തതോ ദുര്യോധനോ രാജാ സഹിതഃ സര്വസോദരൈഃ । അശ്വാതര്കേര്വികര്ണൈശ്ച തഥാ ചാമ്ബഷ്ഠകോസലൈഃ
അതിനുശേഷം രാജാവ് ദുര്യോധനൻ, തന്റെ എല്ലാ സഹോദരന്മാരോടും അശ്വാതർക്കന്മാരോടും വികർണ്ണനും അംബഷ്ടന്മാരും കോസലന്മാരും കൂടെ നിന്നു.
ദരദൈശ്ച ശകൈശ്ചൈവ തഥാ ക്ഷുദ്രകമാലവൈഃ । അഭ്യരക്ഷത സംഹൃഷ്ടഃ സൌബലേയസ്യ വാഹിനീമ്
ദരദന്മാരും ശകന്മാരും, കൂടാതെ ക്ഷുദ്രക-മാലവന്മാരും സന്തോഷത്തോടെ സൌബലന്റെ സൈന്യത്തെ കാത്തു.
ഭൂരിശ്രവാഃ ശലഃ ശല്യോ ഭഗദത്തശ്ച മാരിഷഃ। വിന്ദാനുവിന്ദാവാവന്ത്യൌ വാമം പാര്ശ്വമപാലയന്
ഭൂരിശ്രവൻ, ശലൻ, ശല്യൻ, ഭഗദത്തൻ, അവന്തിയിലെ രാജകുമാരന്മാരായ വിന്ദനും അനുവിന്ദനും ഇടതുവശം കാത്തു.
സൌമദത്തിഃ സുശര്മാ ച കാമ്ഭോജശ്ച സുദക്ഷിണഃ। ശ്രുതായുശ്ചാച്യുതായുശ്ച ദക്ഷിണം പക്ഷമാസ്ഥിതാഃ
സൗമദത്തൻ, സുശർമൻ, കാംഭോജനായ സുദക്ഷിണൻ, ശ്രുതായു, അച്യുതായു എന്നിവരും വലതുവശത്ത് നിലകൊണ്ടു.
അശ്വത്ഥാമാ കൃപശ്ചൈവ കൃതവര്മാ ച സാത്വതഃ । മഹത്യാ സേനയാ സാര്ധം സേനാപൃഷ്ടേ വ്യവസ്ഥിതാഃ
അശ്വത്താമൻ, കൃപാചാര്യൻ, സാത്വതനായ കൃതവർമൻ എന്നിവരും വലിയ സൈന്യത്തോടൊപ്പം പിൻഭാഗത്ത് നിലകൊണ്ടു.
പൃഷ്ഠഗോപാസ്തു തസ്യാസന്നാനാദേശ്യാ ജനേശ്വരാഃ। കേതുമാന്വസുദാനശ്ച പുത്രഃ കാശ്യസ്യ ചാഭിഭൂഃ
വിവിധ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കെതുമാൻ, വസുദാനൻ, കാശിരാജാവിന്റെ പുത്രനായ അഭിഭൂ എന്നിവരാണ് പിൻരക്ഷകർ.
തതസ്തേ താവകാഃ സര്വേ ഹൃഷ്ടാ യുദ്ധായ ഭാരത। ദധ്മുഃ ശങ്ഖാന്മുദാ യുക്താഃ സിംഹനാദാംസ്തഥോന്നദന്
അപ്പോൾ ഭാരതാ, നിന്റെ സൈന്യത്തിലെ എല്ലാവരും യുദ്ധത്തിന് ആവേശത്തോടെ സന്തോഷത്തോടെ ശംഖം ഊതി, സിംഹത്തിന്റെ കുരലിൽ പാറി.
തേഷാം ശ്രുത്വാ തു ഹൃഷ്ടാനാം വൃദ്ധഃ കുരുപിതാമഹഃ। സിംഹനാദം വിനദ്യോച്ചൈഃ ശങ്ഖം ദധ്മൌ പ്രതാപവാന്
അവരുടെ ആനന്ദഘോഷം കേട്ടു, വയസ്സായ കുരുവംശപിതാമഹനായ ഭീഷ്മൻ വലിയ ശബ്ദത്തിൽ സിംഹനാദം മുഴക്കി ശക്തിയായി ശംഖം ഊതിയ്ക്കു.
തതഃ ശങ്ഖാശ്ച ഭേര്യശ്ച പേശ്യശ്ച വിവിധാഃ പരൈഃ। ആനകാശ്ചാഭ്യഹന്യന്ത സ ശബ്ദസ്തുമുലോഽഭവത്
അതിനുശേഷം ശംഖങ്ങളും ഭേരികളും പലവിധ വാദ്യങ്ങളും ആനക്കങ്ങളും മുഴങ്ങീ, വലിയൊരു ഗർജ്ജനശബ്ദം ഉയർന്നു.
തതഃ ശ്വേതൈര്ഹയൈര്യുക്തേ മഹതി സ്യന്ദനേ സ്ഥിതൌ । പ്രദധ്മതുഃ ശങ്ഖവരൌ ഹേമരത്നപരിഷ്കൃതൌ
ശ്വേതവണ്ണമുള്ള കുതിരകളാൽ കെട്ടിയ വലിയ രഥത്തിൽ നിന്നു, ഇരുവരും പൊന്നും രത്നങ്ങളും അലങ്കരിച്ച ശോഭയുള്ള ശംഖങ്ങൾ ഊതിയ്ക്കു.
പാഞ്ചജന്യം ഹൃഷീകേശോ ദേവദത്തം ധനംജയഃ। പൌണ്ഡ്രം ദധ്മൌ മഹാശങ്ഖം ഭീമകര്മാ വൃകോദരഃ
ഹൃഷീകേശൻ പാഞ്ചജന്യവും, ധനഞ്ജയൻ ദേവദത്തവും, മഹാവീര്യശാലിയായ വൃക്കോദരൻ വലിയ ശംഖമായ പൊണ്ട്രവുമാണ് ഊതിയത്.
അന്തവിജയം രാജാ കുന്തീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ। നകുലഃ സഹദേവശ്ച സുഘോഷമണിപുഷ്പകൌ
കുന്തിപുതനായ രാജാവ് യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ അനന്തവിജയം ഊതിയ്ക്കു; നകുലനും സഹദേവനും സുഘോഷവും മണിപുഷ്പകവും ഊതിയ്ക്കു.
കാശിരാജശ്ച ശൈബ്യശ്ച ശിഖണ്ഡീ ച മഹാരഥഃ । ധൃഷ്ടദ്യുമ്നോ വിരാടശ്ച സാത്യകിശ്ച മഹാരഥഃ
കാശിരാജാവും ശൈബ്യനും മഹാശക്തനായ ശിഖണ്ഡിയും, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും വിരാട്ടും മഹാരഥിയായ സത്യകിയും,
പാഞ്ചാല്യാശ്ച മഹേഷ്വാസാ ദ്രൌപദ്യാഃ പഞ്ച ചാത്മജാഃ । സര്വേ ദധ്യുര്മഹാശങ്ഖാന്സിംഹനാദാംശ്ച നേദിരേ
പാഞ്ചാല്യനായ മഹാശരധാരികളും ദ്രൗപദിയുടെ അഞ്ചു പുത്രന്മാരും, എല്ലാവരും വലിയ ശംഖങ്ങൾ മുഴക്കി സിംഹങ്ങൾ പോലെ ഗർജിച്ചു.
സ ഘോഷഃ സുമഹാംസ്തത്ര വീരൈസ്തൈഃ സമുദീരിതഃ। നഭശ്ച പൃഥിവീം ചൈവ തുമുലോ വ്യനുനാദയന്
അവിടെ ആ വീരന്മാർ ഉയർത്തിയ ആ മഹത്തായ ശബ്ദം ആകാശത്തെയും ഭൂമിയെയും മുഴുവനും ഉലയ്ക്കുന്ന തരത്തിൽ മുഴങ്ങി.
ഏവമേതേ മഹാരാജ പ്രഹൃഷ്ടാഃ കുരുപാണ്ഡവാഃ। പുനര്യുദ്ധായ സംജഗ്മുസ്താപയാനാഃ പരസ്പരമ്
ഇങ്ങനെ, മഹാരാജാവേ, സന്തോഷത്തോടെ കുരുക്കളും പാണ്ഡവരും വീണ്ടും യുദ്ധത്തിനായി മുന്നോട്ട് വന്നു, പരസ്പരം വെല്ലുവിളിച്ചു.
ഏവം വ്യൂഢേഷ്വനീകേഷു മാമകേഷ്വിതരേഷു ച । കഥം പ്രഹരതാം ശ്രേഷ്ഠാഃ സംപ്രഹാരം പ്രചക്രിരേ
ഇങ്ങനെ ഇരുവശത്തെയും സൈന്യങ്ങൾ നിരത്തി, യുദ്ധത്തിൽ ഏറ്റവും മുൻപന്തിയിലുള്ള വീരന്മാർ എങ്ങനെ ഏറ്റുമുട്ടി എന്നത് പറയൂ.
തഥാ വ്യൂഢേഷ്വനീകേഷു സന്നദ്ധരുചിരധ്വജാഃ। `താവകാഃ പാണ്ഡവൈഃ സാര്ധം യഥാഽയുധ്യന്ത തച്ഛൃണു।' അപാരമിവ സംദൃശ്യ സാഗരപ്രതിമം ബലമ്
അങ്ങനെ സൈന്യങ്ങൾ അണിനിരന്നപ്പോൾ, കണികൊണ്ടു കത്തുന്ന കാവലും പതാകകളും അണിഞ്ഞ്, പാണ്ഡവർക്ക് എതിരായി നിങ്ങളുടെ ആളുകൾ എങ്ങനെ യുദ്ധം നടത്തി എന്ന് കേൾക്കൂ. ആ സൈന്യം അപ്പാരമായ സമുദ്രം പോലെ വലുതായിരുന്നു.
തേഷാം മധ്യേ സ്ഥിതോ രാജന്പുത്രോ ദുര്യോധനസ്തവ । അബ്രവീത്താവകാന്സര്വാന്യുദ്ധ്യധ്വമിതി ദംശിതാഃ
അവരുടെ നടുവിൽ നിന്നു, രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ മകൻ ദുര്യോധനൻ എല്ലാ സൈന്യത്തോടും കഠിനമായി യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു.
തേ മനഃ ക്രൂരമാധായ സമഭിത്യക്തജീവിതാഃ । പാണ്ഡവാനഭ്യവര്തന്ത സര്വ ഏവോച്ഛ്രിതധ്വജാഃ
കഠിന മനസ്സോടെ ജീവൻ പോലും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഉയർന്ന പതാകകളോടെ നിങ്ങളുടെ സൈന്യം മുഴുവൻ പാണ്ഡവർക്കെതിരെ മുന്നേറി.
തതോ യുദ്ധം സമഭവത്തുമുലം രോമഹര്ഷണമ്। താവകാനാം പരേഷാം ച വ്യതിഷക്തരഥദ്വിപമ്
അപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ സൈന്യത്തിന്റെയും ശത്രുക്കളുടേയും ഇടയിൽ കുതിരകളും ആനകളും ചേർന്നുകൊണ്ടുള്ള ഒരു ഭയങ്കരവും രോമാഞ്ചജനകവുമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.
മുക്താസ്തു രഥിഭിര്ബാണാ രുക്മപുങ്ഖാഃ സുതേജിതാഃക । സന്നിപേതുരകുണ്ഠാഗ്രാ നാഗേഷു ച ഹയേഷു ച
രഥികന്മാർ വിട്ടു അയച്ച പൊന്നുപൊതിഞ്ഞ അമ്പുകൾ മൂർച്ചകെട്ട് ആനകളിലും കുതിരകളിലും വീണു.
തഥാ പ്രവൃത്തേ സംഗ്രാമേ ധനുരുദ്യമ്യ ദംശിതഃ । അഭിപത്യ മഹാബാഹുര്ഭീഷ്മോ ഭീമപരാക്രമഃ
അങ്ങനെ യുദ്ധം കത്തുമ്പോൾ, മഹാബലശാലിയായ ഭീഷ്മൻ, ഉഗ്രനായി വില്ലെടുത്ത് മുന്നോട്ട് ചാർജ്ജ് ചെയ്തു.
സൌഭദ്രേ ഭീമസേനേ ച സാത്യകൌ ച മഹാരഥേ । കൈകേയേ ച വിരാടേ ച ധൃഷ്ടദ്യുമ്നേ ച പാര്ഷതേ
സുഭദ്രയുടെ മകനും ഭീമസേനനും മഹാരഥിയായ സത്യകിയും കൈകേയന്മാരും വിരാട്ടും പൃശ്യതപുത്രനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും എതിരാളികളായി,
ഏതേഷു നരവീരേഷു ചേദിമത്സ്യേഷു ചാഭിഭൂഃ । വവര്ഷ ശരവര്ഷാണി വൃദ്ധഃ കുരുപിതാമഹഃ
ഈ മനുഷ്യവീരന്മാരുടെയും ചെദികളും മത്സ്യരും ഉൾപ്പെടെ, കുരുവംശത്തിലെ മൂത്ത പിതാമഹൻ അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്യിച്ചു.
അഭിദ്യത തതോ വ്യൂഹസ്തസ്മിന്വീരസമാഗമേ। സര്വേഷാമേവ സൈന്യാനാമാസീദ്വ്യതികരോ മഹാന്
അപ്പോൾ ആ വീരന്മാർ ഏറ്റുമുട്ടിയപ്പോൾ, അണികൾ തകർന്ന് എല്ലാ സൈന്യങ്ങളിലും വലിയ കലഹം ഉണ്ടായി.
സാദിനോ ധ്വജിനശ്ചൈവ ഹതപ്രവരവാജിനഃ । വിപ്രദ്രുതരഥാനീകാഃ സമപദ്യന്ത പാണ്ഡവാഃ
കുതിരപ്പുറത്തുള്ളവരും പതാകയുള്ളവരും, മികച്ച കുതിരകൾ കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ, പാണ്ഡവരുടെ രഥക്കൂട്ടങ്ങൾ ചിതറിപ്പോയി.
അര്ജുനസ്തു നരവ്യാഘ്രോ ദൃഷ്ട്വാ ഭീഷ്മം മഹാരഥമ് । വാര്ഷ്ണേയമബ്രവീത്ക്രുദ്ധോ യാഹി യത്ര പിതാമഹഃ
പക്ഷേ, പുരുഷസിംഹനായ അർജ്ജുനൻ മഹാരഥിയായ ഭീഷ്മനെ കണ്ടപ്പോൾ, ക്രുദ്ധനായി വൃഷ്ണിയോട് പറഞ്ഞു: 'പിതാമഹൻ എവിടെയാണോ അവിടെ കൊണ്ടുപോ.'
ഏഷ ഭീഷ്മഃ സുസംക്രുദ്ധോ വാര്ഷ്ണേയ മമ വാഹിനീമ് । നാശയിഷ്യതി സുവ്യക്തം ദുര്യോധനഹിതേ രതഃ
'ഇവിടെ ഭീഷ്മൻ വലിയ കോപത്തോടെ, ദുര്യോധനന്റെ പക്ഷം പിടിച്ച്, എന്റെ സൈന്യത്തെ നിശ്ചയമായും നശിപ്പിക്കും.'
ഏഷ ദ്രോണഃ കൃപഃ ശല്യോ വികര്ണശ്ച ജനാര്ദന । ധാര്തരാഷ്ട്രാശ്ച സഹിതാ ദുര്യോധനപുരോഗമാഃ
'അവിടെ ദ്രോണമാരും കൃപനും ശല്യനും വികർണ്ണനും, ജനാർദ്ദനാ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരും ദുര്യോധനന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു.'