അമര്ഷിതസ്തതോ രാജന്പരാക്രമ്യ ചമൂമുഖേ । ദ്രോണോ ദ്രുപദപുത്രസ്യ പുനശ്ചിച്ഛേദ കാര്മുകമ്
കോപംകൊണ്ട ദ്രോണൻ, രാജാവേ, സൈന്യത്തിന്റെ മുൻവശത്ത് കടന്ന്, വീണ്ടും ദ്രുപദപുത്രന്റെ വില്ല് മുറിച്ചു.
അഥൈനം ഛിന്നധന്വാനം ശരൈഃ സന്നതപര്വഭിഃ । അഭ്യവര്ഷദമേയാത്മാ വൃഷ്ട്യാ മേഘ ഇവാചലമ്
അപ്പോൾ, വില്ല് തകർന്ന ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ, ദ്രോണൻ വളഞ്ഞ സംയുക്തങ്ങളുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട്, മേഘം പർവതത്തിൽ മഴപെയ്യുന്നതുപോലെ, അമ്പുകളുടെ മഴയാൽ മൂടി.
സാരഥിം ചാസ്യ ഭല്ലേന രഥനീജാദപാതയത് । അഥാസ്യ ചതുരോ വാഹാംശ്ചതുര്ഭിര്നിശിതൈഃ ശരൈഃ
ദ്രോണൻ ഒരു വിശാലതലയുള്ള അമ്പുകൊണ്ട് ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന്റെ സാരഥിയെ രഥത്തിൽ നിന്ന് വീഴ്ത്തി, പിന്നെ നാലു കൂർച്ച അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവന്റെ നാലു കുതിരകളെയും വീഴ്ത്തി.
പാതയാമാസ സമരേ സിംഹനാദം നനാദ ച। തതോഽപരേണ ഭല്ലേന ഹസ്താച്ചാപമഥാച്ഛിനത്
യുദ്ധത്തിൽ അവയെല്ലാം വീഴ്ത്തി, ദ്രോണൻ സിംഹം പോലെ ഗർജിച്ചു; പിന്നെ മറ്റൊരു വിശാലതലയുള്ള അമ്പുകൊണ്ട് ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന്റെ കൈയിൽ നിന്നുള്ള വില്ല് മുറിച്ചു.
സ ച്ഛിന്നധന്വാ വിരഥോ ഹതാശ്വോ ഹതസാരഥിഃ । ഗദാപാണിരവാരോഹത്സ്വ്യാപയന്പൌരുഷം മഹത്
വില്ല് മുറിക്കപ്പെട്ട്, രഥം തകർന്നു, കുതിരകളും സാരഥിയും കൊല്ലപ്പെട്ട ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, ഗദ കൈയിൽ പിടിച്ച്, വലിയ വീര്യം കാണിച്ചു നില്ക്കുന്നു.
താമസ്യ വിശിസ്വൈസ്തൂര്ണം പാതയാമാസ ഭാരത । രഥാദനവരൂഢസ്യ തദദ്ഭുതമിവാഭവത്
അപ്പോൾ, ഭാരതാ, ദ്രോണൻ തിരഞ്ഞെടുത്ത അമ്പുകൾ കൊണ്ട് നിലത്ത് നിന്ന ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ വേഗത്തിൽ വീഴ്ത്തി; അതൊരു അത്ഭുതംപോലെ തോന്നി.
തതഃ സ വിപുലം ചര്മ ശതചന്ദ്രം ച ഭാനുമത്। ഖങ്ഗം ച വിപുലം ദിവ്യം പ്രഗൃഹ്യ സുഭുജോ ബലീ
അതിനുശേഷം, ശക്തമായ കൈകൾ ഉള്ള ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, നൂറു ചന്ദ്രന്മാർ ഉള്ള വിശാലവും പ്രകാശമുള്ളതുമായ ഒരു കവചവും ദൈവികമായ വലിയ വാളും എടുത്തു.
അഭിദുദ്രാവ വേഗേന ദ്രോണസ്യ വധാകാങ്ക്ഷയാ। ആമിഷാര്ഥീ യഥാ സിംഹോ വനേ മത്തമിവ ദ്വിപമ്
ദ്രോണനെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ വേഗത്തിൽ അവനെതിരെ ഓടി, കാട്ടിൽ ഇറച്ചിക്കായി സിംഹം മദ്യാനയായാനെ ആക്രമിക്കുന്നതുപോലെ.
തത്രാദ്ഭുതമപശ്യാമ ഭാരദ്വാജസ്യ പൌരുഷമ് । ലാഘവം ചാസ്ത്രയോഗം ച ബലം ബാഹ്വോശ്ച ഭാരത
അവിടെ, ഭാരദ്വാജപുത്രന്റെ അത്ഭുതകരമായ വീര്യവും, വേഗവും, ആയുധനൈപുണ്യവും, കൈകളുടെ ശക്തിയും നമ്മൾ കണ്ടു, ഭാരതാ.
യദേനം ശരവര്ഷേണ വാരയാമാസ പാര്ഷതമ് । ന ശശാക തതോ ഗന്തും ബലവാനപി സംയുഗേ
ദ്രോണൻ അമ്പുകളുടെ മഴകൊണ്ട് പർഷതപുത്രനെ തടഞ്ഞു; അതിനാൽ, ശക്തൻ ആയിരുന്നാലും, യുദ്ധത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോകാൻ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന് കഴിയില്ലായിരുന്നു.
നിവാരിതസ്തു ദ്രോണേന ധൃഷ്ടദ്യുമ്നോ മഹാരഥഃ । ന്യാവാരയച്ഛരൌഘാംസ്താംശ്ചര്മണാ കൃതഹസ്തവത്
ദ്രോണൻ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ തടഞ്ഞുവെങ്കിലും, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ തന്റെ കൈയിൽ കൃത്യമായി പിടിച്ചിരുന്ന തനിക്കുള്ള വാളുപയോഗിച്ച് അമ്പുകളുടെ മഴ തടഞ്ഞു.
തതോ ഭീമോ മഹാബാഹുഃ സഹസാഽഭ്യപതദ്ബലീ । സാഹായ്യകാരീ സമരേ പാര്ഷതസ്യ മഹാത്മനഃ
അപ്പോൾ ശക്തനായ ഭീമൻ വേഗത്തിൽ പോരിലേക്ക് ചെന്ന് മഹാത്മാവായ പൃഷതപുത്രനെ സഹായിക്കാൻ മുന്നോട്ട് വന്നു.
സ ദ്രോമം നിശിതൈര്ബാണൈ രാജന്വിവ്യാധ സപ്തഭിഃ । പാര്ഷതം ച രഥം തൂര്ണം സ്വകമാരോഹയത്തദാ
ഭീമൻ ഏഴു മൂർച്ഛയുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ദ്രോണനെ വെട്ടി, ഉടൻ പാര്ഷതനെ തന്റെ രഥത്തിൽ കയറ്റി രക്ഷപ്പെടുത്തി.
തതോ ദുര്യോധനോ രാജന്കലിങ്ഗം സമചോദയത്। സൈന്യേന മഹതാ യുക്തം ഭാരദ്വാജസ്യ രക്ഷണേ
അതിനുശേഷം, രാജാവേ, ദുര്യോധനൻ വലിയ സൈന്യത്തോടുകൂടിയ കലിംഗസേനയെ ഭാരദ്വാജപുത്രനെ രക്ഷിക്കാൻ അയച്ചു.
തതഃ സാ മഹതീ സേന കലിങ്ഗാനാം ജനേശ്വര । ഭീമമഭ്യുദ്യയൌ തൂര്ണം തവ പുത്രസ്യ ശാസനാത്
അപ്പോൾ, ജനങ്ങളുടെ നാഥാ, കലിംഗരുടെ ആ വലിയ സൈന്യം നിന്റെ മകന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം വേഗത്തിൽ ഭീമനെ നേരെ ആക്രമിച്ചു.
പാഞ്ചാല്യമഥ സംത്യജ്യ ദ്രോണോഽപി രഥിനാം വരഃ। വിരാടദ്രുപദൌ വൃദ്ധൌ വാരയാമാസ സംയുഗേ
പാഞ്ചാല്യനെ വിട്ട്, രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ദ്രോണൻ യുദ്ധത്തിൽ വൃദ്ധരായ വിരാടനും ദ്രുപദനും നേരെ പോരാടാൻ തുടങ്ങി.
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നോഽപി സമരേ ധര്മരാജാനമഭ്യയാത്। തതഃ പ്രവവൃതേ യുദ്ധം തുമുലം രോമഹര്ഷണമ്
യുദ്ധഭൂമിയിൽ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും ധർമ്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ സമീപിച്ചു. അതിനുശേഷം അത്യന്തം ഭയാനകവും രോമാഞ്ചകരവുമായ ഒരു പോരാട്ടം ആരംഭിച്ചു.
കലിങ്ഗാനാം ച സമരേ ഭീഷ്മസ്യ ച മഹാത്മനഃ । ജഗതഃ പ്രക്ഷയകരം ഘോരരൂപം ഭയാവഹമ്
കലിംഗരും മഹാത്മാവായ ഭീഷ്മനും തമ്മിൽ ലോകത്തിന് നാശം വിതയ്ക്കുന്ന ഭയാനകവും ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നതുമായ ഒരു യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.
മമ പുത്രസമാദിഷ്ടഃ കലിങ്ഗോഃ വാഹിനീപതിഃ। കഥമദ്ഭുതകര്മാണം ഭീമസേനം മഹാബലമ്
എന്റെ മകന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം കലിംഗസേനാധിപൻ അത്ഭുതകരമായ വീര്യശാലിയായ ഭീമസേനനെ എങ്ങനെ നേരിട്ടു?
ചരന്തം ഗദയാ വീര ദണ്ഡഹസ്തമിവാന്തകമ് । യോധയാമാസ സമരേ കലിങ്ഗഃ സഹ സേനയാ
മുത്തിരിയുള്ള ദണ്ഡം കൈവശമുള്ള യമനെപ്പോലെ ഗദയുമായി ഭീമൻ പോരിൽ ചുറ്റിനടക്കുമ്പോൾ കലിംഗരാജാവും തന്റെ സേനയുമൊത്ത് അവനെ നേരിട്ടു.
പുത്രേണ തവ രാജേന്ദ്ര സ തഥോക്തോ മഹാബലഃ । മഹത്യാ സേനയാ ഗുപ്തഃ പ്രായാദ്ഭീമരഥം പ്രതി
രാജാധിരാജാ, അപ്പോൾ നിന്റെ മകൻ, മഹാബലൻ, വലിയ സൈന്യത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തോടെ ഭീമന്റെ രഥത്തെ നേരിടാൻ പുറപ്പെട്ടു.
താമാപതന്തീം മഹതീം കലിങ്ഗാനാം മഹാചമൂമ്। രഥാശ്വനാഗകലിലാം പ്രഗൃഹീതമഹായുധാമ്
അനവധി രഥങ്ങളും കുതിരകളും ആനകളും നിറഞ്ഞ, മഹായുദ്ധായുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള കലിംഗരുടെ ആ വലിയ സൈന്യം മുന്നോട്ട് കുതിച്ചു.
ഭീമസേനഃ കലിങ്ഗാനാമാര്ച്ഛദ്ഭാരത വാഹിനീമ് । കേതുമന്തം ച നൈഷാദിമായാന്തം സഹ ചേദിഭിഃ
ഭാരതകുലപതി, ഭീമസേനൻ കലിംഗസേനയെ ആക്രമിച്ചു; കൂടാതെ, ചേദിരാജാക്കന്മാരോടൊപ്പം വരുന്ന നിഷാദരാജാവായ കേതുമാനെയും നേരിട്ടു.
തതഃ ശ്രുതായുഃ സംക്രുദ്ധോ രാജ്ഞാ കേതുമതാ സഹ। ആസസാദ രണേ ഭീമം വ്യൂഢാനീകേഷു ചേദിഷു
അതിനുശേഷം, ക്രുദ്ധനായ ശ്രുതായു രാജാവായ കേതുമാനോടൊപ്പം ചേർന്ന്, ചേദികൾ നിരത്തായി നിന്നപ്പോഴെല്ലാം യുദ്ധത്തിൽ ഭീമനെ നേരിട്ടു.
രഥൈരനേകസാഹസ്രൈഃ കലിങ്ഗാനാം നരാധിപ । അയുതേന ഗജാനാം ച നിഷാദൈഃക സഹ കേതുമാന്
അനേകം ആയിരം കലിംഗരഥങ്ങളോടും, പത്ത് ആയിരം ആനകളോടും, നിഷാദരോടും ചേർന്ന് കേതുമാൻ യുദ്ധത്തിൽ ഭീമസേനനെ എല്ലാ ദിശകളിലും വളഞ്ഞു.
ഭിമസേനം രണേ രാജന്സമന്താത്പര്യവാരയത് । ചേദിമത്സ്യകരൂഷാശ്ച ഭീമസേനപദാനുഗാഃ
ചേദികൾ, മത്സ്യവർഗ്ഗം, കരൂഷന്മാർ എന്നിവരും ഭീമസേനന്റെ അനുയായികളായി യുദ്ധത്തിൽ നിഷാദരാജാക്കന്മാരെ ആക്രമിച്ചു.
അഭ്യധാവന്ത സമരേ നിഷാദാന്സഹ രാജഭിഃ । തതഃ പ്രവവൃതേ യുദ്ധം ഘോരരൂപം ഭയാവഹമ്
അപ്പോൾ, രാജാക്കന്മാരോടൊപ്പം നിഷാദരെ നേരിടാൻ പോരാളികൾ ഓടിയെത്തി; പിന്നെ ഭയാനകവും ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നതുമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.
ന പ്രാജാനന്ത യോധാഃ സ്വാന്പരസ്പരജിഘാംസയാ । ഘോരമാസീത്തതോ യുദ്ധം ഭീമസ്യ സഹസാ പരൈഃ
പോരാളികൾ പരസ്പരം കൊല്ലാൻ ഉത്സുകരായി, ആരാണ് സ്വന്തം ആളെന്നും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാതെ പോയി. അങ്ങനെ, ഭീമനും ശത്രുക്കളുമിടയിൽ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം പെട്ടെന്ന് ആരംഭിച്ചു.
യഥേന്ദ്രസ്യ മഹാരാജ മഹത്യാ ദൈത്യസേനയാ। തസ്യ സൈന്യസ്യ സംഗ്രാമേ യുധ്യമാനസ്യ ഭാരത
മഹാരാജാവേ, എങ്ങനെ ഇന്ദ്രൻ മഹാവലിയുള്ള ദൈത്യസൈന്യത്തിനെതിരെ പോരാടിയോ, അതുപോലെ ആ സൈന്യവും യുദ്ധത്തിൽ അപ്രത്യക്ഷമായി പോരാടുകയായിരുന്നു, ഭാരതവംശജ.
ബഭൂവ സുമഹാഞ്ശബ്ദഃ സാഗരസ്യേവ ഗര്ജതഃ। അന്യോന്യം സ്മ തദാ യോധാ വികര്ഷന്തോ വിശാംപതേ
അപ്പോൾ സമുദ്രം ഗർജിക്കുന്നതുപോലൊരു ഭയങ്കരശബ്ദം ഉയർന്നു. അന്നേരം യോദ്ധാക്കൾ തമ്മിൽ പരസ്പരം വലിച്ചിഴച്ച് പോരാടുകയായിരുന്നു.