തതോ ജഘ്നുര്മഹാഭേരീഃ ശതശശ്ച സഹസ്രശഃ । ശങ്ഖാംശ്ച ഗോക്ഷീരനിഭാന്ദധ്മുര്ഹൃഷ്ടാ മനസ്വിനഃ
അപ്പോൾ ധൈര്യശാലികൾ ആയ ധീരന്മാർ നൂറുകണക്കിന് ആയിരക്കണക്കിന് വലിയ പാറയോലങ്ങളും, പശുവിന്റെ പാൽപോല വെളുത്ത ശംഖുകളും മുഴക്കി.
ഏവം വ്യൂഢേഷ്വനീകേഷു മാമകേഷ്വിതരേഷു ച। കേ പൂര്വം പ്രാഹരംസ്തത്ര കുരവഃക പാണ്ഡവാ നു കിമ്
എന്റെ സൈന്യവും മറ്റുള്ളവരും ഇങ്ങനെ നിരത്തിയപ്പോൾ, അവിടെ ആദ്യം ആക്രമിച്ചത് ആര്? കൌരവർ ആണോ പാണ്ഡവർ ആണോ?
ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോ രാജന്പുത്രോ ദുഃശാസനസ്തവ। ഭീഷ്മം പ്രമുഖതഃ കൃത്വാ പ്രയയൌ സഹ സേനയാ
രാജാവേ, നിന്റെ മകൻ ദുഃശാസനൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം, ഭീഷ്മനെ മുന്നിൽ വെച്ച്, തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം മുന്നേറി.
തഥൈവ പാണ്ഡവാഃ സര്വേ ഭീമസേനപുരോഗമാഃ । ഭീഷ്മേണ യുദ്ധമിച്ഛന്തഃ പ്രയയുര്ഹൃഷ്ടമാനസാഃ
അതുപോലെ തന്നെ, ഭീമസേനനെ മുന്നിൽ വെച്ച് എല്ലാ പാണ്ഡവന്മാരും ഭീഷ്മനോടു യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ മുന്നേറി.
ക്ഷ്വേഡാഃ കിലകിലാശബ്ദാഃ ക്രകചാ ഗോവിഷാണികാഃ । ഭേരീമൃദങ്ഗമുരജാ ഹയകുഞ്ജരനിഃസ്വനാഃ
അവിടെ കുതിരകളുടെ കുരൽ, കിളകിള ശബ്ദം, കശവണ്ടി, പശുവിന്റെ കൊമ്പ്, പാറയോല, മൃദംഗം, മുരജം, കുതിരകളുടെയും ആനകളുടെയും ശബ്ദം എന്നിവ മുഴങ്ങി.
ഉഭയോഃക സേനയോര്ഹ്യാസംസ്തതസ്തേഽസ്മാന്സമാദ്രവന്। വയം താന്പ്രതിര്ദന്തസ്തദാഽഽസീത്തുമുലം മഹത്
രണ്ടു സൈന്യങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ളവർ ഞങ്ങളിലേക്ക് ഓടിയെത്തി; ഞങ്ങൾ അവരെ തിരിച്ചടിച്ചു. അപ്പോൾ വലിയ ഒരു ഗൗരവമായ ശബ്ദം ഉയർന്നു.
മഹാന്ത്യനീകാനി മഹാസമുച്ഛ്രയേ സമാഗമേ പാണ്ഡവധാര്തരാഷ്ട്രയോഃ। ചകമ്പിരേ ശങ്ഖമൃദങ്ഗനിഃസ്വനൈഃ പ്രകമ്പിതാനീവ വനാനി വായുനാ
പാണ്ഡവരും ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരും വലിയ സൈന്യങ്ങളുമായി ഒരുമിച്ചപ്പോൾ, വലിയ ശംഖങ്ങളും മൃദംഗങ്ങളും മുഴങ്ങിയത് കൊണ്ട് ആ സൈന്യങ്ങൾ കാറ്റ് കാട്ടിൽ കുലുങ്ങുന്ന വനങ്ങൾപോലെ വിറച്ചു.
നരേന്ദ്ര നാഗാശ്വരതാകുലാനാ- മഭ്യാഗതാനാമശിവേ മുഹൂര്തേ। ബഭൂവ ഘോഷസ്തുമുലശ്ചമൂനാം വാതോദ്ധുതാനാമിവ സാഗരാണാമ്
രാജാവേ, ആ അശുഭമായ സമയത്ത് ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞ സൈന്യങ്ങൾ ഒന്നിച്ചു കൂടിയപ്പോൾ, ആ സൈന്യങ്ങളിൽ നിന്ന് വലിയ ഒരു ഗർജ്ജനമുണ്ടായി, കാറ്റ് ഉണർത്തുന്ന സമുദ്രങ്ങൾപോലെ.
തസ്മിന്സമുത്ഥിതേ ശബ്ദേ തുമുലേ രോമഹര്ഷണേ। ഭീമസേനോ മഹാബാഹുഃ പ്രാണദദ്ഗോവൃഷോ യഥാ
അങ്ങിനെ ഉയർന്നുവന്ന ആ വലിയ ശബ്ദത്തിനിടയിൽ, ശക്തനായ ഭീമസേനൻ ഒരു കാളപോലെ ഉരുണ്ടു മുഴങ്ങി.
ശങ്ഖദുന്ദുഭിനിര്ഘോഷം വാരണാനാം ച ബൃംഹിതമ്। സിംഹനാദം ച സൈന്യാനാം ഭീസസേനരവോഽഭ്യഭൂത്
ശംഖങ്ങളുടെ, ദുന്ദുബികളുടെ മുഴക്കം, ആനകളുടെ കൂക്കിളി, സൈന്യങ്ങളുടെ സിംഹനാദം — ഇതെല്ലാം ഭീമസേനന്റെ മുഴക്കം മുഴുവനും മൂടി.
ഹയാനാം ഹേഷമാണാനാമനീകേഷു സഹസ്രശഃ । സര്വാനഭ്യഭവച്ചബ്ദാന്ഭീമസ്യ നദതഃ സ്വനഃ
പടയണികളിൽ ആയിരക്കണക്കിന് കുതിരകൾ കുരുളുമ്പോഴും, ഭീമന്റെ മുഴക്കം അവിടെയുള്ള എല്ലാ ശബ്ദങ്ങളെയും മറികടന്നു.
തം ശ്രുത്വാ നിനദം തസ്യ സൈന്യാസ്തവ വിതത്രസുഃ । ജീമൂതസ്യേവ നദതഃ ശക്രാശനിസമസ്വനമ്
അവന്റെ ആ മുഴക്കം കേട്ടപ്പോൾ, നിന്റെ സൈന്യങ്ങൾ ഇന്ദ്രന്റെ ഇടിമുഴക്കംപോലെയുള്ള മേഘത്തിന്റെ ഗർജ്ജനമെന്നു തോന്നി ഭയത്തോടെ വിറച്ചു.
വാഹനാനി ച സര്വാണി ശകൃന്മൂത്രം പ്രമുസ്രുവുഃ । ശബ്ദേന തസ്യ വീരസ്യ സിംഹസ്യേവേതരേക മൃഗാഃ
ആ വീരന്റെ ശബ്ദം കേട്ടപ്പോൾ, എല്ലാ മൃഗങ്ങളും കുതിരകളും ആനകളും ഭയന്ന് മൂത്രവും മലവും വിട്ടു, സിംഹം മുഴങ്ങുമ്പോൾ മറ്റ് മൃഗങ്ങൾ ചെയ്യുന്നതുപോലെ.
ദര്ശയന്ഘോരമാത്മാനം മഹാഭ്രമിവ നാദയന്। വിഭീഷയംസ്തവ സുതാന്ഭീമസേനഃ സമഭ്യയാത്
ഭയങ്കരമായ സ്വഭാവം കാണിച്ച്, വലിയ മേഘം മുഴങ്ങുന്നതുപോലെ മുഴങ്ങി, ഭീമസേനൻ നിന്റെ പുത്രന്മാരെ ഭയപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
തമായാന്തം മഹേഷ്വാസം സോദര്യാഃ പര്യവാരയന് । ഛാദയന്തഃ ശരവ്രാതൈര്മേഘാ ഇവ ദിവാകരമ്
അവൻ മുന്നോട്ട് വന്നപ്പോൾ, സഹോദരന്മാർ അവനെ ചുറ്റി, മേഘങ്ങൾ സൂര്യനെ മറയ്ക്കുന്നതുപോലെ അമ്പുകളുടെ മഴയിട്ട് മറച്ചു.
ദുര്യോധനശ്ച പുത്രസ്തേ ദുര്മുഖോ ദുഃസഹഃ ശലഃ । ദുഃശാസനശ്ചാതിരഥസ്തഥാ ദുര്മര്ഷണോ നൃപഃ
നിന്റെ പുത്രൻ ദുര്യോധനനും, ദുര്മുഖനും, ദുഃസഹനും, ശലനും, മഹാരഥിയായ ദുഃശാസനനും, രാജാവായ ദുര്മർഷണനും,
വിവിംശതിശ്ചിത്രസേനോ വികര്ണശ്ച മഹാരഥഃ । പുരുമിത്രോ ജയോ ഭോജഃ സൌമദത്തിശ്ച വീര്യവാന്
വിവിംശതി, ചിത്രസേനൻ, മഹാരഥിയായ വികർണൻ, പുരുമിത്രൻ, ജയസേനൻ, ഭോജൻ, വീരനായ സൌമദത്തിയും,
മഹാചാപാനി ധുന്വന്തോ മേഘാ ഇവ സവിദ്യുതഃ । ആദദാനാശ്ച നാരാചാന്നിര്മുക്താശീവിഷോപമാന്
വലിയ വില്ലുകൾ പിടിച്ച്, മേഘങ്ങൾ മിന്നൽപൊലിക്കുന്നതുപോലെ, അവർ വിഷമുള്ള പാമ്പുപോലെ കഠിനമായ അമ്പുകൾ എടുത്തു.
അഥ തേ ദ്രൌപദീപുത്രാഃ സൌഭദ്രശ്ച മഹാരഥഃ । നകുലഃ സഹദേവശ്ച ധൃഷ്ടദ്യുമ്നശ്ച പാര്ഷതഃ
അപ്പോൾ ദ്രൗപദിയുടെ പുത്രന്മാരും, മഹാരഥിയായ അഭിമന്യുവും, നകുലനും സഹദേവനും, പൃഷതപുത്രനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും,
ധാര്തരാഷ്ട്രാന്പ്രതിയയുരര്ദയന്തഃ ശിതൈഃ ശരൈഃ । വജ്രൈരിവ മഹാവേഗൈഃ ശിഖരാണി ധരാഭൃതാമ്
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ കഠിനമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു, വലിയ വേഗത്തിൽ ഇടിയടിക്കുന്ന വജ്രങ്ങൾപോലെ പർവ്വതശിഖരങ്ങളിൽ വീഴുന്നത് പോലെ.
തസ്മിന്പ്രഥമസംഗ്രാമേ ഭീമജ്യാതലനിഃസ്വനേ। താവകാനാം പരേഷാം ച നാസീത്കശ്ചിത്പരാങ്മുഖഃ
ആ ആദ്യ പോരിൽ, ഭീമന്റെ വില്ലിന്റെ തന്തി മുഴങ്ങുമ്പോൾ, നിന്റെ ആളുകളിലും എതിരാളികളിലും ആരും പിൻവാങ്ങിയില്ല.
ലാഘവം ദ്രോണശിഷ്യാണാമപശ്യം ഭരതര്ഷഭ । നിമിത്തവേധിനാം ചൈവ ശരാനുത്സൃജതാം ഭൃശമ്
ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, ദ്രോണന്റെ ശിഷ്യന്മാരുടെയും ലക്ഷണങ്ങൾ വായിക്കാൻ കഴിവുള്ളവരുടെയും വേഗത ഞാൻ കണ്ടു, അവർ ഉഗ്രമായി അമ്പുകൾ വിട്ടപ്പോൾ.
നോപശാമ്യതി നിര്ഘോഷോ ധനുഷാം കൂജതാം തഥാ। വിനിശ്ചേരുഃ ശരാ ദീപ്താജ്യോതീംഷീവ നഭസ്തലാത്
വില്ലുകൾ മുഴങ്ങുന്ന ശബ്ദം ഒടുങ്ങിയില്ല, ആ അമ്പുകൾ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ജ്വലിക്കുന്ന നക്ഷത്രങ്ങൾപോലെ പുറത്ത് വന്നു.
സര്വേ ത്വന്യേ മഹീപാലാഃ പ്രേക്ഷകാ ഇവ ഭാരത। ദദൃശുര്ദര്ശനീയം തം ഭീമം ജ്ഞാതിസമാഗമമ്
മറ്റ് എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും, ഭാരതാ, കാണികൾപോലെ നിന്നു, ആ അത്ഭുതമായ ഭീമനെയും ബന്ധുക്കളുടെ സംഗമവും നോക്കി.
തതസ്തേ ജാതസംരമ്ഭാഃ പരസ്പരകൃതാഗസഃ । അന്യോന്യസ്പര്ധയാ രാജന്വ്യായച്ഛന്ത മഹാരഥാഃ
അപ്പോൾ, പരസ്പരം പ്രകോപിതരായി, ഒരുമനസ്സോടെ പ്രതികാരം തേടി, മഹാരഥികൾ തമ്മിൽ മത്സരിച്ചുകൊണ്ട് ശക്തിയായി മുന്നേറി.
കുരുപാണ്ഡവസേനേ തേ ഹസ്ത്യശ്വരഥസംകുലേ । ശുശുഭാതേ രണേഽതീവ പടേ ചിത്രാര്പിതേ ഇവ
കുരുവും പാണ്ഡവരും ചേർന്ന സേനകൾ, ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞു, യുദ്ധഭൂമിയിൽ അതിശയകരമായി തിളങ്ങി, മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ച ഒരു ചിതറുപോലെയായിരുന്നു.
തതസ്തേ പാര്ഥിവാഃ സര്വേ പ്രഗൃഹീതശരാസനാഃ । സഹസൈന്യാഃ സമാപേതുഃ പുത്രസ്യ തവ ശാസനാത്
അപ്പോൾ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും വില്ലും അമ്പും കൈവശം എടുത്ത്, സൈന്യങ്ങളോടൊപ്പം, നിന്റെ മകന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം മുന്നേറി.
യുധിഷ്ഠിരേണ ചദിഷ്ടാഃ പാര്ഥിവാസ്തേ സഹസ്രശഃ । വിനദന്തഃ സമാപേതുഃ പുത്രസ്യ തവ വാഹിനീമ്
യുധിഷ്ഠിരൻ ഉത്സാഹിപ്പിച്ച ആയിരക്കണക്കിന് രാജാക്കന്മാർ, വലിയ ശബ്ദത്തോടെ, നിന്റെ മകന്റെ സേനയിലേക്ക് മുന്നേറി.
ഉഭയോഃ സേനയോസ്തീവ്രഃ സൈന്യാനാം സ സമാഗമഃ । അന്തര്ധീയത ചാദിത്യഃ സൈന്യേന രജസാ വൃതഃ
രണ്ടു സൈന്യങ്ങളും ഏറ്റുമുട്ടിയ ആ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധത്തിൽ, സൈന്യങ്ങൾ ഉയർത്തിയ പൊടിക്കാറ്റിൽ സൂര്യൻ മറഞ്ഞുപോയി.
പ്രയുദ്ധാനാം പ്രഭഗ്നാനാം പുനരാവര്തിനാമപി। നാത്ര സ്വേഷാം പരേഷാം വാ വിശേഷഃ സമദൃശ്യത
യുദ്ധം ചെയ്തും, തകർന്നും, വീണ്ടും തിരിച്ചെത്തിയവരിൽ, സ്വന്തം ആളുകളെയും ശത്രുക്കളെയും വേർതിരിച്ച് തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്നില്ലായിരുന്നു.