ഏകൈകശഃ സമര്ഥാ ഹി യൂയം സര്വേ മഹാരഥാഃ । പാണ്ഡുപുത്രാന്രണേ ഹന്തും സസൈന്യാന്കിമു സംഹതാഃ
'നിങ്ങളില് ഓരോരുത്തരും മഹാരഥികളായി, പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കളെയും അവരുടെ സൈന്യത്തെയും യുദ്ധത്തില് ജയിക്കാന് ശേഷിയുള്ളവരാണ്. പിന്നെ ഒരുമിച്ചുനില്ക്കുമ്പോള് എത്ര അധികം ശക്തിയാകും!'
അപര്യാപ്തം തദസ്മാകം ബലം ഭീഷ്മാഭിരക്ഷിതമ് । പര്യാപ്തമിദമേതേഷാം ബലം ഭീമാഭിരക്ഷിതമ്
'ഭീഷ്മന് കാത്തുനില്ക്കുന്ന നമ്മുടെ സൈന്യം അക്ഷയമാണ്; ഭീമന് കാത്തുനില്ക്കുന്ന അവരുടെ സൈന്യം പരിമിതമാണ്.'
സംസ്ഥാനാഃ ശൂരസേനാശ്ച വേത്രികാഃ കുകുരാസ്തഥാ । ആരോചകാസ്ത്രിഗര്താശ്ച മദ്രകാ യവനാസ്തഥാ
'സംസ്ഥാനര്, ശൂരസേനര്, വേത്രികര്, കുകുരര്, ആരോചനര്, ത്രിഗര്ത്തര്, മദ്രകര്, യവനര്—'
ശത്രുംജയേന സഹിതാസ്തഥാ ദുഃശാസനേന ച । വികര്ണേന ച വീരേണ തഥാ നന്ദോപനന്ദകൈഃ
'ശത്രുഞ്ജയനോടൊപ്പം, ദുഃശാസനനും വീരനായ വികര്ണനും, നന്ദനും ഉപനന്ദനും—'
ചിത്രസേനേന സഹിതാഃ സഹിതാഃ പാരിഭദ്രകൈഃ । ഭീഷ്മമേവാഭിരക്ഷന്തു സഹ സൈന്യപുരസ്കൃതാഃ
ചിത്രസേനനും പരിഭദ്രന്മാരും കൂടെ കൂട്ടി, അവരുടേയും സൈന്യത്തോടൊപ്പം ഭീഷ്മനെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കണമെന്ന് നിർദേശിച്ചു.
തതോ ഭീഷ്മശ്ച ദ്രോണശ്ച തവ പുത്രാശ്ച മാരിഷ । അവ്യൂഹന്ത മഹാവ്യൂഹം പാണ്ഡൂനാം പ്രതിബാധകമ്
അതിനുശേഷം ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും, മഹർഷേ, നിന്റെ പുത്രന്മാരും, പാണ്ഡവരെ തടയാൻ വലിയൊരു അണിയറപ്പു ഒരുക്കി.
ഭീഷ്മഃ സൈന്യേന മഹതാ സമനന്താത്പരിവാരിതഃ । യയൌ പ്രകര്ഷന്മഹതീം വാഹിനീം സരരാഡിവ
വലിയ സൈന്യത്താൽ四വശവും ചുറ്റപ്പെട്ട ഭീഷ്മൻ, ഒരു രാജാവിനെപ്പോലെ മഹത്തായ സൈന്യത്തെ മുന്നോട്ട് നയിച്ചു.
തമന്വായാന്മഹേഷ്വാസോ ഭാരദ്വാജഃ പ്രതാപവാന് । കുന്തലൈശ്ച ദശാര്ണൈശ്ച മാഗധൈശ്ച വിശാംപതേ
പ്രശസ്തനായ ഭാരദ്വാജൻ, വില്ലിനർമ്മയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, കുന്തലന്മാരേയും ദശാർണന്മാരേയും മാഗധന്മാരേയും കൂട്ടി ഭീഷ്മനെ പിന്തുടർന്നു.
വിദമര്ഭൈര്മേകലൈശ്ചൈവ കര്ണപ്രാവരണൈരപി । സഹിതാഃ സര്വസൈന്യേന ഭീഷ്മമഹാവശോഭിനമ്
വിദർഭന്മാരും മേക്കളന്മാരും കർണ്ണന്റെ സുരക്ഷാകർമ്മികളും, മുഴുവൻ സൈന്യത്തോടും കൂടി, യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഭീഷ്മന്റെ തേജസ്സിനെ അനുഗമിച്ചു.
ഗാന്ധാരാഃ സിന്ധുസൌവീരാഃ ശിബയോഽഥ വസാതയഃ। ശകുനിശ്ച സ്വസൈന്യേന ഭീഷ്മമാഹവശോഭിനമ്
ഗാന്ധാരന്മാരും സിന്ധു-സൗവീരന്മാരും ശിബികളും വസാതന്മാരും, ശകുനിയും തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം, യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മന്റെ തേജസ്സിൽ ചേർന്നു.
തതോ ദുര്യോധനോ രാജാ സഹിതഃ സര്വസോദരൈഃ । അശ്വാതര്കേര്വികര്ണൈശ്ച തഥാ ചാമ്ബഷ്ഠകോസലൈഃ
അതിനുശേഷം രാജാവ് ദുര്യോധനൻ, തന്റെ എല്ലാ സഹോദരന്മാരോടും അശ്വാതർക്കന്മാരോടും വികർണ്ണനും അംബഷ്ടന്മാരും കോസലന്മാരും കൂടെ നിന്നു.
ദരദൈശ്ച ശകൈശ്ചൈവ തഥാ ക്ഷുദ്രകമാലവൈഃ । അഭ്യരക്ഷത സംഹൃഷ്ടഃ സൌബലേയസ്യ വാഹിനീമ്
ദരദന്മാരും ശകന്മാരും, കൂടാതെ ക്ഷുദ്രക-മാലവന്മാരും സന്തോഷത്തോടെ സൌബലന്റെ സൈന്യത്തെ കാത്തു.
ഭൂരിശ്രവാഃ ശലഃ ശല്യോ ഭഗദത്തശ്ച മാരിഷഃ। വിന്ദാനുവിന്ദാവാവന്ത്യൌ വാമം പാര്ശ്വമപാലയന്
ഭൂരിശ്രവൻ, ശലൻ, ശല്യൻ, ഭഗദത്തൻ, അവന്തിയിലെ രാജകുമാരന്മാരായ വിന്ദനും അനുവിന്ദനും ഇടതുവശം കാത്തു.
സൌമദത്തിഃ സുശര്മാ ച കാമ്ഭോജശ്ച സുദക്ഷിണഃ। ശ്രുതായുശ്ചാച്യുതായുശ്ച ദക്ഷിണം പക്ഷമാസ്ഥിതാഃ
സൗമദത്തൻ, സുശർമൻ, കാംഭോജനായ സുദക്ഷിണൻ, ശ്രുതായു, അച്യുതായു എന്നിവരും വലതുവശത്ത് നിലകൊണ്ടു.
അശ്വത്ഥാമാ കൃപശ്ചൈവ കൃതവര്മാ ച സാത്വതഃ । മഹത്യാ സേനയാ സാര്ധം സേനാപൃഷ്ടേ വ്യവസ്ഥിതാഃ
അശ്വത്താമൻ, കൃപാചാര്യൻ, സാത്വതനായ കൃതവർമൻ എന്നിവരും വലിയ സൈന്യത്തോടൊപ്പം പിൻഭാഗത്ത് നിലകൊണ്ടു.
പൃഷ്ഠഗോപാസ്തു തസ്യാസന്നാനാദേശ്യാ ജനേശ്വരാഃ। കേതുമാന്വസുദാനശ്ച പുത്രഃ കാശ്യസ്യ ചാഭിഭൂഃ
വിവിധ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കെതുമാൻ, വസുദാനൻ, കാശിരാജാവിന്റെ പുത്രനായ അഭിഭൂ എന്നിവരാണ് പിൻരക്ഷകർ.
തതസ്തേ താവകാഃ സര്വേ ഹൃഷ്ടാ യുദ്ധായ ഭാരത। ദധ്മുഃ ശങ്ഖാന്മുദാ യുക്താഃ സിംഹനാദാംസ്തഥോന്നദന്
അപ്പോൾ ഭാരതാ, നിന്റെ സൈന്യത്തിലെ എല്ലാവരും യുദ്ധത്തിന് ആവേശത്തോടെ സന്തോഷത്തോടെ ശംഖം ഊതി, സിംഹത്തിന്റെ കുരലിൽ പാറി.
തേഷാം ശ്രുത്വാ തു ഹൃഷ്ടാനാം വൃദ്ധഃ കുരുപിതാമഹഃ। സിംഹനാദം വിനദ്യോച്ചൈഃ ശങ്ഖം ദധ്മൌ പ്രതാപവാന്
അവരുടെ ആനന്ദഘോഷം കേട്ടു, വയസ്സായ കുരുവംശപിതാമഹനായ ഭീഷ്മൻ വലിയ ശബ്ദത്തിൽ സിംഹനാദം മുഴക്കി ശക്തിയായി ശംഖം ഊതിയ്ക്കു.
തതഃ ശങ്ഖാശ്ച ഭേര്യശ്ച പേശ്യശ്ച വിവിധാഃ പരൈഃ। ആനകാശ്ചാഭ്യഹന്യന്ത സ ശബ്ദസ്തുമുലോഽഭവത്
അതിനുശേഷം ശംഖങ്ങളും ഭേരികളും പലവിധ വാദ്യങ്ങളും ആനക്കങ്ങളും മുഴങ്ങീ, വലിയൊരു ഗർജ്ജനശബ്ദം ഉയർന്നു.
തതഃ ശ്വേതൈര്ഹയൈര്യുക്തേ മഹതി സ്യന്ദനേ സ്ഥിതൌ । പ്രദധ്മതുഃ ശങ്ഖവരൌ ഹേമരത്നപരിഷ്കൃതൌ
ശ്വേതവണ്ണമുള്ള കുതിരകളാൽ കെട്ടിയ വലിയ രഥത്തിൽ നിന്നു, ഇരുവരും പൊന്നും രത്നങ്ങളും അലങ്കരിച്ച ശോഭയുള്ള ശംഖങ്ങൾ ഊതിയ്ക്കു.
പാഞ്ചജന്യം ഹൃഷീകേശോ ദേവദത്തം ധനംജയഃ। പൌണ്ഡ്രം ദധ്മൌ മഹാശങ്ഖം ഭീമകര്മാ വൃകോദരഃ
ഹൃഷീകേശൻ പാഞ്ചജന്യവും, ധനഞ്ജയൻ ദേവദത്തവും, മഹാവീര്യശാലിയായ വൃക്കോദരൻ വലിയ ശംഖമായ പൊണ്ട്രവുമാണ് ഊതിയത്.
അന്തവിജയം രാജാ കുന്തീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ। നകുലഃ സഹദേവശ്ച സുഘോഷമണിപുഷ്പകൌ
കുന്തിപുതനായ രാജാവ് യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ അനന്തവിജയം ഊതിയ്ക്കു; നകുലനും സഹദേവനും സുഘോഷവും മണിപുഷ്പകവും ഊതിയ്ക്കു.
കാശിരാജശ്ച ശൈബ്യശ്ച ശിഖണ്ഡീ ച മഹാരഥഃ । ധൃഷ്ടദ്യുമ്നോ വിരാടശ്ച സാത്യകിശ്ച മഹാരഥഃ
കാശിരാജാവും ശൈബ്യനും മഹാശക്തനായ ശിഖണ്ഡിയും, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും വിരാട്ടും മഹാരഥിയായ സത്യകിയും,
പാഞ്ചാല്യാശ്ച മഹേഷ്വാസാ ദ്രൌപദ്യാഃ പഞ്ച ചാത്മജാഃ । സര്വേ ദധ്യുര്മഹാശങ്ഖാന്സിംഹനാദാംശ്ച നേദിരേ
പാഞ്ചാല്യനായ മഹാശരധാരികളും ദ്രൗപദിയുടെ അഞ്ചു പുത്രന്മാരും, എല്ലാവരും വലിയ ശംഖങ്ങൾ മുഴക്കി സിംഹങ്ങൾ പോലെ ഗർജിച്ചു.
സ ഘോഷഃ സുമഹാംസ്തത്ര വീരൈസ്തൈഃ സമുദീരിതഃ। നഭശ്ച പൃഥിവീം ചൈവ തുമുലോ വ്യനുനാദയന്
അവിടെ ആ വീരന്മാർ ഉയർത്തിയ ആ മഹത്തായ ശബ്ദം ആകാശത്തെയും ഭൂമിയെയും മുഴുവനും ഉലയ്ക്കുന്ന തരത്തിൽ മുഴങ്ങി.
ഏവമേതേ മഹാരാജ പ്രഹൃഷ്ടാഃ കുരുപാണ്ഡവാഃ। പുനര്യുദ്ധായ സംജഗ്മുസ്താപയാനാഃ പരസ്പരമ്
ഇങ്ങനെ, മഹാരാജാവേ, സന്തോഷത്തോടെ കുരുക്കളും പാണ്ഡവരും വീണ്ടും യുദ്ധത്തിനായി മുന്നോട്ട് വന്നു, പരസ്പരം വെല്ലുവിളിച്ചു.
ഏവം വ്യൂഢേഷ്വനീകേഷു മാമകേഷ്വിതരേഷു ച । കഥം പ്രഹരതാം ശ്രേഷ്ഠാഃ സംപ്രഹാരം പ്രചക്രിരേ
ഇങ്ങനെ ഇരുവശത്തെയും സൈന്യങ്ങൾ നിരത്തി, യുദ്ധത്തിൽ ഏറ്റവും മുൻപന്തിയിലുള്ള വീരന്മാർ എങ്ങനെ ഏറ്റുമുട്ടി എന്നത് പറയൂ.
തഥാ വ്യൂഢേഷ്വനീകേഷു സന്നദ്ധരുചിരധ്വജാഃ। `താവകാഃ പാണ്ഡവൈഃ സാര്ധം യഥാഽയുധ്യന്ത തച്ഛൃണു।' അപാരമിവ സംദൃശ്യ സാഗരപ്രതിമം ബലമ്
അങ്ങനെ സൈന്യങ്ങൾ അണിനിരന്നപ്പോൾ, കണികൊണ്ടു കത്തുന്ന കാവലും പതാകകളും അണിഞ്ഞ്, പാണ്ഡവർക്ക് എതിരായി നിങ്ങളുടെ ആളുകൾ എങ്ങനെ യുദ്ധം നടത്തി എന്ന് കേൾക്കൂ. ആ സൈന്യം അപ്പാരമായ സമുദ്രം പോലെ വലുതായിരുന്നു.
തേഷാം മധ്യേ സ്ഥിതോ രാജന്പുത്രോ ദുര്യോധനസ്തവ । അബ്രവീത്താവകാന്സര്വാന്യുദ്ധ്യധ്വമിതി ദംശിതാഃ
അവരുടെ നടുവിൽ നിന്നു, രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ മകൻ ദുര്യോധനൻ എല്ലാ സൈന്യത്തോടും കഠിനമായി യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു.
തേ മനഃ ക്രൂരമാധായ സമഭിത്യക്തജീവിതാഃ । പാണ്ഡവാനഭ്യവര്തന്ത സര്വ ഏവോച്ഛ്രിതധ്വജാഃ
കഠിന മനസ്സോടെ ജീവൻ പോലും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഉയർന്ന പതാകകളോടെ നിങ്ങളുടെ സൈന്യം മുഴുവൻ പാണ്ഡവർക്കെതിരെ മുന്നേറി.