മത്കൃതേ ഭ്രാതൃഹാര്ദേന രാജ്യാദ്ഭ്രഷ്ടാസ്തഥാ സുഖാത്। ജീവിതം ബഹുമന്യേഽഹം ജീവിതം ഹ്യദ്യ ദുര്ലഭമ്
എന്റെ കാരണത്താൽ സഹോദരന്റെ മരണദുഃഖത്തിൽ രാജ്യംകൂടി നഷ്ടപ്പെട്ട് സുഖംകൂടി വിട്ടുപോയി. ഇപ്പോൾ എനിക്ക് ജീവൻ വളരെ വിലപ്പെട്ടതാണെന്ന് തോന്നുന്നു. ഇന്നത്തെ കാലത്ത് ജീവൻ കിട്ടുന്നത് വളരെ ദുർലഭം തന്നെയാണ്.
ജീവിതസ്യ ച ശേഷേണ തപസ്തപ്സ്യാമി ദുശ്ചരമ് । ന ഘാതയിഷ്യാമി രണേ മിത്രാണീമാനി കേശവ
ഇനി ബാക്കിയുള്ള ജീവിതം കൊണ്ട് ഞാൻ കഠിനമായ വ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കും, കേശവാ. ഈ എന്റെ സുഹൃത്തുക്കളെ ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലാൻ ഒരിക്കലും തയ്യാറല്ല.
രഥാന്മേ ബഹുസാഹസ്രാന്ദിവ്യൈരസ്ത്രൈര്മഹാബലഃ । ഘാതയത്യനിശം ഭീഷ്മഃ പ്രവരാണാം പ്രഹാരിണാമ്
ദിവ്യായുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള മഹാബലശാലിയായ ഭീഷ്മൻ രാത്രിയിലൊക്കെ എന്റെ അനേകം ആയിരക്കണക്കിന് രഥങ്ങളെ, യുദ്ധത്തിൽ ഏറ്റവും മുന്നിലുള്ള വീരന്മാരെ, ഇല്ലാതാക്കുന്നു.
കിം നു കൃത്വാ ഹിതം മേ സ്യാദ്ബ്രൂഹി മാധവ മാചിരമ് । മധ്യസ്ഥമിവ പശ്യാമി സമരേ സവ്യസാചിനമ്
എനിക്ക് എന്ത് ചെയ്താൽ നല്ലതാകും എന്ന് ദയവായി ഉടൻ പറഞ്ഞുതരിക്കണം, മാധവാ. യുദ്ധഭൂമിയിൽ സവ്യാസാചിയെ ഞാൻ നടുവിൽ നിന്നു നോക്കുന്നവനായി കാണുന്നു.
ഏകോ ഭീമഃ പരം ശക്ത്യാ യുധ്യത്യേവ മഹാഭുജഃ । കേവലം ബാഹുവീര്യേണ ക്ഷത്രധര്മമനുസ്മരന്
വലിയ ഭുജശക്തിയുള്ള ഭീമൻ മാത്രം അത്യധികം ശക്തിയോടെ യുദ്ധം തുടരുന്നു. തന്റെ ഭുജശക്തിയിൽ മാത്രം ആശ്രയിച്ച്, ക്ഷത്രധർമ്മം ഓർത്ത്, അവൻ പോരാടുന്നു.
ഗദയാ വീരഘാതിന്യാ യഥോത്സാഹം മഹാമനാഃ । കരോത്യസുകരം കര്മ രഥാശ്വനരപങ്ക്തിഷു
വീരതയുള്ള, മരണകാരിയായ ഗദയുമായി ആ മഹാത്മാവ്, തന്റെ ഉത്സാഹം അനുസരിച്ച്, രഥങ്ങൾക്കും കുതിരകൾക്കും സൈന്യത്തിനുമിടയിൽ വളരെ പ്രയാസമുള്ള കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു.
നാലമേഷ ക്ഷയം കര്തും പരസൈന്യസ്യ മാരിഷ । ആര്ജവേനൈവ യുദ്ധേന വീര വര്ഷശതൈരപി
മാരിഷ, ഭീമൻ ഒരുവൻ മാത്രം നേരായ യുദ്ധംകൊണ്ട് ശത്രുസൈന്യത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല, നൂറുവർഷം കഴിഞ്ഞാലും അതാവില്ല.
ഏകോഽസ്ത്രവിത്സഖാ തേഽയം സോഽപ്യസ്മാന്സമുപേക്ഷതേ । നിര്ദഹ്യമാനാന്ഭീഷ്മേണ ദ്രോണേന ച മഹാത്മനാ
നിന്റെ സുഹൃത്ത് ആയ ഈയാൾ മാത്രമാണ് ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവൻ. എന്നാൽ ഭീഷ്മനും മഹാത്മാവായ ദ്രോണനും നമ്മെ നശിപ്പിക്കുമ്പോൾ ഇദ്ദേഹം നമ്മെ നോക്കാതെ ഇരിക്കുന്നു.
ദിവ്യാന്യസ്ത്രാണി ഭീഷ്മസ്യ ദ്രോണസ്യ ച മഹാത്മനഃ । ധക്ഷ്യന്തി ക്ഷത്രിയാന്സര്വാന്പ്രയുക്താനി പുനഃ പുനഃ
ഭീഷ്മന്റെയും മഹാത്മാവായ ദ്രോണന്റെയും ദിവ്യായുധങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ എല്ലാ ക്ഷത്രിയന്മാരെയും ദഹിപ്പിച്ചുതീർക്കും.
കൃഷ്ണ ഭീഷ്മഃ സുസംരബ്ധഃ സഹിതഃ സര്വപാര്ഥിവൈഃ । ക്ഷപയിഷ്യതി നോ നൂനം യാദൃശോഽസ്യ പരാക്രമഃ
കൃഷ്ണാ, ഭീഷ്മൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെ എല്ലാ രാജാക്കളും കൂടെ നിന്നാൽ, അവന്റെ ശക്തി കണക്കിലെടുത്താൽ, അവൻ നമ്മെ തീർത്തും നശിപ്പിച്ചുതീർക്കും.
സ ത്വം പശ്യ മഹാഭാഗ യോഗേശ്വര മഹാരഥമ് । ഭീഷ്മം യഃ ശമയേത്സംഖ്യേ ദാവാഗ്നിം ജലദോ യഥാ
അതിനാൽ മഹാഭാഗവതേ, യോഗേശ്വരാ, മഹാരഥന്മാരിൽ ആരാണ് യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മനെ തടയാൻ കഴിയുക, കാട്ടുതീയെ മഴപെയ്യുന്ന മേഘം പോലെ, എന്ന് നോക്കൂ.
തവ പ്രസാദാദ്ഗോവിന്ദ പാണ്ഡവാ നിഹതദ്വിഷഃ । സ്വരാജ്യമനുസംപ്രാപ്താ മോദിഷ്യന്തേ സബാന്ധവാഃ
നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, ഗോവിന്ദാ, പാണ്ഡവന്മാർ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച് സ്വന്തം രാജ്യം വീണ്ടെടുക്കുകയും ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം സന്തോഷിക്കയും ചെയ്യും.
ഏവമുക്ത്വാ തതഃ പാര്ഥോ ധ്യാന്നാസ്തേ മഹാമനാഃ । ചിരമന്തര്മനാ ഭൂത്വാ ശോകോപഹതചേതനഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, മഹാത്മാവായ പാർഥൻ ദീർഘനേരം ആലോചനയിൽ മുങ്ങി, ദു:ഖത്തിൽ മനസ്സു കീഴടങ്ങി, ധ്യാനത്തിൽ ഇരുന്നു.
ശോകാര്തം തമഥോ ജ്ഞാത്വാ ദുഃഖോപഹതചേതസമ് । അബ്രവീത്തത്ര ഗോവിന്ദോ ഹര്ഷയന്സര്വപാണ്ഡവാന്
അവൻ ദു:ഖത്തിൽ ആകുലനായി, മനസ്സിൽ വേദനയാൽ തളർന്നിരിക്കുന്നതായി അറിഞ്ഞ്, അവിടെ ഗോവിന്ദൻ എല്ലാ പാണ്ഡവന്മാരെയും ഉല്ലസിപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു.
മാശുചോ ഭരതശ്രേഷ്ട ന ത്വം ശോചിതുമര്ഹസി । യസ്യ തേ ഭ്രാതരഃ ശൂരാഃ സര്വലോകേഷു ധന്വിനഃക
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, നീ ദു:ഖിക്കേണ്ടതില്ല. നിന്റെ സഹോദരന്മാർ ലോകമെമ്പാടും പ്രശസ്തരായ ധനുര്വ്വീരന്മാരാണ്.
അഹം ച പ്രിയകൃദ്രാജന്സാത്യകിശ്ച മഹായശാഃ । വിരാടദ്രുപദൌ ചേമൌ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നശ്ച പാര്ഷതഃ
രാജാവേ, ഞാൻ തന്നെയും, മഹാപ്രശസ്തനായ സത്യകിയും, ഈ ഇരുവരായ വിരാട്ടനും ദ്രുപദനും, പൃഷ്ടപുത്രനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും നിനക്ക് പ്രിയങ്കരരാണ്.
തഥൈവ സബലാശ്ചേമേ രാജാനോ രാജസത്തമ। ത്വത്പ്രസാദം പ്രതീക്ഷന്തേ ത്വദ്ഭക്താശ്ച വിശാംപതേ
അതുപോലെ, ഈ സൈന്യങ്ങളോടുകൂടിയ രാജാക്കന്മാരും, വിശ്വസമുള്ള ഭൃത്യന്മാരും, രാജശ്രേഷ്ഠാ, നിന്റെ അനുഗ്രഹം കാത്തിരിക്കുന്നു.
ഏഷ തേ പാര്ഷതോ നിത്യം ഹിതകാമഃ പ്രിയേ രതഃ । സൈനാപത്യമനുപ്രാപ്തോ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നോ മഹാബലഃ
ഇവിടെ പൃഷ്ടപുത്രനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, എപ്പോഴും നിന്റെ ഹിതം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും, നിനക്ക് പ്രിയങ്കരനുമായവനും, സൈന്യാധിപത്യം ഏറ്റെടുത്ത ശക്തശാലിയുമാണ്.
ശിഖണ്ഡീ ച മഹാബാഹോ ഭീഷ്മസ്യ നിധനം കില। ഏതച്ഛ്രുത്വാ തതോ ധര്മോ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നം മഹാരഥമ് । അബ്രവീത്സമിതൌ തസ്യാം വാസുദേവസ്യ ശ്രൃണ്വതഃ
ശിഖണ്ഡി, മഹാബാഹുവായവൻ, ഭീഷ്മന്റെ മരണത്തിന് കാരണമായതായി പറയുന്നു. ഇതു കേട്ട ധർമ്മൻ, ആ സഭയിൽ, വാസുദേവൻ കേൾക്കുമ്പോൾ, മഹാരഥിയായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനോടു പറഞ്ഞു.
ധൃഷ്ടദ്യുമ്ന നിബോധേദം യത്ത്വാം വക്ഷ്യാമി മാരിഷ। നാതിക്രമ്യം ഭവേത്തച്ച വചനം മമ ഭാഷിതമ്
ധൃഷ്ടദ്യുമ്ന, ഞാൻ പറയുന്നത് നീ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കണം. എന്റെ വാക്കുകൾ അനുസരിക്കേണ്ടതാണു, അവയെ അവഗണിക്കരുത്.
ഭവാന്സേനാപതിര്മഹ്യം വാസുദേവേന സംമിതഃ। കാര്തികേയോ യഥാ നിത്യം ദേവാനാമഭവത്പുരാ
വാസുദേവൻ നിന്നെ എന്റെ സേനാനായകനായി നിയമിച്ചിട്ടുണ്ട്, അതുപോലെ തന്നെ, പഴയകാലത്ത് കാർത്തികേയൻ ദേവന്മാരുടെ സേനാനായകനായിരുന്നതുപോലെ.
തഥാ ത്വമപി പാണ്ഡൂനാം സേനാനീഃ പുരുഷര്ഷഭ। സ ത്വം പുരുഷശാര്ദൂല വിക്രമ്യ ജഹി കൌരവാന്
അങ്ങനെ തന്നെ, നീ പാണ്ഡവരുടെ സേനാനായകനാണ്, മഹാനായ മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ. അതിനാൽ, നീ ധൈര്യത്തോടെ കൌരവരെ ആക്രമിച്ച് ജയിക്കണം.
അഹം ച തേഽനുയാസ്യാമി ഭീമഃ കൃഷ്ണശ്ച മാരിഷ । മാദ്രീപുത്രൌ ച സഹിതൌ ദ്രൌപദേയാശ്ച ദംശിതാഃ
ഞാനും, ഭീമനും, കൃഷ്ണനും, മാദ്രിയുടെ രണ്ടു മക്കളും, ദ്രൗപദിയുടെ മക്കളും, എല്ലാവരും യുദ്ധത്തിന് ഉത്സുകരായി നിന്നെ പിന്തുടരും.
യേ ചാന്യേ പൃഥിവീപാലാഃ പ്രധാനാഃ പുരുഷര്ഷഭ । തത ഉദ്ധര്ഷയന്സര്വാന്ധൃഷ്ടദ്യുമ്നോഽഭ്യഭാഷത
ഭൂമിയിലെ മറ്റു പ്രധാന രാജാക്കന്മാരും, മഹാനായ മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരും, അവരെല്ലാവരെയും ഉത്സാഹിപ്പിച്ച് ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ പ്രസംഗിച്ചു.
അഹം ദ്രോണാന്തകഃ പാര്ഥ വിഹിതഃ ശമ്ഭുനാ പുരാ। രണേ ഭീഷ്മം കൃപം ദ്രോണം തഥാ ശല്യം ജയദ്രഥമ്
പാർഥാ, ഞാൻ ദ്രോണനെ സംഹരിക്കാൻ ശംഭുവാൽ മുൻകാലത്ത് നിയോഗിക്കപ്പെട്ടവനാണ്. യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ ഭീഷ്മനെയും കൃപനെയും ദ്രോണനെയും ശല്യനെയും ജയദ്രഥനെയും നേരിടും.
സര്വാനദ്യ രണേ ദൃപ്താന്പ്രതിയോത്സ്യാമി പാര്ഥിവ । അഥോത്ക്രുഷ്ടം മഹേഷ്വാസൈഃ പാണ്ഡവൈര്യുദ്ധദുര്മദൈഃ
രാജാവേ, ഇന്നത്തെ യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ എല്ലാ അഭിമാനമുള്ള വീരന്മാരെയും നേരിടും. അപ്പോൾ യുദ്ധത്തിന് ഉത്സാഹംകൊണ്ടു പാണ്ഡവന്മാരിൽ നിന്ന് വലിയ ഒരു ഘോഷം ഉയർന്നു.
സമുദ്യതേ പാര്ഥിവേന്ദ്രേ പാര്ഷതേ ശത്രുസൂദനേ । തമബ്രവീത്തതഃ പാര്ഥഃ പാര്ഷതം പൃതനാപതിമ്
ശത്രുക്കൾക്ക് ഭയമായ പാര്ഷതൻ, രാജാക്കന്മാരിൽ രാജാവായവൻ, ഉത്സാഹംകൊണ്ടു എഴുന്നേറ്റപ്പോൾ, അർജുനൻ സൈന്യാധിപനായ പാര്ഷതനോടു പറഞ്ഞു.
വ്യൂഹഃ ക്രൌഞ്ചാരുണോ നാമ സര്വശത്രുനിബര്ഹണഃ । യം ബൃഹസ്പതിരിന്ദ്രായ തദാ ദേവാസുരേഽബ്രവീത്
കൗഞ്ചാരുണം എന്ന പേരിലുള്ള, എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും സംഹരിക്കാൻ കഴിയുന്ന ആ വ്യൂഹം, ബ്രഹസ്പതി ഒരു കാലത്ത് ഇന്ദ്രനോടു ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ പറഞ്ഞതാണു.
തം യഥാവത്പ്രതിവ്യൂഹം പരാനീകവിനാശനമ് । അദൃഷ്ടപൂര്വം രാജാനഃ പശ്യന്തു കുരുഭിഃ സഹ
അങ്ങനെ, ശത്രുസൈന്യത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച ആ വ്യൂഹം, കുരുക്കളോടൊപ്പം രാജാക്കന്മാർ മുമ്പ് കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത രൂപത്തിൽ കൃത്യമായി നിരത്തി കാണട്ടെ.
യഥോക്തഃ സ നൃദേവേന വിഷ്ണുര്വജ്രഭൃതാ യഥാ। പ്രഭാതേ സര്വസൈന്യാനാമഗ്രേ ചക്രേ ധനഞ്ജയമ്
രാജാവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, വിഷ്ണു വജ്രധാരിയായവനു വേണ്ടി ചെയ്തതുപോലെ, ധനഞ്ജയൻ പ്രഭാതത്തിൽ എല്ലാ സൈന്യങ്ങളുടെ മുന്നിലും ആ വ്യൂഹം ഒരുക്കി.