തതോ ഭീഷ്മം പുരസ്കൃത്യ തവ പുത്രോ മഹാബലഃ । വൃതസ്തു സര്വസൈന്യേന പ്രായാച്ഛ്വേതരഥം പ്രതി
അതിനുശേഷം, ഭീഷ്മനെ മുന്നിൽ വെച്ച്, നിന്റെ ശക്തിയുള്ള മകൻ മുഴുവൻ സൈന്യത്തോടും കൂടി ശ്വേതന്റെ രഥത്തേയ്ക്ക് മുന്നേറി.
മൃത്യോരാസ്യമനുപ്രാപ്തം മദ്രരാജമമോചയത് । തതോ യുദ്ധം സമഭവത്തുമുലം രോമഹര്ഷണമ്
മദ്രരാജാവ് മരണത്തിന്റെ വായിലേയ്ക്ക് എത്തിയപ്പോൾ അവനെ രക്ഷിച്ചു; അതിനുശേഷം ഭയങ്കരവും രോമാഞ്ചം ഉണർത്തുന്നതുമായ ഒരു യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.
താവകാനാം പരേഷാം ച വ്യതിഷക്തരഥദ്വിപമ് । സൌഭദ്രേ ഭീമസേന ച സാത്യകൌ ച മഹാരഥേ
അപ്പോൾ നിന്റെ സൈന്യത്തിലും ശത്രുസൈന്യത്തിലും രഥങ്ങളും ആനകളും തമ്മിൽ കൂട്ടിയിടി ഉണ്ടായി; സുബദ്രയുടെ മകനും ഭീമസേനനും സത്യകിയും അങ്ങനെ തമ്മിൽ ഏറ്റുമുട്ടി.
കൈകേയേ ച വിരാടേ ച ധൃഷ്ടദ്യുമ്നേ ച പാര്ഷതേ । ഏതേഷു നരസിംഹേഷു ചേദിമത്സ്യേഷു ചൈവ ഹ । വവര്ഷ ശരവര്ഷാണി കുരുവൃദ്ധഃ പിതാമഹഃ
കൈകേയന്മാർക്കും വിരാടനും പൃഷതപുത്രനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും, ചേദിമത്സ്യരാജാക്കന്മാർക്കും, ഈ സിംഹസദൃശനായ യോദ്ധാക്കളെ നേരെ, കുരുവൃദ്ധനായ പിതാമഹൻ ഭീഷ്മൻ അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്യിച്ചു.
ഏവം ശ്വേതേ മഹേഷ്വാസേ പ്രാപ്തേ ശല്യരഥം പ്രതി। കുരവഃ പാണ്ഡവേയാശ്ച കിമകുര്വത സഞ്ജയ
മഹേശ്വാസിയായ ശ്വേതൻ ശല്യന്റെ രഥത്തേയ്ക്ക് എത്തിയപ്പോൾ, കുരുക്കളും പാണ്ഡവരും എന്ത് ചെയ്തു സഞ്ജയേ?
ഭീഷ്മഃ ശാന്തനവഃ കിം വാ തന്മമാചക്ഷ്വ പൃച്ഛതഃ
ശാന്തനുവിന്റെ മകനായ ഭീഷ്മൻ അപ്പോൾ എന്ത് ചെയ്തു എന്നും എനിക്ക് പറയണം.
ശ്വേതം സേനാപതിം ശൂരം പുരസ്കൃത്യ മഹാരഥാഃ । രാജ്ഞോ ബലം ദര്ശയന്തസ്തവ പുത്രസ്യ ഭാരത
ശൂരനായ സേനാധിപനായ ശ്വേതനെ മുന്നിൽ വെച്ച്, മഹാരഥന്മാർ നിന്റെ മകന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ ശക്തി കാണിച്ചു.
ശിഖണ്ഡിനം പുരസ്കൃത്യ ത്രാതുമൈച്ഛന്മഹാരഥാഃ । അഭ്യവര്തന്ത ഭീഷ്മസ്യ രഥം ഹേമപരിഷ്കൃതമ്
ശിഖണ്ഡിയെ രക്ഷിക്കാനായി മഹാരഥന്മാർ ഭീഷ്മന്റെ പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച രഥത്തേയ്ക്ക് മുന്നേറി.
ജിഘാംസന്തം യുധാംശ്രേഷ്ഠം തദാസീത്തുമുലം മഹത് । തത്തേഽഹം സംപ്രവക്ഷ്യാമി മഹാവൈശസമച്യുത
യുദ്ധശ്രേഷ്ഠനെ സംഹരിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചുകൊണ്ട്, വലിയൊരു ഭയങ്കരവും കലഹഭരിതവുമായ യുദ്ധം അവിടെ നടന്നു; അയ്യോ, ആ മഹാവൈശസം ഞാൻ ഇനി വിശദമായി പറയും.
താവകാനാം പരേഷാം ച യഥാ യുദ്ധമവര്തത । തത്രാകരോദ്രഥോപസ്ഥാഞ്ശൂന്യാഞ്ശാന്തനവോ ബഹൂന്
നിന്റെ സൈന്യത്തിന്റെയും ശത്രുസൈന്യത്തിന്റെയും യുദ്ധം എങ്ങനെയായിരുന്നു എന്ന് ഞാൻ പറയാം; അവിടെ ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മൻ പല രഥങ്ങളുടെ തറകളും ശൂന്യമാക്കി.
തത്രാദ്ഭുതം മഹച്ചക്രേ ശരൈരാര്ച്ഛദ്രഥോത്തമാന് । സമാവൃണോച്ഛരൈരര്കമര്കതുല്യപ്രതാപവാന്
അവിടെ അത്ഭുതകരമായ ഒരു ദൃശ്യമായിരുന്നു; സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന ആ വീരൻ തന്റെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മികച്ച രഥങ്ങളെ മറച്ചു, അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ സൂര്യനെ പോലും മറച്ചു.
നുദന്സമന്താത്സമരേ രവിരുദ്യന്യഥാ തമഃ । തേനാജൌ പ്രേഷിതാ രാജഞ്ശരാഃ ശതസഹസ്രശഃ
യുദ്ധഭൂമിയിൽ ചുറ്റും ഇരുണ്ടതിനെ സൂര്യൻ പോലെ തള്ളിക്കളയുന്നപോലെ, രാജാവേ, അവൻ ലക്ഷക്കണക്കിന് അമ്പുകൾ യുദ്ധത്തിൽ വിട്ടയച്ചു.
ക്ഷത്രിയാന്തകരാഃ സങ്ഖ്യേ മഹാവേഗാ മഹാബലാഃ । ശിരാംസി പാതയാമാസുര്വീരാണാം ശതശോ രണേ
ക്ഷത്രിയരെ സംഹരിക്കുന്ന ശക്തിയും വേഗവും ഉള്ള ആ അമ്പുകൾ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ നൂറുകണക്കിന് വീരന്മാരുടെ തലകൾ വീഴ്ത്തി.
ഗജാന്കണ്ടകസന്നാഹാന്വജ്രേണേവ ശിലോച്ചയാന് । രഥാ രഥേഷു സംസക്താ വ്യദൃശ്യന്ത വിശാംപതേ
കവചം ധരിച്ച ആനകൾ, വജ്രം കൊണ്ടു അടിച്ച പാറക്കൂറ്റങ്ങൾ പോലെ, രഥങ്ങൾ തമ്മിൽ കുടുങ്ങി, ജനങ്ങളുടെ നാഥാ, അവിടെ കാണപ്പെട്ടു.
ഏകേ രഥം പര്യവഹംസ്തുരഗാഃ സതുരംഗമമ് । യുവാനം നിഹതം വീരം ലമ്ബമാനം സകാര്മുകമ്
ചില കുതിരകൾ നാലു വിഭാഗങ്ങളോടും കൂടിയ രഥം വലിച്ചു കൊണ്ടുപോയി; അവയിൽ ഒരു യുവ വീരൻ വീണു കിടക്കുമ്പോൾ, വില്ലും കൂടെ തൂങ്ങി നിന്നു.
ഉദീര്ണാശ്ച ഹയാ രാജന്വഹനക്തസ്തത്രതത്ര ഹ। ബദ്ധസ്വങ്ഗനിഷങ്ഗാശ്ച വിധ്വസ്തശിരസോ ഹതാഃ
രാജാവേ, കുതിരകൾ ഇവിടെ അവിടെ ഉണർന്ന്, കെട്ടിയ ഉപകരണങ്ങളും അമ്പച്ചില്ലുകളും ചുമന്ന്, തലയ്ക്ക് പരിക്ക് പറ്റി യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
ശതശഃ പതിതാ ഭൂമൌ വീരശയ്യാസു ശേരതേ । പരസ്പേരണ ധാവന്തഃ പതിതാഃ പുനരുത്ഥിതാഃ
നൂറുകണക്കിന് പേർ ഭൂമിയിൽ വീണ് വീരശയ്യകളിൽ വിശ്രമിച്ചു; ചിലർ പരസ്പരം ഓടിച്ചേർന്ന് വീണു, പിന്നെ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റു.
ഉത്ഥായ ച പ്രധാവന്തോ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധമവാപ്നുവന് । പീഡിതാഃ പുനരന്യോന്യം ലുഠന്തോ രണമൂര്ധനി
എഴുന്നേറ്റവരും വീണ്ടും ഓടിച്ചേർന്നു, ഇരട്ടയുദ്ധം നടത്തി, വീണ്ടും പരസ്പരം പിടിച്ചുപിടിച്ച് യുദ്ധഭൂമിയിൽ വലിച്ചു.
സചാപാഃ സനിഷങ്ഗാശ്ച ജാതരൂപപരിഷ്കൃതാഃ । വിസ്രബ്ധഹതവീരാശ്ച ശതശഃ പരിപീഡിതാഃ
പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച വില്ലുകളും അമ്പച്ചില്ലുകളും ധരിച്ച്, ഭയമില്ലാതെ കൊല്ലപ്പെട്ട നൂറുകണക്കിന് വീരന്മാർ ചുറ്റും കിടന്നു.
തേനതേനാഭ്യധാവന്ത വിസൃജന്തശ്ച ഭാരത । മത്തോ ഗജഃ പര്യവര്തദ്ധയാംശ്ച ഹതസാദിനഃ
അവിടെ ഇവിടെയും, ഭാരതാ, അവർ പരസ്പരം ആക്രമിച്ചു, ആയുധങ്ങൾ എറിഞ്ഞു; ഒരു മദ്യപാനായ ആന തിരിഞ്ഞോടി, കുതിരകൾ സവാരിയില്ലാതെ പോയി.
സരഥാ രഥിനശ്ചാപി വിമൃദ്ഗന്തഃ സമന്തതഃ । സ്യാന്ദനാദപതത്കശ്ചിന്നിഹതോഽന്യേന സായകൈഃ
രഥങ്ങളോടും കൂടിയ രഥസാരഥികളും യോദ്ധാക്കളും എല്ലായിടത്തും തകർന്നു; ചിലർ മറ്റൊരാളുടെ അമ്പുകൊണ്ട് തങ്ങളുടെ രഥത്തിൽ നിന്ന് വീണു.
ഹതസാരഥിരപ്യുച്ചൈഃ പപാത കാഷ്ഠവദ്രഥഃ । യുധ്യമാനസ്യ സംഗ്രാമേ വ്യൂഢേ രജസി ചോത്ഥിതേ
രഥസാരഥി കൊല്ലപ്പെട്ട രഥം, അതിന്റെ യോദ്ധാവ് യുദ്ധം തുടരുമ്പോഴും, പൊടിപടർന്ന് ഉയരുമ്പോഴും, വലിയ ശബ്ദത്തോടെ മരക്കഷണംപോലെ വീണു.
ധനുഃകൂജിതവിജ്ഞാനം തത്രാസീത്പ്രതിയുദ്ധ്യതഃ। ഗാത്രസ്പര്ശേന യോധാനാം വ്യജ്ഞാസ്ത പരിപന്ഥിനമ്
അവിടെ വില്ലിന്റെ ശബ്ദം തിരിച്ചടിക്കുന്നവരെ തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിച്ചു; ശരീരത്തിന്റെ സ്പർശംകൊണ്ട് യോദ്ധാക്കൾ ശത്രുക്കളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
യുദ്ധ്യമാനം ശരൈ രാജന്സിഞ്ജിനീധ്വജിനീരവാത്। അന്യോന്യം വീരസംശബ്ദോ നാശ്രൂയത ഭടൈഃ കൃതഃ
രാജാവേ, അമ്പുകൾ കൊണ്ട് യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ, വില്ലിന്റെ ശബ്ദവും പതാകകൾ കാറ്റിൽ പതപ്പുന്നതും യുദ്ധശബ്ദങ്ങളെ മറച്ചു; വീരന്മാരുടെ വിളികൾ കേൾക്കാനായില്ല.
ശബ്ദായമാനേ സംഗ്രാമേ പടഹേ കര്ണദാരിണി। യുധ്യമാനസ്യ സംഗ്രാമേ കുര്വതഃ പൌരുഷം സ്വകമ്
യുദ്ധഭൂമിയിൽ പടയാളികളുടെ കാത് പിളർക്കുന്ന പടശബ്ദം മുഴങ്ങുമ്പോൾ, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ധൈര്യം പ്രകടിപ്പിച്ചു കൊണ്ട് യുദ്ധം നടത്തി.
നാശ്രൌഷം നാമഗോത്രാണി കീര്തനം ച പരസ്പരമ് । ഭീഷ്മചാപച്യുതൈര്ബാണൈരാര്താനാം യുധ്യതാം മൃധേ
അവിടെ, ഭീഷ്മന്റെ വില്ലിൽ നിന്നിറങ്ങുന്ന അമ്പുകൾ യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുത്തവരെ പീഡിപ്പിച്ചപ്പോൾ, ഞാൻ അവരുടെ പേരോ വംശമോ പരസ്പര പ്രശംസയോ കേൾക്കാനായില്ല.
പരസ്പരേഷാം വീരാണാം മനാംസി സമകമ്പയന് । തസ്മിന്നത്യാകുലേ യുദ്ധേ ദാരുണേ രോമഹര്ഷണേ
അത്രയും വലിയ കലഹവും ഭയാനകവും രോമാഞ്ചം ഉണർത്തുന്നതുമായ യുദ്ധത്തിൽ, വീരന്മാരുടെ മനസുകൾ പരസ്പരം ഭയത്തോടെ കുലുങ്ങി.
പിതാ പുത്രം ച സമരേ നാഭിജാനാതി കശ്ചന । ചക്രേ ഭഗ്നേ യുഗേ ച്ഛിന്നേ ഏകധുര്യേ ഹയേ ഹതഃ
ചക്രം തകർന്നും, യുകം പൊട്ടിയും, ഒറ്റ കുതിര കൊല്ലപ്പെട്ടും, യുദ്ധത്തിൽ അച്ഛനും മകനും ആരും ആരെയുമറിയാൻ കഴിയുന്നില്ലായിരുന്നു.
ആക്ഷിപ്തഃ സ്യന്ദനാദ്വീരഃ സമാരഥിരജിഹ്മഗൈഃ। ഏവം ച സമരേ സര്വേ വീരാശ്ച വിരഥീകൃതാഃ
വീരൻ തന്റെ രഥത്തിൽ നിന്ന് ചിതറിക്കളയപ്പെട്ടു, രഥസാരഥിയോടും വേഗമുള്ള കുതിരകളോടും കൂടി. അങ്ങനെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ എല്ലാ വീരന്മാരും രഥമില്ലാതായി.
തേന തേന സ്മ ദൃശ്യന്തേ ധാവമാനാഃ സമംതതഃ । ഗജോ ഹതഃ ശിരശ്ഛിന്നം മര്മ ഭിന്നം ഹയോ ഹതഃ
അവിടെ ഇവിടെയും എല്ലാവരും ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്നത് കാണാമായിരുന്നു; യുദ്ധത്തിൽ ഒരു ആന കൊല്ലപ്പെട്ടു, ഒരു കുതിരയുടെ തല വെട്ടി കളഞ്ഞു, മറ്റൊന്നിന്റെ പ്രധാന അവയവങ്ങൾ തകർത്തു.