ആഹാരസ്ത്വപി സര്വസ്യ ത്രിവിധോ ഭവതി പ്രിയഃ । യജ്ഞസ്തപസ്തഥാ ദാനം തേഷാം ഭേദമിമം ശ്രൃണു
ഭക്ഷ്യവും യജ്ഞവും തപസ്സും ദാനവും എല്ലാവർക്കും ഇഷ്ടമുള്ളത് മൂന്നു തരത്തിൽ കാണാം. അവയുടെ വ്യത്യാസം ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
ആയുഃസത്വബലാരോഗ്യസുഖപ്രീതിവിവര്ധനാഃ । രസ്യാഃസ്രിഗ്ധാഃ സ്ഥിരാ ഹൃദ്യാ ആഹാരാഃസാത്വികപ്രിയാഃ
ആയുസ്സും മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധിയും ശക്തിയും ആരോഗ്യവും സന്തോഷവും തൃപ്തിയും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതും രുചികരവും എണ്ണയുള്ളതും ഉറപ്പുള്ളതും ഹൃദയത്തിന് ഇഷ്ടമുള്ളതുമായ ഭക്ഷ്യങ്ങൾ സാത്വിക സ്വഭാവമുള്ളവർക്ക് പ്രിയമാണ്.
കട്വമ്ലലവണാത്യുഷ്ണതീക്ഷ്ണരൂക്ഷവിദാഹിനഃ । ആഹാരാ രാജസസ്യേഷ്ടാ ദുഃഖശോകാമയപ്രദാഃ
കയ്പ്, പുളി, ഉപ്പു, അതിയായി ചൂട്, കഠിനത, ഉണക്കത, കത്തിക്കുന്നതായ ഭക്ഷ്യങ്ങൾ രാജസ സ്വഭാവമുള്ളവർക്ക് ഇഷ്ടമാണ്. ഇവ ദു:ഖവും ദു:ഖവും രോഗവും ഉണ്ടാക്കുന്നു.
യാതയാമം ഗതരസം പൂതി പര്യുഷിതം ച യത്। ഉച്ഛിഷ്ടമപി ചാമേധ്യം ഭോജനം താമസപ്രിയമ്
കഴിഞ്ഞുപോയ രുചിയില്ലാത്തതും പുഴുവായതും പുഴുങ്ങിയതും ശേഷിച്ചതും അശുദ്ധമായതുമായ ഭക്ഷ്യങ്ങൾ താമസ സ്വഭാവമുള്ളവർക്ക് ഇഷ്ടമാണ്.
അഫലാകാങ്ക്ഷിഭിര്യജ്ഞോ വിധിദൃഷ്ടോ യ ഇജ്യതേ। യഷ്ടവ്യമേവേതി മനഃ സമാധായ സ സാത്വികഃ
ഫലം ആഗ്രഹിക്കാതെ, ശാസ്ത്രവിധിയനുസരിച്ച്, 'ഇത് ചെയ്യേണ്ടതാണ്' എന്ന മനസ്സോടെ ചെയ്യുന്ന യജ്ഞം സാത്വികമാണെന്ന് പറയുന്നു.
അഭിസംഘായ തു ഫലം ദമ്ഭാര്ഥമപി ചൈവ യത്। ഇജ്യതേ ഭരതശ്രേഷ്ഠ തം യജ്ഞം വിദ്ധി രാജസമ്
ഫലത്തിനോ പ്രശംസയ്ക്കോ വേണ്ടി, കപടതയോടെ ചെയ്യുന്ന യജ്ഞം രാജസമാണെന്ന് നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം, ഭാരതശ്രേഷ്ഠ.
വിധിഹീനമസൃഷ്ടാന്നം മന്ത്രഹീനമദക്ഷിണമ് । ശ്രദ്ധാവിരഹിതം യജ്ഞം താമസം പരിചക്ഷതേ
ശാസ്ത്രവിധിക്ക് വിരുദ്ധമായി, അന്നം നൽകാതെയും മന്ത്രമില്ലാതെയും ദക്ഷിണയില്ലാതെയും വിശ്വാസമില്ലാതെയും ചെയ്യുന്ന യജ്ഞം താമസമാണെന്ന് പറയുന്നു.
ദേവദ്വിജഗുരുപ്രാജ്ഞപൂജനം ശൌചമാര്ജവമ് । ബ്രഹ്മചര്യമഹിംസാ ച ശാരീരം തപ ഉച്യതേ
ദേവന്മാരെയും ദ്വിജന്മാരെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും ജ്ഞാനികളെയും ആദരിക്കുകയും, ശുദ്ധിയും നേരുമയും ബ്രഹ്മചര്യവും അഹിംസയും പാലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് ശരീരതപസ്സാണ്.
അനുദ്വേഗകരം വാക്യം സത്യം പ്രിയഹിതം ച യത് । സ്വാധ്യായാഭ്യസനം ചൈവ വാങ്ഭയം തപ ഉച്യതേ
ആർക്കും ദു:ഖം വരുത്താത്തതും സത്യവുമായും മനോഹരമായും ഉപകാരപ്രദമായും ഉള്ള വാക്കുകളും, സ്വാധ്യായവും ജപവും വാഗ് തപസ്സാണ്.
മനഃപ്രസാദഃ സമ്യത്വം മൌനമാത്മവിനിഗ്രഹഃ । ഭാവസംശുദ്ധിരിത്യേതത്തപോ മാനസമുച്യതേ
മനസ്സിന്റെ സമാധാനം, വിനയം, മൗനം, ആത്മനിയന്ത്രണം, മനോഭാവത്തിന്റെ ശുദ്ധി — ഇതെല്ലാം മാനസികതപസ്സാണ്.
ശ്രദ്ധയാ പരയാ തപ്തം തപസ്തത്രിവിധം നരൈഃ । അഫലാകാങ്ക്ഷിഭിര്യുക്തൈഃ സാത്വികം പരിചക്ഷതേ
ഫലത്തിനൊന്നും ആഗ്രഹിക്കാതെ, ഉന്നതമായ വിശ്വാസത്തോടെ സ്ഥിരതയോടെ ചെയ്യുന്ന ഈ മൂന്നു തരം തപസ്സും സാത്വികമാണെന്ന് പറയുന്നു.
സത്കാരമാനപൂജാരാഥം തപോ ദമ്ഭേന ചൈവ യത് । ക്രിയതേ തദിഹ പ്രോക്തം രാജസം ചലമധ്രുവമ്
മാനവും ആദരവും പൂജയും നേടാനോ കപടതയോടെ ചെയ്യുന്നതോ ആയ തപസ്സിനെ രാജസവും സ്ഥിരതയില്ലാത്തതും എന്ന് പറയുന്നു.
മൂഢഗ്രാഹേണാത്മനോ യത്പീഡയാ ക്രിയതേ തപഃ । പരസ്യോത്സാദനാര്ഥം വാ തത്താമസമുദാഹൃതമ്
അജ്ഞതയാൽ സ്വയം പീഡിപ്പിച്ച്, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റുള്ളവരെ ദു:ഖിപ്പിക്കാൻ ചെയ്യുന്ന തപസ്സിനെ താമസമെന്ന് പറയുന്നു.
ദാതവ്യമിതി യദ്ദാനം ദീയതേഽനുപകാരിണേ । ദേശേ കാലേ ച പാത്രേ ച തദ്ദാനം സാത്വികം സ്മൃതമ്
'ഇത് നൽകണം' എന്ന മനസ്സോടെ, പ്രതിഫലം പ്രതീക്ഷിക്കാതെ, ശരിയായ സമയത്തും സ്ഥലത്തും യോഗ്യനായവർക്കും നൽകുന്ന ദാനം സാത്വികമാണെന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
യത്തു പ്രത്യുപകാരാര്ഥം ഫലമുദ്ദിശ്യ വാ പുനഃ । ദീയതേ ച പരിക്ലിഷ്ടം തദ്ദാനം രാജസം സ്മൃതമ്
എതിര്പരിഹാരം പ്രതീക്ഷിച്ചോ ഫലത്തിനായി തന്നോ, മനസ്സിൽ ബുദ്ധിമുട്ടോടെ തന്നോ, അത്തരം ദാനം രാജസമാണെന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
അദേശകാലേ യദ്ദാനമപാത്രേഭ്യശ്ച ദീയതേ। അസത്കൃതമവജ്ഞാതം തത്താമസമുദാഹൃതമ്
തക്ക സമയമല്ലാതെ, അയോഗ്യർക്കും, ആദരവില്ലാതെ അല്ലെങ്കിൽ അവജ്ഞയോടെ നൽകുന്ന ദാനം താമസമാണെന്ന് പറയുന്നു.
ഓംതത്സദിതി നിര്ദേശോ ബ്രഹ്മണസ്ത്രിവിധഃ സ്മൃതാഃ । ബ്രാഹ്മണാസ്തേന വേദാശ്ച യജ്ഞാശ്ച വിഹിതാഃ പുരാ
'ഓം', 'തത്', 'സത്' — ഇതാണ് ബ്രഹ്മത്തിന് മൂന്നു പേരുകൾ എന്ന് പറയുന്നു. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും വേദങ്ങളെയും യജ്ഞങ്ങളെയും പുരാതനകാലത്ത് നിർദ്ദേശിച്ചു.
തസ്മാദോമിത്യുദാഹൃത്യ യജ്ഞദാനതപഃക്രിയാഃ । പ്രവര്തന്തേ വിധാനോക്താഃ സതതം ബ്രഹ്മവാദിനാമ്
അതിനാൽ, 'ഓം' എന്ന് ഉച്ചരിച്ച്, യജ്ഞവും ദാനവും തപസ്സും ശാസ്ത്രവിധിയനുസരിച്ച് ബ്രഹ്മം അന്വേഷിക്കുന്നവർ എല്ലായ്പ്പോഴും ആരംഭിക്കുന്നു.
തദിത്യനഭിസംധായ ഫലം യജ്ഞതപഃക്രിയാഃ । ദാനക്രിയാശ്ച വിവിധാഃ ക്രിയന്തേ മോക്ഷകാങ്ക്ഷിഭിഃ
ഫലത്തിൽ ആസക്തിയില്ലാതെ മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ യജ്ഞം, തപം, വിവിധ തരത്തിലുള്ള ദാനം എന്നിവ ചെയ്യുന്നു.
സദ്ഭാവേ സാധുഭാവേ ച സദിത്യേതത്പ്രുയുജ്യതേ। പ്രശസ്തേ കര്മണി തഥാ സച്ഛബ്ദഃ പാര്ഥ യുജ്യതേ
'സത്' എന്ന വാക്ക് സത്യത്തിലും നല്ലതിലും ഉപയോഗിക്കുന്നു; പാര്ഥ, പ്രശംസിക്കാവുന്ന പ്രവൃത്തികളിലും ഈ പദം ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.
യജ്ഞേ തപസി ദാനേ ച സ്ഥിതിഃ സദിതി ചോച്യതേ । കര്മ ചൈവ തദര്ഥീയം സാദിത്യേവാഭിധീയതേ
യജ്ഞത്തിൽ, തപസ്സിൽ, ദാനത്തിൽ സ്ഥിരതയുള്ളത് 'സത്' എന്നാണ് പറയുന്നത്; ഇവയ്ക്കായി ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികളും 'സത്' എന്നാണു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
അശ്രദ്ധയാ ഹുതം ദത്തം തപസ്തപ്തം കൃതം ച യത് । അസദിത്യുച്യതേ പാര്ഥ ന ച തത്പ്രേത്യ നോ ഇഹ
വിശ്വാസമില്ലാതെ അർപ്പിച്ചതും നൽകിയതും ചെയ്ത തപസ്സും പ്രവൃത്തികളും, പാര്ഥ, 'അസത്' എന്നാണ് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; അതിന് ഇവിടെ അല്ലെങ്കിൽ മരണശേഷം ഫലം ഉണ്ടാകില്ല.
സംന്യാസത്യ മഹാബാഹോ തത്ത്വമിച്ഛാമി വേദിതുമ് । ത്യാഗസ്യ ച ഹൃഷീകേശ പൃഥക്കേശിനിപൂദന
മഹാബാഹുവായ ഹൃഷീകേശ, സന്ന്യാസത്തെയും ത്യാഗത്തെയും സംബന്ധിച്ച സത്യവും അവയുടെ വ്യത്യാസവും ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
കാമ്യാനാം കര്മണാം ന്യാസം സംന്യാസം കവയോ വിദുഃ। സര്വകര്മഫലത്യാഗം പ്രാഹുസ്ത്യാഗം വിചക്ഷണാഃ
കാമ്യപ്രവൃത്തികൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിനെ സന്ന്യാസം എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു; എല്ലാ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിനെ ത്യാഗം എന്ന് പണ്ഡിതർ പറയുന്നു.
ത്യാജ്യം ദോഷവദിത്യേകേ കര്മ പ്രാഹുര്മനീഷിണഃ । യജ്ഞദാനതപഃകര്മ ന ത്യാജ്യമിതി ചാപരേ
ചിലർ ദോഷമുള്ളതുകൊണ്ടു പ്രവൃത്തികൾ ഉപേക്ഷിക്കണം എന്ന് പറയുന്നു; മറ്റുചിലർ യജ്ഞം, ദാനം, തപം എന്നിവ ഉപേക്ഷിക്കരുത് എന്നും പറയുന്നു.
നിശ്ചയം ശ്രൃണു മേ തത്ര ത്യാഗേ ഭരതസത്തമ। ത്യാഗോ ഹി പുരുഷവ്യാഘ്ര ത്രിവിധഃ സംപ്രകീര്തിതഃ
ഭരതശ്രേഷ്ഠനേ, ത്യാഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അന്തിമനിശ്ചയം ഞാൻ പറയാം; മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ത്യാഗം മൂന്നു വിധമാണെന്ന് പറയുന്നു.
യജ്ഞദാനതപഃകര്മ ന ത്യാജ്യം കാര്യമേവ തത്। യജ്ഞോ ദാനം തപശ്ചൈവ പാവനാനി മനീഷിണാമ്
യജ്ഞം, ദാനം, തപം എന്നിവ ഉപേക്ഷിക്കരുത്; അവ നിർബന്ധമായും ചെയ്യണം, കാരണം ഇവ ജ്ഞാനികൾക്ക് ശുദ്ധീകരണമാണ്.
ഏതാന്യപി തു കര്മാണി സങ്ഗം ത്യക്ത്വാ ഫലാനി ച । കര്തവ്യാനീതി മേ പാര്ഥ നിശ്ചിതം മതമുത്തമമ്
പാര്ഥ, ഈ പ്രവൃത്തികളും ആസക്തിയും ഫലാശയും ഉപേക്ഷിച്ച് ചെയ്യേണ്ടതാണ്; ഇതാണ് എന്റെ ഉറപ്പായും ഉത്തമമായും ഉള്ള അഭിപ്രായം.
നിയതസ്യ തു സംന്യാസഃ കര്മണോ നോപപദ്യതേ । മോഹാത്തസ്യ പരിത്യാഗസ്താമസഃ പരികീര്തിതഃ
നിർബന്ധമായ പ്രവൃത്തികൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് ശരിയല്ല; മായകൊണ്ടു ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് താമസികമായ ത്യാഗം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
ദുഃഖമിത്യേവ യത്കര്മ കായക്ലേശഭയാത്ത്യജേത് । സ കൃത്വാ രാജസം ത്യാഗം നൈവ ത്യാഗഫലം ലഭേത്
ദു:ഖമാണെന്ന് കരുതി ശരീരവേദന ഭയന്ന് പ്രവൃത്തി ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ രാജസികമായ ത്യാഗം ചെയ്യുന്നു; അവൻ ത്യാഗഫലം ലഭിക്കില്ല.