ആകാശാദീരിതാം ദിവ്യാമാത്മനോ ഹിതസംഭവാമ് । ഭീഷ്മഭീഷ്മ മഹാബാഹോ ശീഘ്രം യത്നം കുരുഷ്വ വൈ
ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ദിവ്യമായ ഒരു ശബ്ദം ഉയർന്നു, നിന്റെ ഭാവുകത്തിനായി ഉദ്ദേശിച്ചതു പോലെ: "ഭീഷ്മാ, ഭീഷ്മാ, മഹാബാഹുവേ, വേഗത്തിൽ ശ്രമിക്കൂ!"
ഏഷ ഹ്യസ്യ ജയേ കാലോ നിര്ദിഷ്ടോ വിശ്വയോനിനാ । ഏതച്ഛ്രുത്വാ തു വചനം ദേവദൂതേന ഭാഷിതമ്
സകലത്തിന്റെയും ആദിയായത് അവന്റെ തോൽവിക്ക് ഈ സമയമാണ് നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന്; ദൈവദൂതൻ പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ—
സംപ്രഹൃഷ്ടമനാ ഭൂത്വാ വധേ തസ്യ മനോ ദധേ । വിരഥം രഥിനാം ശ്രേഷ്ഠം ശ്വേതം ദൃഷ്ട്വാ പദാതിനമ്
ഹൃദയം സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞ്, അവന്റെ വധത്തിൽ മനസ്സ് നിശ്ചയിച്ചു; രഥം ഇല്ലാതെ കാലിൽ നിന്നു നിന്ന രഥിയന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശ്വേതനെ കണ്ടു.
സഹിതാസ്ത്വഭ്യവര്തന്ത പരീപ്സന്തോ മഹാരഥാഃ । സാത്യകിര്ഭീമസേനശ്ച ധൃഷ്ടദ്യുമ്നശ്ച പാര്ഷതഃ
ശത്രുവിനെ രക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, സത്യകി, ഭീമസേനൻ, പൃഷ്ടപുത്രനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ തുടങ്ങിയ മഹാരഥന്മാർ ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു.
കൈകേയോ ധൃഷ്ടകേതുശ്ച അഭിമന്യുശ്ച വീര്യവാന്। ഏതാനാപതതഃ സര്വാന്ദ്രോണശല്യകൃപൈഃ സഹ
കൈകേയൻ, ധൃഷ്ടകേതു, വീരനായ അഭിമന്യു ഇവരും, ദ്രോണൻ, ശല്യൻ, കൃപാചാര്യൻ എന്നിവരോടൊപ്പം മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു.
അവാരയദമേയാത്മാ വാരിവേഗാനിവാചലഃ । സ നിരുദ്ധേഷു സര്വേഷു പാണ്ഡവേഷു മഹാത്മസു
അജയശക്തനായ ഭീഷ്മൻ, ഒഴുകുന്ന വെള്ളത്തിന്റെ ശക്തിയെ തടയുന്ന പർവതംപോലെ അവരെ തടഞ്ഞു; അങ്ങനെ മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവന്മാരെ മുഴുവനും തടഞ്ഞപ്പോൾ—
ശ്വേതഃ ഖങ്ഗമഥാകൃഷ്യ ഭീഷ്മസ്യ ധനുരാച്ഛിനാത്। തദപാസ്യ ധനുശ്ഛിന്നം ത്വരമാണഃ പിതാമഹഃ
ശ്വേതൻ തന്റെ വാൾ എടുക്കുകയും, ഭീഷ്മന്റെ വില്ല് വെട്ടിമാറ്റുകയും ചെയ്തു; എന്നാൽ വില്ല് നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ, പിതാമഹൻ വേഗത്തിൽ—
ദേവദൂതവചഃ ശ്രുത്വാ വധേ തസ്യ മനോ ദധേ । തതഃ പ്രചരമാണസ്തു പിതാ ദേവവ്രതസ്തവ
ദൈവദൂതന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, അവന്റെ വധത്തിൽ മനസ്സ് ഉറപ്പിച്ചു; പിന്നെ നിന്റെ അച്ഛൻ ദേവവ്രതൻ അങ്ങോട്ട് ചലിച്ചു.
അന്യത്കാര്മുകമാദായ ത്വരമാണോ മഹാരഥഃ। ക്ഷണേന സജ്യമകരോച്ഛക്രചാപസമപ്രഭമ്
ആ മഹാരഥൻ മറ്റൊരു വില്ല് വേഗത്തിൽ എടുത്തു, ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് തന്നെ ഇന്ദ്രന്റെ വില്ലുപോലെ പ്രകാശമുള്ളതാക്കി വലിച്ചു.
പിതാ തേ ഭരതശ്രേഷ്ഠ ശ്വേതം ദൃഷ്ട്വാ മഹാരഥൈഃ । വൃതം തം മനുജവ്യാഘ്രൈര്ഭീമസേനപുരോഗമൈഃക
ഭരതശ്രേഷ്ഠനായ നിന്റെ അച്ഛൻ, ഭീമസേനൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിക്കുന്ന മഹാരഥന്മാർക്കിടയിൽ ശ്വേതനെ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതും കണ്ടു.
അഭ്യവര്തത ഗാങ്ഗേയഃ ശ്വേതം സേനാപതിം ദ്രുതമ് । ആപതന്തം തതോ ഭീഷ്മോ ഭീമസേനം പ്രതാപവാന്
ഗംഗാപുത്രനായ ഭീഷ്മൻ വേഗത്തിൽ ശ്വേതനായ സേനാനായകന്റെ നേരെ മുന്നേറി; അപ്പോൾ ഭീമസേനൻ ആക്രമിച്ചപ്പോൾ, വീര്യശാലിയായ ഭീഷ്മൻ—
ആജഘ്നേ വിശിഖൈഃ ഷഷ്ട്യാ സേനാന്യം സ മഹാരഥഃ । അഭിമന്യും ച സമരേ പിതാ ദേവവ്രതസ്തവ
ആ മഹാരഥൻ യുദ്ധത്തിൽ സേനാനായകനെ അറുപത് അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു; നിന്റെ അച്ഛൻ ദേവവ്രതൻ അഭിമന്യുവിനെയും അമ്പുകൊണ്ട് തട്ടി.
ആജഘ്നേ ഭരതശ്രേഷ്ഠസ്ത്രിഭിഃ സന്നതപര്വഭിഃ । സാത്യകിം ച ശതേനാജൌ ഭരതാനാം പിതാമഹഃ
ഭരതശ്രേഷ്ഠനായ പിതാമഹൻ, യുദ്ധത്തിൽ സത്യകിയെ നൂറ് അമ്പുകൾകൊണ്ടും, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ മൂന്നു കൂർച്ചുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ടും തട്ടി.
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നം ച വിംശത്യാ കൈകേയം ചാപി പഞ്ചഭിഃ । താംശ്ച സര്വാന്മഹേഷ്വാസാന്പിതാ ദേവവ്രതസ്തവ
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ ഇരുപത് അമ്പുകൾകൊണ്ടും, കൈകേയനെ അഞ്ചു അമ്പുകൾകൊണ്ടും ആക്രമിച്ചു; നിന്റെ അച്ഛൻ ദേവവ്രതൻ ആ മഹേഷ്വാസന്മാരെ എല്ലാവരെയും തടഞ്ഞു.
വാരയിത്വാ ശരൈര്ഘോരൈഃ ശ്വേതമേവാഭിദുദ്രുവേ। തതഃ ശരം മൃത്യുസമം ഭാരസാധനമുത്തമമ്
ഭീകരമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് എല്ലാവരെയും തടഞ്ഞ ശേഷം, ഭീഷ്മൻ നേരെ ശ്വേതന്റെ നേരെ പാഞ്ഞു; പിന്നെ മരണത്തോട് തുല്യമായ, ഭാരമെടുത്ത ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായ അമ്പ് എടുത്തു.
വികൃഷ്യ ബലവാന്ഭീഷ്മഃ സമാധത്ത ദുരാസദമ്। ബ്രഹ്മാസ്ത്രേണ സുസംയുക്തം തം ശരം ലോമവാഹിനമ്
ശക്തനായ ഭീഷ്മൻ ആ ഭയാനകമായ അമ്പ് വലിച്ചു, ബ്രഹ്മാസ്ത്രം ചേർത്തു, രോമങ്ങൾ നിൽക്കുന്ന പോലെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നതായി ഒരുക്കി.
ദദൃശുര്ദേവഗന്ധര്വാഃ പിശാചോരഗരാക്ഷസാഃ । സ തസ്യ കവചം ഭിത്വാ ഹൃദയം ചാമിതൌജസഃ
ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, പിശാചുകൾ, നാഗന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ ഇവർ എല്ലാം അതു കണ്ടു; ആ അമ്പ്, അതിവീരനായ ശ്വേതന്റെ കവചവും ഹൃദയവും തുരന്ന്—
ജഗാമ ധരണീം ബാണോ മഹാശനിരിവ ജ്വലന്। അസ്തം ഗച്ഛന്യഥാഽഽദിത്യഃ പ്രഭാപ്രാദായ സത്വരഃ
ആ അമ്പ് ജ്വലിക്കുന്ന മഹാശനിപോലെ ഭൂമിയിൽ വീണു; സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുമ്പോൾ പ്രകാശം കൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ, അതിന്റെ തേജസ് അകറ്റി.
ഏവം ജീവിതമാദായ ശ്വേതദേഹാഞ്ജഗാമ ഹ। തം ഭീഷ്മേണ നരവ്യാഘ്രം തഥാ വിനിഹതം യുധി
അങ്ങനെ, ഭീഷ്മൻ ശ്വേതന്റെ ജീവൻ എടുത്തു, യുദ്ധഭൂമിയിൽ അവനെ വീഴ്ത്തി, മനുഷ്യസിംഹനായവനേ.
പ്രപതന്തമപശ്യാമ ഗിരേഃ ശൃങ്ഗമിവ ച്യുതമ്। അശോചന്പാണ്ഡവാസ്തത്ര ക്ഷത്രിയാശ്ച മഹാരഥാഃ
അവൻ ഒരു പർവതശൃംഗം തകർന്നു വീഴുന്നതുപോലെ താഴേക്ക് വീഴുന്നത് ഞങ്ങൾ കണ്ടു; അവിടെ പാണ്ഡവരും മഹാരഥികളായ ക്ഷത്രിയരും ദുഃഖിച്ചു.
പ്രഹൃഷ്ടാശ്ച സുതാസ്തുഭ്യം കുരവശ്ചാപി സര്വശഃ । തതോ ദുഃശാസനോ രാജഞ്ശ്വേതം ദൃഷ്ട്വാ നിപാതിതമ്
നിന്റെ മക്കളും കുരുക്കളും എല്ലാവരും അതി സന്തോഷത്തോടെ ആഹ്ലാദിച്ചു; രാജാവേ, ദുഃശാസൻ ശ്വേതൻ വീണതെ കണ്ടപ്പോൾ—
വാദിത്രനിനദൈര്ഘോരൈര്നൃത്യതി സ്മ സമംതതഃ । തസ്മിന്ഹതേ മഹേഷ്വാസേ ഭീഷ്മേണാഹവശോഭിനാ
—ഭയാനകമായ വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദത്തിൽ ചുറ്റും നൃത്തം ചെയ്തു തുടങ്ങി; മഹേഷ്വാസിയായ ഭീഷ്മൻ യുദ്ധഭൂമിയിലെ മഹത്വമായവൻ അവനെ കൊല്ലുമ്പോൾ.
പ്രാവേപന്ത മഹേഷ്വാസാഃ ശിഖണ്ഡിപ്രമുഖാ രഥാഃ । തതോ ധനംജയോ രാജന്വാര്ഷ്ണേയശ്ചാപി സര്വശഃ
ശിഖണ്ഡിയെ മുന്നിൽ നിർത്തിയ മഹേഷ്വാസികൾ വിറച്ചു; രാജാവേ, അപ്പോൾ ധനഞ്ജയനും വൃഷ്ണികളുമൊക്കെ മന്ദമന്ദമായി പിന്മാറി.
അവഹാരം ശനൈശ്ചക്രുര്നിഹതേ വാഹിനീപതൌ। തതോഽവഹാരഃ സൈന്യാനാം തവ തേഷാം ച ഭാരത
സൈന്യാധിപതി കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ അവർ പതുക്കെ പിന്മാറാൻ തുടങ്ങി; ഭാരതവംശജനായവനേ, അപ്പോൾ നിന്റെ സൈന്യവും അവരുടെ സൈന്യവും പിന്മാറി.
താവകാനാം പരേഷാം ച നര്ദതാം ച മുഹുര്മുഹുഃ । പാര്ഥാ വിമനസോ ഭൂത്വാ ന്യവര്തന്ത മഹാരഥാഃ । ചിന്തയന്തോ വധം ഘോരം ദ്വൈരഥേന പരംതപാഃ
നിന്റെ ആളുകളും ശത്രുക്കളും വീണ്ടും വീണ്ടും ഗർജിച്ചു; മഹാരഥികൾ മനസ്സിൽ വിഷമത്തോടെ പിന്മാറി, ആ ഭയങ്കരമായ ഏകയുദ്ധത്തിലെ വധം ചിന്തിച്ചു, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ.
( ശ്വേതേ സേനാപതൌ താത സംഗ്രമേ നിഹതേ പരൈഃ। കിമകുര്വന്മഹേഷ്വാസാഃ പാഞ്ചാലാഃ പാണ്ഡവൈഃ സഹ
തന്തേ, ശ്വേതൻ എന്ന സേനാനായകൻ യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കൾകൊണ്ട് കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, മഹേഷ്വാസികളായ പാഞ്ചാളന്മാർ പാണ്ഡവരോടൊപ്പം എന്ത് ചെയ്തു?
സേനാപതിം സമാകര്ണ്യ ശ്വേതം യുധി നിപാതിതമ് । തദര്ഥം യതതാം ചാപി പരേഷാം പ്രപലായിനാമ്
യുദ്ധത്തിൽ ശ്വേതൻ എന്ന സേനാനായകൻ വീണുവെന്നു കേട്ടപ്പോൾ, അതിനായി ശ്രമിച്ച ശത്രുക്കളെ ഓടിപ്പോകുന്നതും അവർ കണ്ടു.
മനഃ പ്രീണാതി മേ വാക്യം ജയം സംജയ ശ്രൃണ്വതഃ। പ്രത്യുപായം ചിന്തയന്തഃ സഞ്ജനാഃ പ്രസ്രവന്തി മേ
സഞ്ജയ, നിന്റെ ജയവാർത്തകൾ ഞാൻ കേൾക്കുമ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് സന്തോഷിക്കുന്നു; അവരുടെ ശ്രമവും ശത്രുക്കളുടെ പിന്മാറ്റവും കേൾക്കുമ്പോൾ ഞാൻ മറുപടി ചിന്തിക്കുന്നു.
സ ഹി വീരോഽനുരക്തശ്ച വൃദ്ധഃ കുരുപതിസ്തദാ । കൃതം വൈരം സദാ തേന പിതുഃ പുത്രേണ ധീമതാ
അവൻ ധീരനും ഭക്തനും പ്രായമായ കുരുപതിയും ആയിരുന്നു; തന്റെ പിതാവിന്റെ മിടുക്കനായ മകനാൽ അവനോട് എന്നും വൈരം ഉണ്ടായിരുന്നു.
തസ്യോദ്വേഗഭയാച്ചാപി സംശ്രിതഃ പാണ്ഡവാന്പുരാ । സര്വം ബലം പരിത്യജ്യ ദുര്ഗം സംശ്രിത്യ തിഷ്ഠതി
അവനിൽ നിന്നുള്ള ഭയത്തിലും ആശങ്കയിലും, ഒരിക്കൽ അവൻ പാണ്ഡവരിൽ അഭയം തേടി, തന്റെ മുഴുവൻ സൈന്യവും ഉപേക്ഷിച്ച് കോട്ടയിൽ ഒളിച്ചു നിന്നു.