കൊണ്ടുപോയി.
സംപൂജ്യമാനഃ പാഞ്ചാല്യൈര്മത്സ്യൈശ്ച ഭരതര്ഷഭ । ധൃഷ്ടദ്യുമ്നം പരിഷ്വജ്യ സമേയാദഥ സാത്യകിമ്
പാഞ്ചാലിമാരുടെയും മത്സ്യരാജാവിന്റെയും ആദരവും സ്വീകരിച്ച ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, സാത്യകിയെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു, പിന്നെ അവന്റെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു.
അഥാബ്രവീദ്ഭീമസേനം സാത്യകിഃ സത്യവിക്രമഃ । പ്രഹര്ഷയന്യദുവ്യാഘ്രോ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നസ്യ പശ്യതഃ
സത്യസന്ധനായ സാത്യകി, യദുകുലത്തിൽ കടുവപോലെയുള്ളവൻ, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ കാണുന്ന മുന്നിൽ ഭീമസേനനോട് സന്തോഷത്തോടെ സംസാരിച്ചു.
ദിഷ്ട്യാ കാലിങ്ഗരാജശ്ച രാജപുത്രശ്ച കേതുമാന । ശക്രദേവശ്ച കാലിങ്ഗഃ കലിങ്ഗാശ്ച മൃധേ ഹതാഃ
ഭാഗ്യവശാൽ, കാലിംഗരാജാവും രാജകുമാരനായ കേതുമാനും ശക്രദേവനും മറ്റു കാലിംഗന്മാരും യുദ്ധത്തിൽ വീണു.
സ്വബാഹുബലവീര്യേണ നാഗാശ്വരഥസംകുലഃ । മഹാപുരുഷഭൂയിഷ്ഠോ ധീരയോധനിഷേവിതഃ
നിന്റെ സ്വന്തം കൈകളുടെ ശക്തിയാൽ, ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞ യുദ്ധഭൂമിയിൽ, ധൈര്യശാലികളായ യോദ്ധാക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട മഹാപുരുഷനായി നീ വിജയിച്ചു.
മഹാവ്യൂഹഃ കലിങ്ഗാനാമേകേന മൃദിതസ്ത്വയാ । ഏവമുക്ത്വാ ശിനേര്നപ്താ ദീര്ഘബാഹുരരിന്ദമ। രഥാദ്രഥമഭിദ്രുത്യ പര്യഷ്വജത പാണ്ഡവമ്
നീ ഒറ്റയ്ക്ക് കാലിംഗരുടെ വലിയ സൈന്യത്തെ തകർത്തു. അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, നീണ്ട കൈകളുള്ള ശത്രുനാശകനായ സാത്യകി രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി പാണ്ഡവനെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു.
തതഃ സ്വരഥമാസ്ഥായ പുനരേവ മഹാരഥഃ । താവകാനവധീത്ക്രുദ്ധോ ഭീമസ്യ ബലമാദധത്
അതിനുശേഷം, തന്റെ രഥത്തിൽ വീണ്ടും കയറി, ആ മഹാരഥി, കോപത്തോടെ, ഭീമന്റെ ശക്തിയിൽ നിന്ന് ഉത്സാഹം നേടി, നിന്റെ സൈന്യത്തെ ആക്രമിച്ചു.
തതോഽപരാഹ്ണഭൂയിഷ്ഠേ തസ്മിന്നഹനി ഭാരത। രഥനാഗാശ്വപത്തീനാം സാദിനാം ച മഹാക്ഷയേ
അന്നേദിവസം, ഉച്ച കഴിഞ്ഞ് വൈകുന്നേരം അടുക്കുമ്പോൾ, രഥങ്ങൾക്കും ആനകൾക്കും കുതിരകൾക്കും പദാതികൾക്കും വലിയ നാശം സംഭവിച്ചു.
ദ്രോണപുത്രേണ ശല്യേന കൃപേണ ച മഹാത്മനാ । സമസജ്ജത പാഞ്ചാല്യസ്ത്രിഭിരൈതൈര്മഹാരഥൈഃ
ദ്രോണപുതനും ശല്യനും മഹാത്മാവായ കൃപനും, ഈ മൂന്നു മഹാരഥന്മാർ ചേർന്ന് പാഞ്ചാലനെ നേരിട്ടു.
സ ലോകവിദിതാനശ്വാന്നിജഘാന മഹാബലഃ । ദ്രൌണേഃ പാഞ്ചാലദായാദഃ ശിതൈര്ദശഭിരാശുഗൈഃ
പാഞ്ചാലരുടെ വംശജനായ ആ മഹാബലശാലി, ദ്രൗണിയുടെ പ്രശസ്തമായ കുതിരകളെ പത്ത് ഉഗ്രമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് തുളച്ചു.
തതഃ ശല്യരഥം തൂര്ണമാസ്ഥായ ഹതവാഹനഃ । ദ്രൌണിഃ പാഞ്ചാലദായാദമഭ്യവര്ഷദഥേഷുഭിഃ
അപ്പോൾ, സ്വന്തം കുതിരകൾ കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ, ദ്രൗണി വേഗത്തിൽ ശല്യയുടെ രഥത്തിൽ കയറി, പാഞ്ചാലവംശജനെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് മഴപെയ്യ듯 ആക്രമിച്ചു.
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നം തു സംയുക്തം ദ്രൌണിനാ വീക്ഷ്യ ഭാരത। സൌഭദ്രോഽഭ്യപതത്തൂര്ണം വികിരന്നിശിതാഞ്ശരാന്
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ ദ്രൗണിയുമായി യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത് കണ്ട സൌഭദ്രൻ, ഉഗ്രമായ അമ്പുകൾ വിതറി വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തി.
സ ശല്യം പ़ഞ്ചവിംശത്യാ കൃപം ച നവഭിഃ ശരൈഃ । അശ്വത്ഥാമാനമഷ്ടാഭിര്വിവ്യാധ പുരുഷര്ഷഭഃ
ആ പുരുഷശ്രേഷ്ഠൻ ശല്യയെ ഇരുപത്തഞ്ച് അമ്പുകൊണ്ടും, കൃപയെ ഒൻപത് അമ്പുകൊണ്ടും, അശ്വത്താമാനെ എട്ട് അമ്പുകൊണ്ടും തുളച്ചു.
ആര്ജുനിം തു തതസ്തൂര്ണം ദ്രൌണിര്വിവ്യാധ പത്രിണാ। ശല്യോഽഥ ദശഭിശ്ചൈവ കൃപശ്ച നിശിതൈസ്ത്രിഭിഃ
അതിനുശേഷം ദ്രൗണി വേഗത്തിൽ അർജുനിയുടെ മകനെ ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് തുളച്ചു; ശല്യൻ പത്ത് അമ്പുകൊണ്ടും കൃപൻ മൂന്നു ഉഗ്രമായ അമ്പുകളുകൊണ്ടും അവനെ തുളച്ചു.
ലക്ഷ്മണസ്തവ പൌത്രസ്തു സൌഭദ്രം സമവസ്ഥിതമ് । അഭ്യവര്തത സംഹൃഷ്ടസ്തതോ യുദ്ധമവര്തത
നിന്റെ മകനായ ലക്ഷ്മണൻ, സൌഭദ്രൻ യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി നിൽക്കുമ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ അവന്റെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു; അപ്പോൾ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.