യദഗ്രേ ചാനുബന്ധേ ച സുഖം മോഹനമാത്മനഃ । നിദ്രാലസ്യപ്രമാദോത്ഥം തത്താഭസമുദാഹൃതമ്
ആദ്യത്തിലും അവസാനം പോലും ആത്മാവിനെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്ന, ഉറക്കം, ആലസ്യം, അനാസ്ഥ എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള സന്തോഷം താമസികം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
ന തദസ്തി പൃഥിവ്യാം വാ ദിവി ദേവേഷു വാ പുനഃ । സത്ത്വം പ്രകൃതിജൈര്മുക്തം യദേമിഃ സ്യാത്രിഭിര്ഗുണൈഃ
ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ദേവന്മാരിലും ഈ മൂന്നു ഗുണങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായ ജീവി എവിടെയും ഇല്ല.
ബ്രാഹ്മണക്ഷത്രിയവിശാം ശൂദ്രാണാം ച പരംതപ । കര്മാണി പ്രവിഭക്താനി സ്വഭാവപ്രഭവൈര്ഗുണൈഃ
ശത്രുനാശക, ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ, ശൂദ്രൻ എന്നിവരുടെ കര്മ്മങ്ങൾ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നുള്ള ഗുണങ്ങൾ പ്രകാരം വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു.
ശമോ ദമസ്തപഃ ശൌചം ക്ഷാന്തിരാര്ജവമേവ ച । ജ്ഞാനം വിജ്ഞാനമാസ്തിക്യം ബ്രഹ്മകര്മ സ്വഭാവജമ്
ശാന്തി, ആത്മനിയന്ത്രണം, തപസ്സ്, ശുദ്ധി, ക്ഷമ, നേരുമൈ, ജ്ഞാനം, വിവേകം, വിശ്വാസം — ഇതെല്ലാം ബ്രാഹ്മണന്റെ സ്വഭാവജന്യ കര്മ്മങ്ങളാണ്.
ശൌര്യം തേജോ ധൃതിര്ദാക്ഷ്യം യുദ്ധേ ചാപ്യപലായനമ് । ദാനമീശ്വരഭാവശ്ച ക്ഷാത്രം കര്മ സ്വഭാവജമ്
ശൗര്യം, തേജസ്, ധൈര്യം, കഴിവ്, യുദ്ധത്തിൽ ഓടിപ്പോകാതിരിക്കുക, ദാനശീലം, ആധിപത്യം — ഇവയാണ് ക്ഷത്രിയന്റെ സ്വഭാവജന്യ കര്മ്മങ്ങൾ.
കൃഷിഗോരക്ഷ്യരഭാവശ്ച ക്ഷാത്രം കര്മ സ്വഭാവജമ് । പരിചര്യാത്മകം കര്മ ശൂദ്രസ്യാപി സ്വഭാവജമ്
വളളവൃത്തി, പശുപാലനം, വ്യാപാരം — ഇവ വൈശ്യന്റെ സ്വഭാവജന്യ കര്മ്മങ്ങളാണ്; സേവനം ശൂദ്രന്റെ സ്വഭാവജന്യ കര്മ്മമാണ്.
സ്വേ സ്വേ കര്മണ്യഭിരതഃ സംസിദ്ധിം ലഭതേ നരഃ। സ്വകര്മനിരത്തഃ സിദ്ധിം യഥാ വിന്ദതി തച്ഛൃണു
തനിക്കു യോജിച്ച കര്മ്മത്തിൽ ആസ്വാദനത്തോടെ ഏർപ്പെടുന്നവൻ പൂർണ്ണത നേടുന്നു; തൻ്റെ കര്മ്മം ചെയ്യുമ്പോൾ എങ്ങനെ സിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു എന്ന് ഞാൻ പറയുന്നു.
യതഃ പ്രവൃത്തിര്ഭൂതാനാം യോന സര്വമിദം തതമ്। സ്വകര്മണാ തമഭ്യര്ച്യ സിദ്ധിം വിന്ദതി മാനവഃക
എല്ലാ ജീവികളും ഉദ്ഭവിക്കുന്നവനും, എല്ലാം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവനെയും തൻ്റെ കര്മ്മംകൊണ്ട് ആരാധിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ പൂർണ്ണത നേടുന്നു.
ശ്രേയാന്സ്വധര്മോ വിഗുണഃ പരധര്മാത്സ്വനുഷ്ഠിതാത് । സ്വഭാവനിയതം കര്മ കുര്വന്നാപ്നോതി കില്വിഷമ്
സ്വന്തം കര്മ്മം അപൂർണ്ണമായാലും അതാണ് ഉത്തമം; മറ്റൊരാളുടെ കര്മ്മം നല്ലതായാലും അതിൽ ഏർപ്പെടുന്നത് ഉചിതമല്ല. സ്വഭാവം അനുസരിച്ച് ചെയ്യുന്ന കര്മ്മം പാപം വരുത്തുന്നില്ല.
സഹജം കര്മ കൌന്തേയ സദോഷമപി ന ത്യജേത് । സര്വാരമ്ഭാ ഹി ദോഷേണ ധൂമേനാഗ്നിരിവാവൃതാഃ
കൗന്തേയ, സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നുള്ള കര്മ്മം ദോഷം ഉണ്ടെങ്കിലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്; എല്ലാകാര്യങ്ങളും പിഴവുകൾകൊണ്ട്, തീപോലെ പുകകൊണ്ട്, മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
അസക്തബുദ്ധിഃ സര്വത്ര ജിതാത്മാ വിഗതസ്പൃഹഃ । നൈഷ്കര്മ്യസിദ്ധിം പരമാം സംന്യാസേനാധിഗച്ഛതി
എല്ലായിടത്തും അസക്തമായ ബുദ്ധിയുള്ളവൻ, ആത്മസംയമനം നേടിയവൻ, ആഗ്രഹങ്ങൾ വിട്ടവൻ — അത്തരം ഒരാൾ നിർവൃതിയിലൂടെ പരമസിദ്ധി നേടുന്നു.
സിദ്ധിം പ്രാപ്തോ യഥാ ബ്രഹ്മ തഥാഽഽപ്നേതി നിബോധ മേ । സമാസേനൈവ കൌന്തേയ നിഷ്ഠാ ജ്ഞാനസ്യ യാ പരാ
കൗന്തേയ, പൂർണ്ണത നേടിയവൻ എങ്ങനെ ബ്രഹ്മത്തിൽ എത്തുന്നു എന്ന് ഞാൻ ചുരുക്കത്തിൽ പറയുന്നു; അതാണ് ജ്ഞാനത്തിന്റെ പരമലക്ഷ്യം.
ബുദ്ധ്യാ വിശുദ്ധയാ യുക്തോ ധൃത്യാഽഽത്മാനം നിയമ്യ ച। ശബ്ദാദീന്വിഷയാംസ്ത്യക്ത്വാ രാഗദ്വേഷൌ വ്യുദസ്യ ച
ശുദ്ധമായ ബുദ്ധിയോടെ, ദൃഢമായ മനസ്സോടെ, ആത്മാവിനെ നിയന്ത്രിച്ച്, ശബ്ദം മുതലായ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, ആസക്തിയും ദ്വേഷവും വിട്ട്, ഒരാൾ ജീവിക്കണം.
വിവിക്തസേവീ ലധ്വാശീ യതകാക്കായമാനസഃ। ധ്യാനയോഗപരോ നിത്യം വൈരാഗ്യം സമുപാശ്രിതഃ
ഏകാന്തത്തിൽ താമസിച്ച്, അളവിൽ മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, ശരീരവും മനസ്സും നിയന്ത്രിച്ച്, എല്ലായ്പ്പോഴും ധ്യാനയോഗത്തിൽ ലയിച്ച്, വൈരാഗ്യം സ്വീകരിച്ചവനാണ്.
അഹങ്കാരം ബലം ദര്പം കാമം ക്രോധം പരിഗ്രഹമ് । വിമുച്യ നിര്മമഃ ശാന്തോ ബ്രഹ്മഭൂയായ കല്പതേ
അഹങ്കാരം, ബലം, അഹംഭാവം, മോഹം, കോപം, സ്വാർത്ഥത എന്നിവയെ എല്ലാം വിട്ട്, മമതയില്ലാതെ, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ ഇരിക്കുന്നവൻ ബ്രഹ്മാവിനെ അനുഭവിക്കാൻ യോഗ്യനാകും.
ബ്രഹ്മഭൂതഃ പ്രസന്നാത്മാ ന ശോചതിക ന കാങ്ക്ഷതി । സമഃ സര്വേഷു ഭൂതേഷു മദ്തഭക്തിം ലഭതേ പരാമ്
ബ്രഹ്മാവിൽ ലയിച്ച മനസ്സോടെ, സന്തോഷത്തോടെ, ദുഃഖം കാണാതെ, ആഗ്രഹം ഇല്ലാതെ, എല്ലാ ജീവികളോടും സമദർശനം പുലർത്തുന്നവൻ, പരമമായ ഭക്തിയെ എന്നിൽ നേടും.
ഭക്ത്യാ മാമഭിജാനാതി യാവാന്യശ്ചാസ്മി തത്ത്വതഃ। തതോ മാം തത്ത്വതോ ജ്ഞാത്വാ വിശതേ തദനന്തരമ്
ഭക്തിയിലൂടെ, ഞാൻ ആരാണെന്നും എങ്ങനെയാണെന്നും യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയാൻ കഴിയും; അങ്ങനെ എന്നെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിഞ്ഞാൽ ഉടനെ എന്നിലേക്കു ലയിക്കും.
സര്വകര്മാണ്യപി സദാ കുര്വാണോ മദ്വ്യപാശ്രയഃ । മത്പ്രസാദാദവാപ്നോതി ശാശ്വതം പദമവ്യയമ്
എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും ചെയ്യുമ്പോഴും എന്നിൽ ആശ്രയിച്ചാൽ, എന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽനിന്ന് ശാശ്വതവും അക്ഷയവുമായ സ്ഥാനം നേടാം.
ചേതസാ സര്വകര്മാണി മയി സംന്യസ്യ മത്പരഃ । ബുദ്ധിയോഗമപാശ്രിത്യ മച്ചിത്തഃ സതതം ഭവ
എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും മനസ്സോടെ എന്നിൽ സമർപ്പിച്ച്, എന്നെ ലക്ഷ്യമാക്കി, ബുദ്ധിയോഗത്തിൽ ആശ്രയിച്ച്, മനസ്സു എപ്പോഴും എന്നിലായിരിക്കട്ടെ.
മച്ചിത്തഃ സര്വദുര്ഗാണി മത്പ്രസാദാത്തരിഷ്യസി । അഥ ചേത്ത്വമഹങ്കാരാന്ന ശ്രോഷ്യസി വിനങ്ക്ഷ്യസി
മനസ്സു എന്നിലായിരിക്കുമ്പോൾ, എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ നീ എല്ലാ ബുദ്ധിമുട്ടുകളും ജയിക്കും; പക്ഷേ, അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് നീ കേൾക്കാതിരിക്കുന്നു എങ്കിൽ, നശിച്ചുപോകും.
യദഹങ്കാരമാശ്രിത്യ ന യോത്സ്യ ഇതി മന്യസേ । മിഥ്യൈഷ വ്യവസായസ്തേ പ്രകൃതിസ്ത്വാം നിയോക്ഷ്യതി
അഹങ്കാരത്തിൽ ആശ്രയിച്ച് 'ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യില്ല' എന്ന് നീ കരുതുന്നു എങ്കിൽ, അതൊരു തെറ്റായ തീരുമാനമാണ്; നിന്റെ സ്വഭാവം നിന്നെ നിർബന്ധിക്കും.
സ്വഭാവജേന കൌന്തേയ നിബദ്ധഃ സ്വേന കര്മണാ । കര്തും നേച്ഛസി യന്മോഹാത്കരിഷ്യസ്യവശോപി തത്
കൗന്തേയാ, സ്വഭാവം കൊണ്ടുള്ള കർമ്മത്തിൽ നീ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; മോഹത്തിൽ നിന്ന് ചെയ്യാൻ ഇഷ്ടമില്ലെങ്കിലും, നിർബന്ധിതനായി അതു ചെയ്യേണ്ടിവരും.
ഈശ്വരഃ സര്വഭൂതാനാം ഹൃദ്ദേശേഽര്ജുന തിഷ്ഠതി। ഭ്രാമയന്സര്വഭൂതാനി യന്ത്രാരൂഢാനി മായയാ
അർജുനാ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഹൃദയത്തിൽ ഈശ്വരൻ വസിക്കുന്നു; അവൻ മായയുടെ യന്ത്രത്തിൽ ഇരുന്ന് എല്ലാ ജീവികളെയും ചുറ്റിച്ചാടിക്കുന്നു.
തമേവ ശരണം ഗച്ഛ സര്വഭാവേന ഭാരത। തത്പ്രസാദാത്പരാം ശാന്തിം സ്ഥാനം പ്രാപ്സ്യസി ശാശ്വതം
ഭാരതാ, സമ്പൂർണ്ണ മനസ്സോടെ അവനിൽ മാത്രം അഭയം പ്രാപിക്കൂ; അവന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ നീ പരമശാന്തിയും ശാശ്വതമായ സ്ഥാനവും നേടും.
ഇതി തേ ജ്ഞാനമാഖ്യാതം ഗുഹ്യാദ്ഗുഹ്യതരം മയാ । വിമൃശ്യൈതദശേഷേണ യഥേച്ഛസി തഥാ കുരു
ഇങ്ങനെ ഏറ്റവും രഹസ്യമായ ജ്ഞാനം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു; ഇതെല്ലാം നന്നായി ആലോചിച്ച്, നിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ചെയ്യൂ.
സര്വഗുഹ്യതമം ഭൂയഃ ശ്രൃണു മേ പരമം വചഃ । ഇഷ്ടേഽസി മേ ദൃഢമിതി തതോ വക്ഷ്യാമി തേ ഹിതമ്
എന്റെ പരമമായ വാക്ക്, ഏറ്റവും രഹസ്യമായത്, വീണ്ടും കേൾക്കൂ; നീ എന്നെ വളരെയധികം പ്രിയങ്കരനാണ്, അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിനക്ക് ഉപകാരപ്രദമായത് പറയും.
മന്മനാ ഭവ മദ്ഭക്തോ മദ്യാജീ മാം നമസ്കുരു । മാമേവൈഷ്യസി സത്യം തേ പ്രതിജാനേ പ്രിയോഽസി മേ
മനസ്സു എന്നിലാക്കൂ, എന്നെ ഭജിക്കൂ, എന്നെ ആരാധിക്കൂ, എന്നെ നമസ്കരിക്കൂ; നീ ഉറപ്പായും എന്നിലേക്കു വരും. ഇതു ഞാൻ സത്യമായി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു, നീ എനിക്ക് പ്രിയങ്കരനാണ്.
സര്വധര്മാന്പരിത്യജ്യ മാമേകം ശരണം വ്രജ । അഹം ത്വാ സര്വപാപേഭ്യോ മോക്ഷയിഷ്യാമി മാ ശുചഃ
എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, എന്നിൽ മാത്രം അഭയം പ്രാപിക്കൂ; ഞാൻ നിന്നെ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിപ്പിക്കും, ദു:ഖിക്കേണ്ട.
ഇദം തേ നാതപസ്കായ നാഭക്തായ കദാചന। ന ചാശുശ്രൂഷവേ വാച്യം ന ച മാം യോഽഭ്യസൂയതി
ഇത് ഒരിക്കലും തപസ്സില്ലാത്തവർക്കും, ഭക്തിയില്ലാത്തവർക്കും, സേവിക്കാൻ തയ്യാറല്ലാത്തവർക്കും, എന്നെ ദ്വേഷിക്കുന്നവർക്കും പറയരുത്.
യ ഇദം പരമം ഗുഹ്യം മദ്ഭക്തേഷ്വഭിധാസ്യതി। ഭക്തിം മയി പരാം കൃത്വാ മാമേവൈഷ്യത്യസംശയഃ
ഈ പരമരഹസ്യം എന്റെ ഭക്തന്മാരിൽ പ്രസംഗിക്കുന്നവൻ, പരമമായ ഭക്തിയോടെ എന്നെ പ്രാപിക്കും എന്നിൽ സംശയമില്ല.