തേഷാം സതതയുക്താനാം ഭജതാം പ്രീതിപൂര്വകമ് । ദദാമി ബുദ്ധിയോഗം തം യേന മാമുപയാന്തി തേ
എന്നെ സ്നേഹത്തോടെ നിരന്തരം ഭജിക്കുന്നവർക്കു ഞാൻ അവരെ എന്നിലേക്കെത്തിക്കുന്ന ബുദ്ധിയോഗം നൽകുന്നു.
തേഷാമേവാനുകമ്പാര്ഥമഹമജ്ഞാനജം തമഃ। നാശയാമ്യാത്മഭാവസ്ഥോ ജ്ഞാനദീപേന ഭാസ്വതാ
അവർക്കു കരുണ കാണിക്കാനായി, ഞാൻ അവരുടെ ആത്മാവിൽ വസിച്ച്, അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ള ഇരുണ്ടത്വം ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശംകൊണ്ട് നീക്കം ചെയ്യുന്നു.
പരം ബ്രഹ്മ പരം ധാമ പവിത്രം പരമം ഭവാന്। പുരുഷം ശാശ്വതം ദിവ്യമാദിദേവമജം വിഭുമ്
നീ പരബ്രഹ്മവും പരമധാമവും പരമശുദ്ധിയും ശാശ്വതദൈവസ്വരൂപനുമാണ്. ആദിദേവനും ജനനമില്ലാത്തവനും സർവ്വവ്യാപിയുമാണ് നീ.
ആഹുസ്ത്വാമൃഷയഃ സര്വേ ദേവര്ഷിര്നാരദസ്തഥാക । അസിതോ ദേവലോ വ്യാസഃ സ്വയം ചൈവ ബ്രവീഷി മേ
എല്ലാ ഋഷിമാരും, ദേവർഷിയായ നാരദനും, അസിതനും ദേവളനും വ്യാസനും, നീയുമാണ് ഇതെല്ലാം എന്നോട് പറയുന്നത്.
സര്വതേമദൃതം മന്യേ യന്മാം വദസി കേശവ । ന ഹി തേ ഭഗവന്വ്യക്തിം വിദുര്ദേവാ ന ദാനവാഃ
കേശവനേ, നീ എന്നോട് പറയുന്നതെല്ലാം ഞാൻ പരമസത്യമാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു. ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും, ഭഗവാനേ, നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം അറിയാൻ കഴിയുന്നില്ല.
സ്വയമേവാത്മനാത്മാനം വേത്ഥ ത്വം പുരുഷോത്തമ। ഭൂതഭാവന ഭൂതേശ ദേവദേവ ജഗത്പതേ
സകലഭൂതങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും, സകലജീവികളുടെ നാഥനും, ദേവന്മാരുടെ ദൈവവും, ലോകത്തിന്റെ അധിപതിയും ആയ പരമപുരുഷനേ, നീ മാത്രമേ നിന്നെ നിനക്ക് തന്നെ അറിയാവൂ.
വക്തുമര്ഹസ്യശേഷേണ ദിവ്യാ ഹ്യാത്മവിഭൂതയഃ । യാഭിര്വിഭൂതിഭിര്ലോകാനിമാംസ്ത്വം വ്യാപ്യ തിഷ്ഠസി
നിന്റെ ദിവ്യമായ വൈഭവങ്ങൾ മുഴുവൻ എനിക്ക് വിശദമായി പറയാൻ നീ യോഗ്യനാണ്. ആ വൈഭവങ്ങളിലൂടെ നീ ഈ ലോകങ്ങളെ മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നു.
കഥം വിദ്യാമഹം യോഗിംസ്ത്വാം സദാ പരിചിന്തയന്। കേഷു കേഷു ച ഭാവേഷു ചിന്ത്യോഽസി ഭഗവന്മയാ
എനിക്ക് എങ്ങനെ നിന്നെ എപ്പോഴും ധ്യാനിച്ച് അറിയാൻ കഴിയും, യോഗിയേ? ഭഗവാനേ, നീ എങ്ങനെയുള്ള രൂപങ്ങളിൽ ഞാൻ ചിന്തിക്കണം?
വിസ്തരേണാത്മനോ യോഗം വിഭൂതിം ച ജനാര്ദന । ഭൂയഃ കഥയ തൃപ്തിര്ഹി ശൃണ്വതോ നാസ്തി മേഽമൃതമ്
ജനാർദ്ദനേ, നിന്റെ യോഗവും വൈഭവങ്ങളും വീണ്ടും വിശദമായി എനിക്ക് പറയൂ. ഞാൻ നിന്റെ അമൃതസമമായ വാക്കുകൾ കേട്ടു തൃപ്തനാകുന്നില്ല.
ഹന്ത തേ കഥയിഷ്യാമി ദിവ്യാ ഹ്യാത്മവിഭൂതയഃ । പ്രാധാന്യതഃ കുരുശ്രേഷ്ഠ നാസ്ത്യന്തോ വിസ്തരസ്യ മേ
കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഞാൻ നിന്റെ ദിവ്യമായ വൈഭവങ്ങൾ പ്രധാനപ്പെട്ടവയായി പറയാം. എങ്കിലും എന്റെ വൈഭവങ്ങൾക്ക് ഒരു അറ്റമില്ല.
അഹമാത്മാ ഗുഡാകേശ സര്വഭൂതാശയസ്ഥിതഃക । അഹമാദിശ്ച മധ്യം ച ഭൂതാനാമന്ത ഏവ ച
ഗുഡാകേശാ, ഞാൻ എല്ലാ ജീവികളുടെ ഹൃദയത്തിൽ പാർക്കുന്ന ആത്മാവാണ്. ഞാൻ സകലഭൂതങ്ങളുടെ ആരംഭവും നടുവും അവസാനവും ആകുന്നു.
ആദിത്യാനാമഹം വിഷ്ണുര്ജ്യോതിഷാം രവിരംശുമാന്। മരീചിര്മരുതാമസ്മി നക്ഷത്രാണാമഹം ശശീ
ആദിത്യന്മാരിൽ ഞാൻ വിഷ്ണുവാണ്, പ്രകാശങ്ങളിൽ ഞാൻ രവിയാണ്, മരുതുകളിൽ ഞാൻ മരീചിയാണ്, നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ഞാൻ ചന്ദ്രനാണ്.
വേദാനാം സാമവേദോഽസ്മി ദേവാനാമസ്മി വാസവഃ । ഇന്ദ്രിയാണാം മനശ്ചാസ്മി ഭൂതാനാമസ്മി ചേതനാ
വേദങ്ങളിൽ ഞാൻ സാമവേദമാണ്, ദേവന്മാരിൽ ഞാൻ വാസവനാണ്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ ഞാൻ മനസ്സാണ്, ജീവികളിൽ ഞാൻ ബോധമാണ്.
രുദ്രാണാം ശംകരശ്ചാസ്മി വിത്തേശോ യക്ഷരക്ഷസാമ്। വസൂനാം പാവകശ്ചാസ്മി മേരുഃ ശിഖരിണാമഹമ്
രുദ്രന്മാരിൽ ഞാൻ ശങ്കരനാണ്, യക്ഷന്മാരിലും രാക്ഷസന്മാരിലും ഞാൻ ധനത്തിന്റെ അധിപതിയാണ്, വസുക്കളിൽ ഞാൻ പാവകനാണ്, പർവതങ്ങളിൽ ഞാൻ മേരുവാണ്.
പുരോധസാം ച മുഖ്യം മാം വിദ്ധി പാര്ഥ ബൃഹസ്പതിമ്। സേനാനീനാമഹം സ്കന്ദഃ സരസാമസ്മി സാഗരഃ
പാർഥാ, പുരോഹിതന്മാരിൽ പ്രധാനനായ ബൃഹസ്പതിയെ എന്നിൽ അറിയണം. സൈന്യാധിപന്മാരിൽ ഞാൻ സ്കന്ദനാണ്, നദികളിൽ ഞാൻ സമുദ്രമാണ്.
മഹര്ഷീണാം ഭൃഗുരഹം ഗിരാമസ്മ്യേകമക്ഷരമ്। യജ്ഞാനാം ജപയജ്ഞോഽസ്മി സ്ഥാവരാണാം ഹിമാലയഃ
മഹർഷിമാരിൽ ഞാൻ ഭൃഗുവാണ്, വാക്കുകളിൽ ഞാൻ ഏകാക്ഷരമായ ഓം ആണ്, യജ്ഞങ്ങളിൽ ഞാൻ ജപയജ്ഞമാണ്, അചഞ്ചലങ്ങളിൽ ഞാൻ ഹിമാലയം ആണ്.
അശ്വത്ഥഃ സര്വവൃക്ഷാണാം ദേവര്ഷീണാം ച നാരദഃ। ഗന്ധര്വാണാം ചിത്രരഥഃ സിദ്ധാനാം കപിലോ മുനിഃ
എല്ലാ വൃക്ഷങ്ങളിലും ഞാൻ അശ്വത്താണ്, ദൈവമുനികളിൽ ഞാൻ നാരദനാണ്, ഗന്ധർവന്മാരിൽ ഞാൻ ചിത്രരഥനാണ്, സിദ്ധന്മാരിൽ ഞാൻ കപിലമുനിയാണ്.
ഉച്ചൈഃ ശ്രവസമശ്വാനാം വിദ്ധി മാമമൃതോദ്ഭവമ് । ഐരാവതം ഗജേന്ദ്രാണാം നരാണാം ച നരാധിപമ്
കുതിരകളിൽ അമൃതത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഉച്ചൈശ്രവസാണ് ഞാൻ, ആനകളിൽ എയർാവതം, മനുഷ്യരിൽ രാജാവാണ് ഞാൻ.
ആയുധാനാമഹം വജ്രം ധേനൂനാമസ്മി കാമധുക് । പ്രജനശ്ചാസ്മി കന്ദര്പഃ സര്പാണാമസ്മി വാസുകിഃ
ആയുധങ്ങളിൽ ഞാൻ വജ്രമാണ്, പശുക്കളിൽ ഞാൻ കാമധേനുവാണ്, സൃഷ്ടിയുടെ കാരണങ്ങളിൽ ഞാൻ കന്ദർപ്പനാണ്, പാമ്പുകളിൽ ഞാൻ വാസുകിയാണ്.
അനന്തശ്ചാസ്മി നാഗാനാം വരുണോ യാദസാമഹമ്। പിതൄണാമര്യമാ ചാസ്മി യമഃ സംയമതാമഹമ്
നാഗങ്ങളിൽ ഞാൻ അനന്തനാണ്, ജലജീവികളിൽ ഞാൻ വരുണനാണ്, പിതൃകളിൽ ഞാൻ അര്യമനാണ്, നിയന്ത്രകരിൽ ഞാൻ യമനാണ്.
പ്രഹ്ലാദശ്ചാസ്മി ദൈത്യാനാം കാലഃ കലയതാമഹമ്। മൃഗാണാം ച മൃഗേന്ദ്രോഽഹം വൈനതേയശ്ച പരിണാമ്
ദൈത്യന്മാരിൽ ഞാൻ പ്രഹ്ലാദനാണ്, അളക്കുന്നവരിൽ ഞാൻ കാലമാണ്, മൃഗങ്ങളിൽ ഞാൻ സിംഹമാണ്, പക്ഷികളിൽ ഞാൻ വിനതയുടെ പുത്രനായ ഗരുഡനാണ്.
പവനഃ പവതാമസ്മി രാമഃ ശസ്ത്രഭൃതാമഹമ് । ഝഷാണാം മകരശ്ചാസ്മി സ്രോതസാമസ്മി ജാഹ്നവീ
ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവരിൽ ഞാൻ വായുവാണ്, ആയുധധാരികളിൽ ഞാൻ രാമനാണ്, മീനുകളിൽ ഞാൻ മകരമാണ്, നദികളിൽ ഞാൻ ജാഹ്നവിയാണ്.
സര്ഗാണാമാദിരന്തശ്ച മധ്യം ചൈവാഹമര്ജുന । അധ്യാത്മവിദ്യാ വിദ്യാനാം വാദഃ പ്രവദതാമഹമ്
സൃഷ്ടികളിൽ ആരംഭവും അവസാനും നടുവും ഞാനാണ്, അർജുനാ. എല്ലാ വിജ്ഞാനങ്ങളിലും ആത്മവിദ്യയാണ് ഞാൻ; വാദിക്കുന്നവരിൽ യുക്തി ഞാൻ തന്നെയാണ്.
അക്ഷരാണാമകാരോഽസ്മി ദ്വന്ദ്വഃ സാമാസികസ്യ ച । അഹമേവാക്ഷയഃ കാലോ ധാതാഽഹം വിശ്വതോമുഖഃ
അക്ഷരങ്ങളിൽ 'അ' എന്ന അക്ഷരമാണ് ഞാൻ; സംയുക്തപദങ്ങളിൽ ദ്വന്ദ്വം. ക്ഷയിക്കാത്ത കാലം ഞാൻ മാത്രം; എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും നോക്കുന്ന പോഷകനായവൻ ഞാൻ.
മൃത്യുഃ സര്വഹരശ്ചാഹമുദ്ഭവശ്ച ഭവിഷ്യതാമ്। കീര്തിഃ ശ്രീര്വാക്ക നാരീണാം സ്മൃതിര്മേധാ ധൃതിഃ ക്ഷമാ
എല്ലാവരെയും തിന്നുകളയുന്ന മരണം ഞാൻ; ഭാവികളിൽ ഉത്ഭവം ഞാൻ. സ്ത്രീകളിൽ കീർത്തി, ഐശ്വര്യം, വാക്ക്, സ്മൃതി, ബുദ്ധി, സ്ഥിരത, ക്ഷമ — ഇതെല്ലാം ഞാൻ തന്നെയാണ്.
ബൃഹത്സാമ കതഥാ സാമ്നാം ഗായത്രീ ഛന്ദസാമഹമ്। മാസാനാം മാര്ഗശീര്ഷോഽഹമൃതൂനാം കുസുമാകരഃ
സാമഗാനങ്ങളിൽ ബൃഹത്സാമം ഞാൻ; ഛന്ദസ്സുകളിൽ ഗായത്രീ. മാസങ്ങളിൽ മാർഗശീർഷം; ঋതുക്കളിൽ പൂക്കളാൽ നിറയുന്ന വസന്തം ഞാൻ.
ദ്യൂതം ഛലയതാമസ്മി തേജസ്തേജസ്വിനാമഹമ്। ജയോഽസ്മി വ്യവസായോഽസ്മി സത്ത്വം സത്ത്വവതാമഹമ്
വഞ്ചകരിൽ ചതിയാട്ടം ഞാൻ; പ്രകാശമുള്ളവരിൽ തേജസ് ഞാൻ. ജയവും, ദൃഢനിശ്ചയവും, സത്യവാന്മാരുടെ സത്വവും ഞാൻ.
വൃഷ്ണീനാം വാസുദേവോഽസ്മി പാണ്ഡവാനാം ധനഞ്ജയഃ । മുനീനാമപ്യഹം വ്യാസഃ കവീനാമുശനാ കവിഃ
വൃഷ്ണികളിൽ വാസുദേവൻ ഞാൻ; പാണ്ഡവന്മാരിൽ ധനഞ്ജയൻ. മുനികളിൽ വ്യാസൻ ഞാൻ; കവികളിൽ ഉശനസ് എന്ന കവി ഞാൻ.
ദണ്ഡോ ദമയതാമസ്മി നീതിരസ്മി ജിഗീഷതാമ് । മൌനം ചൈവാസ്മി ഗുഹ്യാനാം ജ്ഞാനം ജ്ഞാനവതാമഹമ്
ശാസിക്കുന്നവരിൽ ശിക്ഷ ഞാൻ; ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരിൽ നയതന്ത്രം. രഹസ്യങ്ങളിൽ മൗനം; ജ്ഞാനികളിൽ ജ്ഞാനം ഞാൻ.
യച്ചാപി സര്വഭൂതാനാം ബീജം തദഹമര്ജുന। ന തദസ്തി വിനാ യത്സ്യാന്മയാ ഭൂതം ചരാചരമ്
എല്ലാ ജീവികളുടെയും വിത്ത് ഞാൻ തന്നെയാണ്, അർജുനാ. എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ചലിക്കുന്നതോ അചലമോ ആയ ഒന്നും ഇല്ല.