സ ചചാര ബഹൂന്മാര്ഗാനഭിതഃ പാതയന്ഗജാന് । അഗ്നിചക്രമിവാവിദ്ധം സര്വതഃ പ്രത്യദൃശ്യത
അവൻ ചുറ്റും പല വഴികളിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചു, സമീപമുള്ള ആനകളെ വീഴ്ത്തി; അഗ്നിരഥംപോലെ അവൻ എല്ലായിടത്തും ദൃശ്യനായി.
അശ്വബൃന്ദേഷു നാഗേഷു രഥാനീകേഷു ചാഭിഭൂഃ । പദാതീനാം ച സങ്ഘേഷു വിനിഘ്നഞ്ശോണിതോക്ഷിതഃ
കുതിരകളുടെയും ആനകളുടെയും രഥങ്ങളുടെയും കൂട്ടങ്ങളിൽ, കാലാളുകളുടെ നിരകളിലും, അവൻ ശത്രുക്കളെ വീഴ്ത്തി, രക്തത്തിൽ കുതിർന്നു.
ശ്യേനവദ്വ്യചരദ്ഭീമോ രണേഽരിഷു ബലോത്കടഃ। ഛിന്ദംസ്തേഷാകം ശരീരാണി ശിരാംസി ച മഹാബലഃ
യുദ്ധത്തിൽ ഭീമൻ ശക്തിയോടെ ശത്രുക്കളിൽ ഇടയിലൂടെ പറവപോലെ സഞ്ചരിച്ചു, അവരുടെ ശരീരങ്ങളും തലകളും വെട്ടി വീഴ്ത്തി.
ഖങഘ്ഗേകന ശിതധാരേണ സംയുഗേ ഗജയോധിനാമ്। പദാതിരേകഃ സംക്രുദ്ധഃ ശത്രൂണാം ഭയവര്ധനഃ
കൂർത്ത വാൾ കൊണ്ട് യുദ്ധഭൂമിയിൽ ആനയോദ്ധാക്കളെ നേരിട്ട്, കോപത്തോടെ നില്ക്കുന്ന ആ കാലാൾ ശത്രുക്കളുടെ ഭയം വർദ്ധിപ്പിച്ചു.
സംമാഹയാമാസ സ താന്കാലാന്തകയമോപമഃ। മൂഢാശ്ച തേ തമേവാജൌ വിനദന്തഃ സമാദ്രവന്
അവൻ കാലാന്തകന്റെ ക്രൂരതയോടെ അവരെ സംഹരിച്ചു. ഭ്രമിച്ച ആ പുരുഷന്മാർ യുദ്ധഭൂമിയിൽ കത്തുപിടിച്ചു അവന്റെ നേരെ ഓടിവന്നു.
സാസിമുത്തമവേഗേന വിചരന്തം മഹാരണേ। നികൃത്യ രഥിനാം ചാജൌ രഥേഷാശ്ച യുഗാനി ച
അവൻ അതിവേഗത്തിൽ മഹാസമരഭൂമിയിൽ ചുറ്റിനടന്ന്, യുദ്ധത്തിൽ രഥസാരഥികളും രഥങ്ങളുടെ യോകുകളും വെട്ടിമുറിച്ചു.
ജഘാന രഥിനശ്ചാപി ബലവാന്രിപുമര്ദനഃ। ഭീമസേനശ്ചരന്മാര്ഗാന്സുബഹൂന്പ്രത്യദൃശ്യത
ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്ന ശക്തനായ ഭീമസേനൻ രഥസാരഥികളെ വീഴ്ത്തി, പല വഴികളിലും സഞ്ചരിക്കുന്നതായി കാണപ്പെട്ടു.
ഭ്രാന്തമാവിദ്ധമുദ്ഭ്രാന്തമാപ്ലുതം പ്രസൃതം പ്ലുതമ് । സംപാതം സമുദീര്ണം ച ദര്ശയാമാസ പാണ്ഡവഃ
പാണ്ഡവൻ ചാടുന്നവരെയും, കുത്തേറ്റ് കറങ്ങുന്നവരെയും, ഉയർന്ന് വീഴുന്നവരെയും, ഓടുന്നവരെയും, സമരത്തിൽ ഉയർന്നവരെയും എല്ലാവരെയും കാണിച്ചു.
കേചിദഗ്രാസിനാ ഛിന്നാഃ പാണ്ഡവേന മഹാത്മനാ। വിനേദുര്ഭിന്നമര്മാണോ നിപേതുശ്ച ഗതാസവഃ
മഹാത്മാവായ പാണ്ഡവന്റെ വാളാൽ ചിലരെ വെട്ടിക്കളഞ്ഞപ്പോൾ, അവരിൽ ചിലർ ഉള്ളംഗങ്ങൾ തുളഞ്ഞ് നിലവിളിച്ചു, ജീവൻ വിട്ട് നിലത്തു വീണു.
ഛഇന്നദന്താഗ്രഹസ്താശ്ച ഭിന്നകുമ്ഭാസ്തഥാഽപരേ । വിയോധാഃ സ്വാന്യനീകാനി ജഘ്നുര്ഭാരത വാരണാഃ
ചില ആനകൾക്ക് ദന്തവും തുമ്പും വെട്ടിമാറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു; മറ്റുചില ആനകൾക്ക് തലകുപ്പായം പിളർന്നിരുന്നു. അത്തരത്തിലുള്ള ആനകൾ സ്വന്തം കൂട്ടങ്ങളെ തന്നെ ആക്രമിച്ചു, ഭാരത.
നിപേതുരുര്വ്യാം ച തഥാ വിനദന്തോ മഹാരവാന്। ഛിന്നാംശ്ച തോമരാന്രാജന്മഹാമാത്രശിരാംസി ച
അവയും ഭയങ്കര ശബ്ദത്തോടെ നിലത്തു വീണു; രാജാവേ, വെട്ടിക്കളഞ്ഞ കുന്തങ്ങളും മഹാമാത്രന്മാരുടെ തലകളും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
പരിസ്തോമാന്വിചിത്രാംശ്ച കക്ഷ്യാശ്ച കനകോജ്ജ്വലാഃ। ഗ്രൈവേയാണ്യഥ ശക്തീശ്ച പതാകാഃ കണപാംസ്തഥാ
പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള തിളങ്ങുന്ന കവചങ്ങൾ, മനോഹരമായ കെട്ടുകൾ, കഴുത്തിലിടുന്ന അലങ്കാരങ്ങൾ, കുന്തങ്ങൾ, പതാകകൾ, കിരീടങ്ങൾ എന്നിവയും അവിടെ കാണപ്പെട്ടു.
തൂണീരാനഥ യന്ത്രാണി ധനൂംഷി ച। ഭിന്ദിപാലാനി ശുഭ്രാണി തോത്രാണി ചാങ്കുശൈഃ സഹ
അമ്പച്ചില്ലുകൾ, യന്ത്രങ്ങൾ, വില്ലുകൾ, വെളുത്ത കല്ല് എറിയുന്ന ആയുധങ്ങൾ, കൊക്കുള്ള അങ്കുശങ്ങൾ എന്നിവയും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
ഘണ്ടാശ്ച വിവിധാ രാജന്ഹേമഗര്ഭാന്ത്സരൂനപി । പതതഃ പാതിതാംശ്ചൈവ പശ്യാമഃ സഹ സാദിഭിഃ
രാജാവേ, വിവിധതരത്തിലുള്ള മണികൾ, ചിലത് പൊന്നുകൊണ്ടുള്ളവ, അവയുടെ ഘടകങ്ങളോടൊപ്പം വീഴുന്നതും വീണുകിടക്കുന്നതും കാണപ്പെട്ടു.
ഛിന്നഗാത്രാവരകരൈര്നിഹതൈശ്ചാപ വാരണൈഃ ।। ആസീദ്ഭൂമിഃക സമാസ്തീര്ണാ പതിതൈര്ഭൂധരൈരിവ
വെട്ടിക്കളഞ്ഞ അവയവങ്ങളുള്ള ആനകളും, കൊല്ലപ്പെട്ട ആനകളും നിലത്തു വീണു കിടന്നതുകൊണ്ട് ഭൂമി വലിയ പർവതങ്ങൾ വീണതുപോലെ നിറഞ്ഞിരുന്നു.
വിമൃദ്യൈവം മഹാനാഗാന്മമര്ദാശ്വാന്മഹാബലഃ । അശ്വാരോഹവരാംശ്ചൈവ പാതയാമാസ സംയുഗേ
അവൻ ആ മഹാനാഗങ്ങളെ തകർത്തശേഷം, ശക്തനായവൻ യുദ്ധത്തിൽ ശക്തമായ കുതിരകളും അതിലെ മികച്ച കുതിരച്ചവിട്ടുകാരെയും വീഴ്ത്തി.
തദ്ധോരമഭവദ്യുദ്ധം തസ്യ തേഷാം ച ഭാരത। ഖലീനാന്യഥ യോക്രാണി കക്ഷ്യാശ്ച കനകോജ്ജ്വലാഃ
അവനും അവർക്കുമിടയിലെ ആ യുദ്ധം ഭയങ്കരമായി മാറി, ഭാരത; കുതിരക്കളുത്തിനുള്ള കപ്പലുകളും യോകുകളും പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കെട്ടുകളും അവിടെ കിടന്നു.
പരിസ്തോമാശ്ച പ്രാസാശ്ച ഋഷ്ടയശ്ച മഹാധനാഃ। കവചാന്യഥ ചര്മാണി ചിത്രാണ്യാസ്തരണാനി ച
കവചങ്ങൾ, കുന്തങ്ങൾ, വലിയ ജാവലിനുകൾ, കിരീടങ്ങൾ, ചുരുളുകൾ, അലങ്കരിച്ച പരവതാനികൾ എന്നിവയും അവിടെ കാണപ്പെട്ടു.
തത്രതത്രാപവിദ്ധആനി വ്യദൃശ്യന്ത മഹാഹവേ। പ്രാസൈര്യന്ത്രൈര്വിചിത്രൈശ്ച ശസ്ത്രൈശ്ച വിമലൈസ്തഥാ
അവിടവിടെയായി ആ മഹാസമരഭൂമിയിൽ ചിതറിക്കിടക്കുന്ന കുന്തങ്ങൾ, യന്ത്രങ്ങൾ, തിളങ്ങുന്ന വിവിധ ആയുധങ്ങൾ എന്നിവ കാണപ്പെട്ടു.
സ ചക്രേ വസുധാം കീര്ണാം ശബലൈഃ കുസുമൈരിവ । ആപ്ലുത്യ രഥിനഃ കാശ്ചിത്പരാമൃശ്യ മഹാബലഃ
അവൻ ചില രഥസാരഥികളെ ചാടിപ്പിടിച്ച് അടിച്ചുവീഴ്ത്തി, ഭൂമി പാടെ പുള്ളിപ്പൂക്കൾ ചിതറിച്ചതുപോലെ ആക്കി.
പാതയാമാസ ഖങ്ഗേന സധ്വജാനപി പാണ്ഡവഃ। മുഹുരുത്പതതോ ദിക്ഷു ധാവതശ്ച യശസ്വിനഃക
പാണ്ഡവൻ വാൾകൊണ്ട് പതാകയുള്ളവരെയും, ഒരു നിമിഷം ഉയർന്ന് എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ഓടുന്ന പ്രശസ്തരായ യോദ്ധാക്കളെയും വീഴ്ത്തി.
മാര്ഗാംശ്ച ചരതശ്ചിത്രം വ്യസ്മയന്ത രണേ ജനാഃ । സ ജഘാന പദാ കാംശ്ചിദ്വ്യാക്ഷിപ്യാന്യാനപോഥയത്
യുദ്ധഭൂമിയിൽ അവൻ ചെയ്ത അത്ഭുതകരമായ സഞ്ചാരങ്ങൾ കണ്ടവർ അതിശയിച്ചു; അവൻ ചിലരെ കാലുകൊണ്ട് അടിച്ചു വീഴ്ത്തി, ചിലരെ ചിതറിച്ചു, മറ്റുചിലരെ തകർത്തു.
ഖഹ്ഗേനാന്യാംശ്ച ചിച്ഛേദ നാദേനാന്യാംശ്ച ഭീഷയന്। ഊരുവേഗേന ചാപ്യന്യാന്പാതയാമാസ ഭൂതലേ
അവൻ തന്റെ വാളുകൊണ്ട് ചിലരെ വെട്ടി വീഴ്ത്തി, ഉച്ചത്തിലുള്ള കൂക്കോടെ മറ്റുചിലരെ ഭയപ്പെടുത്തി, ഉരുക്കളുടെ ശക്തിയാൽ മറ്റുചിലരെ നിലത്തേക്ക് തള്ളി വീഴ്ത്തി.
അപരേ ചൈനമാലോക്യ ഭയാത്പഞ്ചത്വമാഗതാഃ। ഏവം സാ ബഹുലാ സേനാ കലിങ്ഗാനാം തരസ്വിനാമ്
അവനെ കണ്ടു ഭയത്താൽ ചിലർ മരണമടഞ്ഞു; ഇങ്ങനെ ശക്തരായ കലിംഗരുടെ ആ വലിയ സൈന്യം അകമ്പടിയായി പിരിഞ്ഞു.
പരിവാര്യ രണേ ഭീഷ്മം ഭീമസേനമുപാദ്രവത്। തതഃ കാലിങ്ഗയൈന്യാനാം പ്രമുഖേ ഭരതര്ഷഭ
യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഭീഷ്മനെ ചുറ്റി, അവർ ഭീമസേനന്റെ നേരെ മുന്നേറി; അപ്പോൾ കലിംഗ സൈന്യത്തിന്റെ മുന്നിൽ, ഭാരതവംശശ്രേഷ്ഠാ—
ശ്രുതായുഷമഭിപ്രേക്ഷ്യ ഭീമസേനഃ സമഭ്യയാത്। തമായാന്തമഭിപ്രേക്ഷ്യ കാലിങ്ഗോ നവഭിഃ ശരൈഃ
ശ്രുതായുഷിനെ കണ്ടു ഭീമസേനൻ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു; അവൻ അടുത്തുവരുന്നതു കണ്ടു, കലിംഗൻ ഒമ്പതു അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു.
ഭീമസേനമമേയാത്മാ പ്രത്യവിധ്യത്സ്തനാന്തരേ । കലിങ്ഗബാണാഭിഹതസ്തോത്രാര്ദിത ഇവ ദ്വിപഃ
അപരിമിതശക്തിയുള്ള ശ്രുതായുഷ് ഭീമസേനന്റെ നെഞ്ചിൽ അമ്പുകൊണ്ട് തുളച്ചു; കലിംഗന്റെ അമ്പുകൾ കൊണ്ടു ബാധിക്കപ്പെട്ട ഭീമൻ, ആണിക്കൊണ്ട് കുത്തേറ്റാനയത്തെപ്പോലെ വേദനിച്ചു.
ഭീമസേനഃ പ്രജജ്വാല ക്രോദേനാഗ്നിരിവൈധിതഃ। അഥാശോകഃ സമാദായ രഥം ഹേമപരിഷ്കൃതമ്
ഭീമസേനൻ ക്രോധത്തിൽ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ചു; അപ്പോൾ അശോകൻ പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച രഥം കൊണ്ടുവന്നു.
ഭീമം സംപാദയാമാസ രഥേന രഥസാരഥിഃ। താമരുഹ്യ രഥം തൂര്ണം കൌന്തേയഃ ശത്രുസൂദനഃ
രഥസാരഥി ആ രഥം വേഗത്തിൽ ഭീമന്റെ അടുക്കൽ എത്തിച്ചു; അതിൽ കയറി, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്ന കുന്തിപുത്രൻ—
കലിങ്ഗമഭിദുദ്രാവ തിഷ്ഠിതിഷ്ഠേതി ചാബ്രവീത് । തതഃ ശ്രുതായുര്ബലാവാന്ഭീമായ നിശിതാഞ്ശരാന്
കലിംഗന്റെ നേരെ പാഞ്ഞു, 'നിൽക്കു, നിൽക്കു' എന്ന് വിളിച്ചു; അപ്പോൾ ശക്തനായ ശ്രുതായുഷ് ഭീമസേനന്റെ നേരെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ ലക്ഷ്യമിട്ടു.