ആര്ജുനിസ്തസ്യ സമരേ ഹയാന്ഹത്വാ മഹാരഥഃ । നനാദ ബലവാന്നാദം തത്സൈന്യം പ്രത്യപൂരയത്
അർജ്ജുനൻ, മഹാരഥൻ, യുദ്ധത്തിൽ ശൃുതായുസിന്റെ കുതിരകളെ കൊല്ലുകയും, അതിന്റെ ശബ്ദം ആ സൈന്യത്തിൽ മുഴുവൻ നിറയുന്ന വിധം വലിയൊരു ഘോഷം മുഴക്കുകയും ചെയ്തു.
ശ്രുതായുസ്തു തതഃ ക്രുദ്ധഃ ഫാല്ഗുനേഃ സമരേ ഹയാന്। നിജഘാന ഗദാഗ്രേണ തതോ യുദ്ധമവര്തത
അതിനുശേഷം കോപത്തോടെ ശൃുതായുസ് യുദ്ധത്തിൽ അർജ്ജുനന്റെ കുതിരകളെ ഗദയുടെ അഗ്രഭാഗം കൊണ്ട് അടിച്ചു; പിന്നെ യുദ്ധം തുടർന്നു.
വിന്ദാനിവിന്ദാവാവന്ത്യൌ കുന്തിഭോജം മഹാരഥമ് । സസേനം സസുതം വീരം സംസസ?ഞ്ജതുരാഹവേ
അവന്തിയിലെ വിന്ദനും അനുവിന്ദനും ചേർന്ന് മഹാരഥനായ കുന്തിഭോജനും അവന്റെ സൈന്യത്തെയും പുത്രനെയും കൂടി യുദ്ധത്തിൽ ആക്രമിച്ചു.
തത്രാദ്ഭുതമപശ്യാമ തയോര്ഘോരം പരാക്രമമ് । അയുധ്യേതാം സ്ഥിരൌ ഭൂത്വാ മഹത്യാ സേനയാ സഹ
അവിടെ ഞങ്ങൾ അത്ഭുതകരമായ കാഴ്ച കണ്ടു; ആ ഇരുവരും ഭയാനകമായ വീരത്വം കാണിച്ചു, വലിയ സൈന്യത്തോടൊപ്പം ഉറച്ചുനിന്ന് യുദ്ധം നടത്തി.
അനുവിന്ദസ്തു ഗദയാ കുന്തിഭോജമതാഡയത്। കുന്തിഭോജശ്ച തം തൂര്ണം ശരവ്രാതൈരവാകിരത്
അനുവിന്ദൻ ഗദകൊണ്ട് കുന്തിഭോജനെ അടിച്ചു; കുന്തിഭോജൻ അതിവേഗം അമ്പുകളുടെ മഴയോടെ അവനെ മൂടി.
കുന്തിഭോജസുതശ്ചാപി വിന്ദം വിവ്യാധ സായകൈഃ । സ ച തം പ്രതിവിവ്യാധ തദദ്ഭുതമിവാഭവത്
കുന്തിഭോജന്റെ പുത്രനും അമ്പുകൾ കൊണ്ട് വിന്ദനെ തുളച്ചു; വിന്ദനും തിരിച്ചടിച്ചു; അതൊരു അത്ഭുതമായ കാഴ്ചയായിരുന്നു.
കേകയാ ഭ്രാതരഃ പഞ്ച ഗാന്ധാരാന്പഞ്ച മാരിഷ । സസൈന്യാസ്തേ സസൈന്യാംശ്ച യോധയാമാസുരാഹവേ
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോ, കേക്കയ ദേശത്തിലെ അഞ്ചു സഹോദരന്മാർ അവരുടെ സൈന്യങ്ങളോടൊപ്പം അഞ്ചു ഗന്ധാർവന്മാരെയും അവരുടെ സൈന്യങ്ങളെയും യുദ്ധത്തിൽ നേരിട്ടു.
വീരബാഹുശ്ച തേ പുത്രോ വൈരാടിം രഥസത്തമമ് । ഉത്തരം യോധയാമാസ വിവ്യാധ നിശിതൈഃ ശരൈഃ
വീരബാഹു എന്ന നിങ്ങളുടെ പുത്രൻ, മത്സ്യരാജ്യത്തിലെ മഹാരഥനായ ഉത്തരനോട് യുദ്ധം ചെയ്തു, കൂരമായ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവനെ തുളച്ചു.
ഉത്തരശ്ചാപി തം വീരം വിവ്യാധ നിശിതൈഃ ശരൈഃ । ചേദിരാട് സമരേ രാജന്നുലൂകം സമഭിദ്രവത്
ഉത്തരനും ആ വീരനെ കൂരമായ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തുളച്ചു; ചേദിരാജാവ് യുദ്ധത്തിൽ ഉലൂകനെ നേരെ ആക്രമിച്ചു.
തഥൈവ ശരവര്ഷേണ ഉലൂകം സമവിദ്ധ്യത । ഉലൂകശ്ചാപി തം ബാണൈര്നിശിതൈര്ലോമവാഹിഭിഃ
അതു പോലെ തന്നെ, അമ്പുകളുടെ മഴയോടെ ഉലൂകനെ തുളച്ചു; ഉലൂകനും കൂരമായ, മാംസം കീറുന്ന അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവനെ തിരിച്ചാക്രമിച്ചു.
തയോര്യുദ്ധം സമഭവദ്ധോരരൂപം വിശാംതേ । ദാരയേതാം സുസംക്രുദ്ധാവന്യോന്യമപരാജിതൌ
അവരുടെ യുദ്ധം അത്യന്തം ഭയാനകവും കഠിനവുമായിരുന്നു; ഇരുവരും അത്യന്തം കോപത്തോടെ പരസ്പരം പരിക്ക് വരുത്തി, ഒരാളും തോറ്റില്ല.
ഏവം ദ്വന്ദ്വസഹസ്രാണി രഥവാരണവാജിനാമ് । പദാതീനാം ച സമരേ തവ തേഷാം ച സംകുലേ
അങ്ങനെ, ആ കലഹഭരിതമായ യുദ്ധഭൂമിയിൽ, നിങ്ങളുടെ സൈന്യത്തിന്റെയും അവരുടെ സൈന്യത്തിന്റെയും ഇടയിൽ, രഥികന്മാർ, ആനകൾ, കുതിരക്കാർ, പദാതികൾ എന്നിവരിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ഇരട്ടയുദ്ധങ്ങൾ നടന്നു.
മുഹൂര്തമിവ തദ്യുദ്ധമാസീന്മധുരദര്ശനമ് । തത ഉന്മത്തവദ്രാജന്ന പ്രാജ്ഞായത കിംചന
ഒരു നിമിഷം ആ യുദ്ധം കാഴ്ചക്ക് മനോഹരമായിരുന്നു, രാജാവേ; പിന്നെ, പിതൃതുല്യരായവർ പോലെ ആരെയും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയായി.
ഗജോ ഗജേന സമരേ രഥിനം ച രഥീ യയൌ । അശ്വോഽശ്വം സമഭിപ്രായാത്പദാതിശ്ച പദാതിനമ്
യുദ്ധത്തിൽ, ആന ആനയെ നേരിട്ടു, രഥികൻ രഥികനെ നേരിട്ടു, കുതിര കുതിരയെ നേരിട്ടു, പദാതി പദാതിയെ നേരിട്ടു.
തതോ യുദ്ധം സുദുര്ധര്ഷം വ്യാകുലം സമപദ്യത। ശൂരാണാം സമരേ തത്ര സമാസാദ്യേതരേതരമ്
അതിനുശേഷം, അത്യന്തം ഭയങ്കരവും കലഹഭരിതവുമായ ഒരു യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു, വീരന്മാർ പരസ്പരം നേരിട്ട് ഏറ്റുമുട്ടി.
തത്ര ദേവര്ഷയഃ സിദ്ധാശ്ചാരണാശ്ച സമാഗതാഃ । പ്രേക്ഷന്ത തദ്രണം ഘോരം ദേവാസുരസമം ഭുവി
അവിടെ ദേവർഷിമാരും സിദ്ധന്മാരും ഗന്ധർവഗായകർമാരും ഒത്തുചേർന്ന്, ഭൂമിയിൽ നടന്ന ആ ഭയാനകമായ, ദേവാസുരസമമായ യുദ്ധം നോക്കി നിന്നു.
തതോ ദന്തിസഹസ്രാണി ര്ഥാനാം ചാപി മാരിഷ। അശ്വൌഘാഃ പുരുഷൌഘാശ്ച വിപരീതം സമായയുഃ
അതിനുശേഷം, മഹാനുഭാവാ, ആയിരക്കണക്കിന് ആനകളും രഥങ്ങളും കുതിരകളുടെ ഒഴുക്കും മനുഷ്യരുടെ കൂട്ടങ്ങളും ഇരുവശത്തുനിന്നും മുന്നോട്ട് വന്നു.
തത്രതത്ര പ്രദൃശ്യന്തേ രഥവാരണപത്തയഃ । സാദിനശ്ച നരവ്യാഘ്ര യുധ്യമാനാ മുഹുര്മുഹുഃ
അവിടെയും ഇവിടെയും രഥങ്ങളും ആനകളും കാൽസേനയും കുതിരപ്പടയും, മനുഷ്യസിംഹമേ, വീണ്ടും വീണ്ടും ഏറ്റുമുട്ടി യുദ്ധം ചെയ്തു.
രാജഞ്ശതസഹസ്രാണി തത്രതത്ര പദാതിനാമ് । നിര്മര്യാദം പ്രയുദ്ധാനി തത്തേ വക്ഷ്യാമി ഭാരത
രാജാവേ, അങ്ങോട്ടിങ്ങോട്ട് പത്തായിരക്കണക്കിന് കാൽസേനകൾ നിയന്ത്രണമില്ലാതെ യുദ്ധം നടത്തി; ഭാരതവംശജനായ നീക്കു അതിന്റെ കഥ ഞാൻ പറയും.
ന പുത്രഃ പിതരം ജജ്ഞേ പിതാ വാ പുത്രമൌരസമ് । ന ഭ്രാതാ ഭ്രാതരം തത്ര സ്വസ്ത്രീയം ന ച മാതുലഃ
അവിടെ മകൻ സ്വന്തം അച്ഛനെ തിരിച്ചറിയില്ല, അച്ഛൻ സ്വന്തം പുത്രനെ തിരിച്ചറിയില്ല; സഹോദരൻ സഹോദരനെ, അമ്മാവൻ അനിയത്തിനെ പോലും തിരിച്ചറിയില്ല.
ന മാതുലം ച സ്വസ്രീയോ ന സഖായം സഖാ തഥാ। ആവിഷ്ടാ ഇവ യുധ്യന്തേ പാണ്ഡവാഃ കുരുഭിഃ സഹ
അമ്മാവനും അനിയത്തും, സ്നേഹിതനും സ്നേഹിതനെയും തിരിച്ചറിയാതെ, പാണ്ഡവരും കൌരവരും കോപത്തിൽ ആകൃഷ്ടരായി പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്തു.
രഥാനീകം നരവ്യാഘ്രാഃ കേചിദഭ്യപതന്രഥൈഃ । അഭജ്യന്ത യുഗൈരേവ യുഗാനി ഭരതര്ഷഭ
മനുഷ്യസിംഹന്മാർ ചിലർ തങ്ങളുടെ രഥങ്ങളുമായി രഥസേനയെ ആക്രമിച്ചു; രഥങ്ങളുടെ യോകുകൾ തമ്മിൽ കൂട്ടിയിടിച്ച് തകർന്നു, ഭരതശ്രേഷ്ഠ.
രഥേഷാശ്ച രതേഷാഭിഃ കൂരാ രഥകൂബരൈഃ। സംഗതൈഃ സഹിതാഃ കേചിത്പരസ്പരജിഘാംസവഃ
ചിലർ പരസ്പരം നശിപ്പിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച്, രഥം രഥത്തോടും, രഥത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗങ്ങളും പെട്ടികളും തമ്മിൽ കൂട്ടിയിടിച്ച് അടുത്ത് ഏറ്റുമുട്ടി.
ന ശേകുശ്ചലിതും കേചിത്സന്നിപത്യ രഥാ രഥൈഃ । പ്രഭിന്നാസ്തു മഹാകായാഃ സന്നിപത്യ ഗജാ ഗജൈഃ
ചില രഥങ്ങൾ മറ്റൊരുവശത്തുള്ള രഥങ്ങളുമായി കൂട്ടിയിടിച്ച് നീങ്ങാൻ കഴിയാതെ നിന്നു; വലിയ ശരീരമുള്ള ആനകൾ മറ്റാനകളുമായി കൂട്ടിയിടിച്ച് അപ്രത്യക്ഷമായി.
ബഹുധാ ദാരയന്ക്രുദ്ധാ വിഷാണൈരിതരേതരമ്। സതോരണപതാകൈശ്ച വാരണാ വരവാരണൈഃ
കോപത്തോടെ ആനകൾ തമ്മിൽ കുരിശ്ശുകൊണ്ടു പലവിധത്തിൽ പരസ്പരം കീറി; തൂണുകളും പതാകകളും അണിഞ്ഞ ആനകൾ മറ്റുള്ള മഹാനായ ആനകളെ ആക്രമിച്ചു.
അഭിസൃത്യ മഹാരാജ വേഗവദ്ഭിര്മഹാഗജൈഃ । ദന്തൈരഭിഹതാസ്തത്ര ചുക്രുശുഃ പരമാതുരാഃ
മഹാരാജാവേ, വേഗത്തിൽ ഓടിയ മഹാ ആനകൾ മുന്നോട്ട് ചെന്ന് തങ്ങളുടെ കുരിശ്ശുകൊണ്ട് എതിരാളികളെ തല്ലി; അതിനാൽ അവ വലിയ വേദനയിൽ നിലവിളിച്ചു.
അഭിനീതാശ്ച ശിക്ഷാഭിസ്തോത്രാങ്കുശസമാഹതാഃ। അപ്രഭിന്നാഃ പ്രഭിന്നാനാം സംമുഖാഭിമുഖാ യയുഃ
നന്നായി പരിശീലനം നേടിയ, അങ്കുഷംകൊണ്ടും കൊടരികൊണ്ടും അടിക്കപ്പെട്ട ആനകൾ, തകർന്നവരുടെ മുന്നിൽ നേരേ ചെന്നു.
പ്രഭിന്നൈരപി സംസക്താഃ കേചിത്തത്ര മഹാഗജാഃ । ക്രൌഞ്ചവന്നിനദം കൃത്വാ ദുദ്രുവുഃ സര്വതോ ദിശമ്
ചില വലിയ ആനകൾ, പരിക്കേറ്റിട്ടും, തകർന്നവരുമായി കുടുങ്ങി, കുരുവിനാദം പോലെ നിലവിളിച്ച് എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ഓടി.
സമ്യക്പ്രണീതാ നാഗാശ്ച പ്രഭിന്നകരടാമുഖാഃ । ഋഷിതോമരനാരാചൈര്നിര്വിദ്ധാ വരവാരണാഃ
നന്നായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ട ആനകൾ, തകർന്ന കപോലവും വായും ഉള്ളവ, കുന്തം, വില്ല്, മൂർച്ചയുള്ള അമ്പ് എന്നിവകൊണ്ട് കുത്തപ്പെട്ടു.
പ്രണേദുര്ഭിന്നമര്മാണോ നിപേതുശ്ച ഗതാസവഃ। പ്രാദ്രവന്ത ദിശഃ കേചിന്നദന്തോ ഭൈരവാന്രവാന്
ചില ആനകൾ പ്രധാന അവയവങ്ങൾ തകർന്നു വീണു മരിച്ചുപോയി; മറ്റുള്ളവർ ഭയാനകമായ നിലവിളിയോടെ എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ഓടി.