അധിയജ്ഞഃ കഥം കോഽത്ര ദേഹേഽസ്മിന്മധുസീദന। പ്രയാണകാലേ ച കഥം ജ്ഞേയോഽസി നിയതാത്മഭിഃ
മധുസൂദനാ, ഈ ശരീരത്തിൽ അധിയജ്ഞൻ ആരാണ്, എങ്ങനെ ആണ്? മനസ്സിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവർ യാത്രയുടെ അവസാനം നിന്നെ എങ്ങനെ അറിയണം?
അക്ഷരം ബ്രഹ്മ പരമം സ്വഭാവോഽധ്യാത്മമുച്യതേ। ഭൂതഭാവോദ്ഭവകരോ വിസര്ഗഃ കര്മസംജ്ഞിതഃ
നശിക്കാത്തത് പരമമായ ബ്രഹ്മമാണ്; സ്വഭാവം ആത്മാവാണ്; ജീവികളുടെ ഉത്പത്തിക്ക് കാരണമാകുന്ന സൃഷ്ടിയാണ് പ്രവൃത്തി എന്ന് പറയുന്നു.
അധിഭൂതം ക്ഷരോ ഭാവഃ പുരുഷശ്ചാധിദൈവതമ് । അധിയജ്ഞോഽഹമേവാത്ര ദേഹേ ദേഹഭൃതാം വര
നശ്വരമായ ഈ ലോകം ജീവികളുടെ സ്ഥലം എന്നാണ് പറയുന്നത്. ദേവതകളുടെ സ്ഥാനം പുരുഷനാണ്. യജ്ഞത്തിന്റെ സ്ഥലം ഈ ശരീരത്തിൽ ഞാൻ തന്നെയാണ്, ശരീരധാരികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
അന്തകാലേ ച മാമേവ സ്മരന്മുക്ത്വാ കലേവരമ് । യഃ പ്രയാതി സ മദ്ഭാവം യാതി നാസ്ത്യത്ര സംശയഃ
അവസാന സമയത്ത്, ആരെങ്കിലും എന്നെ മാത്രം ഓർത്ത് ശരീരം വിട്ടുപോകുമ്പോൾ, അവൻ എന്റെ നിലയിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഇതിൽ യാതൊരു സംശയവും ഇല്ല.
യം യം വാപി സ്മരന്ഭാവം ത്യജത്യന്തേ കലേവരമ് । തം തമേവൈതി കൌന്തേയ സദാ തദ്ഭാവഭാവിതഃ
കുന്തിപുത്രാ, ആരെങ്കിലും ശരീരം വിടുമ്പോൾ ഏത് ഭാവം ഓർക്കുന്നു, അവൻ അതേ ഭാവത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്. കാരണം, അവൻ എപ്പോഴും ആ ഭാവത്തിൽ തന്നെ ആകുന്നു.
തസ്മാത്സര്വേഷു കാലേഷു മാമനുസ്മര യുധ്യ ച। മയ്യര്പിതമനോബുദ്ധിര്മാമേവൈഷ്യസ്യസംശയഃ
അതിനാൽ, എല്ലായ്പ്പോഴും എന്നെ ഓർക്കുകയും യുദ്ധം ചെയ്യുകയും ചെയ്യു. മനസ്സും ബുദ്ധിയും എന്നിൽ സമർപ്പിച്ചാൽ, സംശയമില്ലാതെ നീ എന്നെ എത്തും.
അഭ്യാസയോഗയുക്തേന ചേതസാഽനാന്യഗാമിനാ । പരമം പുരുഷം ദിവ്യം യാതി പാര്ഥാനുചിന്തയന്
യോഗാഭ്യാസത്തിലൂടെ മനസ്സ് മറ്റൊന്നിലേക്കും തിരിയാതെ, പരമദൈവത്തെ ചിന്തിച്ചാൽ, പാർത്ഥാ, അങ്ങനെ ആ ദൈവത്തെയാകും ഒരുവൻ എത്തുക.
കവിം പുരാണമനുശാസിതാര- മണോരണീയാംസമനുസ്മരേദ്യഃ । സര്വസ്യ ധാതാരമചിന്ത്യരൂപ- മാദിത്യവര്ണം തമസഃ പരസ്താത്
ആദ്യകാലത്തെ മഹാത്മാവായ, എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കുന്ന, അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായ, എല്ലാം നിലനിര്ത്തുന്ന, മനസ്സിൽ പിടികൂടാനാകാത്ത രൂപമുള്ള, സൂര്യനുപോലെയുള്ള, അന്ധകാരത്തിന് അപ്പുറമുള്ളവനെ ആരെങ്കിലും ഓർക്കുമ്പോൾ—
പ്രയാണകാലേ മനസാഽചലേന ഭക്ത്യാ യുക്തോ യോഗബലേന ചൈവ। ഭ്രുവോര്മധ്യേ പ്രാണമാവേശ്യ സമ്യ- ക്സ തം പരം പുരുഷമുപൈതി ദിവ്യമ്
പോകുന്ന സമയത്ത്, അചഞ്ചലമായ മനസ്സോടെ, ഭക്തിയോടെയും യോഗശക്തിയോടെയും ചേർന്ന്, പ്രാണനെ കണികൂടത്ത് സ്ഥാപിച്ച്, ആ പരമദൈവത്തെയാണ് അവൻ എത്തുന്നത്.
യദക്ഷരം വേദവിദോ വദന്തി വിശന്തി യദ്യതയോ വീതരാഗാഃ । യദിച്ഛന്തോ ബ്രഹ്മചര്യം ചരന്തി തത്തേ പദം സംഗ്രഹേണ പ്രവക്ഷ്യേ
വേദം അറിയുന്നവർ പറയുന്ന, വാസനകളില്ലാതെ തപസ്സുകരർ പ്രവേശിക്കുന്ന, അതിനെ നേടാൻ ബ്രഹ്മചര്യം ആചരിക്കുന്ന, ആ അവസ്ഥയെ ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി പറയും.
സര്വദ്വാരാണി സംയമ്യ മനോ ഹൃദി നിരുധ്യ ച। മൂര്ധ്ന്യാധായാത്മനഃ പ്രാണമാസ്ഥിതോ യോഗധാരണാം
എല്ലാ ഇന്ദ്രിയദ്വാരങ്ങളും നിയന്ത്രിച്ച്, മനസ്സ് ഹൃദയത്തിൽ അടച്ച്, പ്രാണനെ തലച്ചുവടിയിൽ സ്ഥാപിച്ച്, യോഗധാരണയിൽ ഉറച്ചവൻ—
ഓമിത്യേകാക്ഷരം ബ്രഹ്മ വ്യാഹരന്മാമനുസ്മരന് । യഃ പ്രയാതി ത്യജന്ദേം സ യാതി പരമാം ഗതിമ്
'ഓം' എന്ന ഏകാക്ഷരമായ ബ്രഹ്മം ഉച്ചരിച്ച്, എന്നെ ഓർത്ത്, ആരെങ്കിലും ശരീരം വിട്ടുപോകുമ്പോൾ, അവൻ പരമഗതിയെ നേടുന്നു.
അനന്യചേതാഃ സതതം യോ മാം സ്മരതി നിത്യശഃ । തസ്യാഹം സുലഭഃ പാര്ഥ നിത്യയുക്തസ്യ യോഗിനഃ
മനസ്സ് മറ്റൊന്നിലേക്കും തിരിയാതെ എപ്പോഴും എന്നെ ഓർക്കുന്നവനു, പാർത്ഥാ, എനിക്ക് എത്താൻ വളരെ എളുപ്പമാണ്. അങ്ങനെയുള്ള യോഗിക്ക് ഞാൻ എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യനാണ്.
മാമുപേത്യ പുനര്ജന്മ ദുഃഖാലയമശാശ്വതമ് । നാപ്നുവന്തി മഹാത്മാനഃ സംസിദ്ധിം പരമാം ഗതാഃ
എന്നെ പ്രാപിച്ച മഹാത്മാക്കൾ, പരമസിദ്ധി നേടിയവരായതിനാൽ, വീണ്ടും ഈ ദു:ഖവും നശ്വരതയും നിറഞ്ഞ ജന്മം അനുഭവിക്കേണ്ടതില്ല.
ആബ്രഹ്മഭുവനാല്ലോകാഃ പുനരാവര്തിനോഽര്ജുന । മാമുപേത്യ തു കൌന്തേയ പുനര്ജന്മ ന വിദ്യതേ
ബ്രഹ്മലോകം വരെ എല്ലാ ലോകങ്ങളും വീണ്ടും വീണ്ടും ജന്മം ഏറ്റെടുക്കേണ്ടതുണ്ട്, അർജുനാ. പക്ഷേ, കുന്തിപുത്രാ, എന്നെ പ്രാപിച്ചാൽ വീണ്ടും ജന്മം ഉണ്ടാകില്ല.
സഹസ്രയുഗപര്യന്തമഹര്യദ്ബ്രഹ്മണോ വിദുഃ । രാത്രിം യുഗസഹസ്രാം താം തേഽഹോരാത്രവിദോ ജനാഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു പകലായിരം യുഗങ്ങൾ നീളുന്നു എന്ന് അറിയുന്നവരാണ്, അങ്ങനെ തന്നെ അവന്റെ രാത്രി ആയിരം യുഗങ്ങൾ നീളുന്നു എന്ന് അഹോരാത്രം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു.
അവ്യക്താദ്വ്യക്തയഃ സര്വാഃ പ്രഭവന്ത്യഹരാഗമേ । രാത്ര്യാമേ പ്രലീയന്തേ തത്രൈവാവ്യക്തസംജ്ഞകേ
അപ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് എല്ലാ സൃഷ്ടികളും പകലെത്തുമ്പോൾ ഉദിക്കുന്നു; രാത്രിയിൽ അവയെല്ലാം അതേ അപ്രകൃതിയിലേക്കാണ് ലയിക്കുന്നത്.
ഭൂതഗ്രാമഃ സ ഏവായം ഭൂത്വാ ഭൂത്വാ പ്രലീയതേ । രാത്ര്യഗമേഽവശഃ പാര്ഥത പ്രഭവത്യഹരാഗമേ
ഈ ജീവജാലങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുകയും വീണ്ടും വീണ്ടും ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; പാർത്ഥാ, പകലെത്തുമ്പോൾ അവശമായി അവ വീണ്ടും ഉദിക്കുന്നു.
പരസ്തസ്മാത്തു ഭാവോഽന്യോ വ്യക്തോഽവ്യക്താത്സനാതനഃ । യഃ സ സര്വേഷു ഭൂതേഷുക നശ്യത്സു ന വിനശ്യതി
അപ്രകൃതിക്ക് അപ്പുറം മറ്റൊരു സത്യം ഉണ്ട്; അത് വ്യക്തവും ശാശ്വതവുമാണ്. എല്ലാ ജീവികളും നശിച്ചാലും, അത് ഒരിക്കലും നശിക്കില്ല.
അവ്യക്തോഽക്ഷര ഇത്യുക്തസ്തമാഹുഃ പരമാം ഗതിമ് । യം പ്രാപ്യ ന നിവര്തന്തേ തദ്ധാമ പരമം മമ
ആ അപ്രകൃതിയെ അക്ഷരമെന്ന് വിളിക്കുന്നു; അതാണ് പരമഗതി എന്ന് പറയുന്നു. അതിനെ പ്രാപിച്ചവർക്ക് തിരിച്ചുവരവ് ഇല്ല; അതാണ് എന്റെ പരമസ്ഥാനം.
പുരുഷഃ സ പരഃ പാര്ഥ ഭക്ത്യാ ലഭ്യസ്ത്വനന്യയാ । യസ്യാന്തസ്ഥാനി ഭൂതാനി യേന സര്വമിദം തതമ്
പാർത്താ, ആ പരമപുരുഷനെ അനന്യഭക്തിയാൽ മാത്രം ലഭിക്കാം. എല്ലാ ജീവികളും അവനിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, അവൻ ഈ ലോകമൊക്കെയും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
യത്ര കാലേ ത്വനാവൃത്തിമാവൃത്തിം ചൈവ യോഗിനഃ । പ്രയാതാ യാന്തി തം കാലം വക്ഷ്യാമി ഭരതര്ഷഭ
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, യോഗികൾ ഈ ലോകത്ത് നിന്ന് മടങ്ങാതെ പോകുന്ന സമയവും, തിരിച്ചെത്തുന്ന സമയവും ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം.
അഗ്നിര്ജ്യോതിരഹഃ ശുക്ലഃ ഷണ്മാസാ ഉത്തരായണമ് । തത്ര പ്രയാതാ ഗച്ഛന്തി ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മവിദോ ജനാഃ
അഗ്നി, പ്രകാശം, പകലുകൾ, ശുക്ലപക്ഷം, ഉത്തരായണത്തിലെ ആറുമാസങ്ങൾ—ഈ സമയങ്ങളിൽ പുറപ്പെടുന്ന ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾ ബ്രഹ്മത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.
ധൂമോ രാത്രിസ്തഥാ കൃഷ്ണഃ ഷണ്മസാ ദക്ഷിണായനമ് । തത്ര ചാന്ദ്രമസം ജ്യോതിര്യോഗീ പ്രാപ്യ നിവര്തതേ
പുക, രാത്രി, കൃഷ്ണപക്ഷം, ദക്ഷിണായണത്തിലെ ആറുമാസങ്ങൾ—ഈ സമയങ്ങളിൽ യാത്രചെയ്യുന്ന യോഗി ചന്ദ്രലോകം പ്രാപിച്ച് വീണ്ടും ജന്മത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു.
ശുക്ലകൃഷ്ണേ ഗതീ ഹ്യേതേ ജഗതഃ ശാശ്വതേ മതേ। ഏകയാ യാത്യനാവൃത്തിമന്യയാഽഽവര്തതേ പുനഃ
ശുക്ലപഥവും കൃഷ്ണപഥവും ഈ ലോകത്തിന് ശാശ്വതമായ വഴികളാണ്. ഒന്നിലൂടെ പോയാൽ തിരിച്ചുവരില്ല, മറ്റൊന്നിലൂടെ പോയാൽ വീണ്ടും ജന്മം ലഭിക്കും.
നൈതേ സൃതീ പാര്ഥ ജാനന്യോഗീ മുഹ്യതി കശ്ചന। തസ്മാത്സര്വേഷു കാലേഷു യോഗയുക്തോ ഭവാര്ജുന
പാർത്താ, ഈ വഴികൾ അറിയുന്ന യോഗിക്ക് ഒരിക്കലും സംശയം ഉണ്ടാകില്ല. അതുകൊണ്ട് എല്ലാ സമയത്തും യോഗത്തിൽ സ്ഥിരനായി ഇരിക്കണം, അർജുനാ.
വേദേഷു യജ്ഞേഷു തപഃസു ചൈവ ദാനേഷു യത്പുണ്യഫലം പ്രദിഷ്ടമ്। അത്യേതി തത്സര്വമിദം വിദിത്വാ യോഗീ പരം സ്ഥാനമുപൈതി ചാദ്യമ്
വേദങ്ങളിൽ, യജ്ഞങ്ങളിൽ, തപസ്സിൽ, ദാനത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന എല്ലാ പുണ്യഫലങ്ങളെയും അതിജയിച്ച്, ഈ സത്യങ്ങൾ അറിഞ്ഞ യോഗി പരമമായ ആദ്യസ്ഥിതിയിൽ എത്തുന്നു.
ഇദം തു തേ ഗുഹ്യതമം പ്രവക്ഷ്യാമ്യനസൂയവേ । ജ്ഞാനം വിജ്ഞാനസഹിതം യജ്ജ്ഞാത്വാ മോക്ഷ്യസേഽശുഭാത്
നിനക്കു വിരോധമില്ലാത്തവനേ, ഏറ്റവും രഹസ്യമായ ഈ ജ്ഞാനവും അതിന്റെ അനുഭവവും ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയും. ഇതറിഞ്ഞാൽ നീ എല്ലാ അശുഭങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.
രാജവിദ്യാ രാജഗുഹ്യം പവിത്രമിദമുത്തമമ് । പ്രത്യക്ഷാവഗമം ധര്മ്യം സുസുഖം കര്തുമവ്യയമ്
ഇത് ശാസ്ത്രങ്ങളിലെ രാജാവും, രഹസ്യങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനവുമാണ്. അത്യന്തം വിശുദ്ധവും നേരിട്ട് അനുഭവിക്കാവുന്നതും, ധാർമ്മികവും, ചെയ്യാൻ വളരെ എളുപ്പവുമാണ്, അതും നശിക്കാത്തതും.
അശ്രദ്ദധാനാം പുരുഷാ ധര്മസ്യാസ്യ പരംതപ । അപ്രാപ്യ മാം നിവര്തന്തേ മൃത്യുസംസാരവര്ത്മനി
പരംതപാ, ഈ ധർമ്മത്തിൽ വിശ്വാസം ഇല്ലാത്ത മനുഷ്യർ എന്നെ പ്രാപിക്കാതെ, മരണവും പുനർജന്മവും നിറഞ്ഞ വഴിയിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു.