സ തയാ ശ്രദ്ധയാ യുക്തസ്തസ്യാരാധനമീഹതേ । ലഭതേ ച തതഃ കാമാന്മയൈവ വിഹിതാന്ഹിതാന്
അവൻ ആ വിശ്വാസത്തോടെ ആ രൂപത്തെ ആരാധിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; അവിടെ നിന്ന് അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ നേടുന്നു — അവയെല്ലാം ഞാൻ തന്നെയാണ് നൽകുന്നത്.
അന്തവത്തു ഫലം തേഷാം തദ്ഭവത്യല്പമേധസാമ് । ദേവാന്ദേവയജോ യാന്തി മദ്ഭക്താ യാന്തി മാമപി
എന്നാൽ, ഇങ്ങനെ കുറഞ്ഞ അറിവുള്ളവർക്ക് കിട്ടുന്ന ഫലങ്ങൾ നശ്വരമാണ്; ദേവതകളെ ആരാധിക്കുന്നവർ ദേവതകളുടെ ലോകത്തേക്ക് പോകുന്നു, എങ്കിൽ എന്റെ ഭക്തന്മാർ എന്നെ തന്നെ പ്രാപിക്കുന്നു.
അവ്യക്തം വ്യക്തിമാപന്നം മന്യന്തേ മാമബുദ്ധയഃ। പരം ഭാവമജാനന്തോ മമാവ്യയമനുത്തമമ്
എനിക്ക് ഉന്നതവും നശിക്കാത്തതുമായ സ്വഭാവം ഉണ്ടെന്നു അറിയാതെ, അറിവില്ലാത്തവർ, അവ്യക്തമായ എന്നെ വ്യക്തമായതായി കരുതുന്നു.
നാഹം പ്രകാശഃ സര്വസ്യ യോഗമായാസമാവൃതഃ । മൂഢോഽയം നാഭിജാനാതി ലോകോ മാമജമവ്യയമ്
എന്റെ യോഗമായയാൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനാൽ ഞാൻ എല്ലാവർക്കും വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നില്ല; ഈ ലോകം എന്നെ, ജനനമില്ലാത്തവനെയും നശിക്കാത്തവനെയും, തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
വേദാഹം സമതീതാനി വര്തമാനാനി ചാര്ജുന। ഭവിഷ്യാണി ച ഭൂതാനി മാം തു വേദ ന കശ്ചന
അർജുനാ, കഴിഞ്ഞതും ഇപ്പോഴുള്ളതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ എല്ലാ ജീവികളെയും ഞാൻ അറിയുന്നു; പക്ഷേ ആരും എന്നെ അറിയുന്നില്ല.
ഇച്ഛാദ്വേഷസമുത്ഥേന ദ്വന്ദ്വമോഹേന ഭാരത । സര്വഭൂതാനി സംമോഹം സര്ഗേ യാന്തി പരംതപ
ഭാരതാ, ഇഷ്ടവും ദ്വേഷവും മൂലമായുള്ള ഭ്രമം കൊണ്ടാണ് എല്ലാ ജീവികളും ജനനസമയത്ത് തന്നെ അജ്ഞതയിൽ അകപ്പെടുന്നത്.
യോഷാം ത്വന്തഗതം പാപം ജനാനാം പുണ്യകര്മണാമ് । തേ ദ്വന്ദ്വമോഹനിര്മുക്ത ഭജന്തേ മാം ദൃഢവ്രതാഃ
പാപം അവസാനിച്ച, നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്ത, ഇഷ്ട-ദ്വേഷഭ്രമത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരായ, ഉറച്ച വ്രതമുള്ളവർ എന്നെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്നു.
ജരാമരണമോക്ഷായ മാമാശ്രിത്യ യതന്തി യേ । തേ ബ്രഹ്മ തദ്വിദുഃ കൃത്സ്നമധ്യാത്മം കര്മ ചാഖിലമ്
വൃദ്ധതയും മരണവും തരണം ചെയ്യാൻ എന്നെ ആശ്രയിച്ച് ശ്രമിക്കുന്നവർ, ബ്രഹ്മവും ആത്മാവും എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും പൂർണ്ണമായി അറിയുന്നു.
സാധിഭൂതാധിദൈവം മാം സാധിയജ്ഞം ച യേ വിദുഃ । പ്രയാണകാലേഽപി ച മാം തേ വിദുര്യുക്തചേതസഃ
അധിഭൂതം, അധിദൈവം, അധിയജ്ഞം എന്നെ അറിയുന്ന, മനസ്സിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവർ, യാത്രയുടെ അവസാനം പോലും എന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നു.
കിം തദ്ബ്രഹ്മ കിമധ്യാത്മം കിം കര്മ പുരുഷോത്തമ്। അധിഭൂതം ച കിം പ്രോക്തമധിദൈവം കിമുച്യതേ
ആ ബ്രഹ്മം എന്താണ്? ആത്മാവ് എന്താണ്? പ്രവൃത്തി എന്താണ്, പരമപുരുഷനേ? അധിഭൂതം എന്ന് പറയുന്നത് എന്താണ്, അധിദൈവം എന്ന് പറയുന്നത് എന്താണ്?
അധിയജ്ഞഃ കഥം കോഽത്ര ദേഹേഽസ്മിന്മധുസീദന। പ്രയാണകാലേ ച കഥം ജ്ഞേയോഽസി നിയതാത്മഭിഃ
മധുസൂദനാ, ഈ ശരീരത്തിൽ അധിയജ്ഞൻ ആരാണ്, എങ്ങനെ ആണ്? മനസ്സിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവർ യാത്രയുടെ അവസാനം നിന്നെ എങ്ങനെ അറിയണം?
അക്ഷരം ബ്രഹ്മ പരമം സ്വഭാവോഽധ്യാത്മമുച്യതേ। ഭൂതഭാവോദ്ഭവകരോ വിസര്ഗഃ കര്മസംജ്ഞിതഃ
നശിക്കാത്തത് പരമമായ ബ്രഹ്മമാണ്; സ്വഭാവം ആത്മാവാണ്; ജീവികളുടെ ഉത്പത്തിക്ക് കാരണമാകുന്ന സൃഷ്ടിയാണ് പ്രവൃത്തി എന്ന് പറയുന്നു.
അധിഭൂതം ക്ഷരോ ഭാവഃ പുരുഷശ്ചാധിദൈവതമ് । അധിയജ്ഞോഽഹമേവാത്ര ദേഹേ ദേഹഭൃതാം വര
നശ്വരമായ ഈ ലോകം ജീവികളുടെ സ്ഥലം എന്നാണ് പറയുന്നത്. ദേവതകളുടെ സ്ഥാനം പുരുഷനാണ്. യജ്ഞത്തിന്റെ സ്ഥലം ഈ ശരീരത്തിൽ ഞാൻ തന്നെയാണ്, ശരീരധാരികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
അന്തകാലേ ച മാമേവ സ്മരന്മുക്ത്വാ കലേവരമ് । യഃ പ്രയാതി സ മദ്ഭാവം യാതി നാസ്ത്യത്ര സംശയഃ
അവസാന സമയത്ത്, ആരെങ്കിലും എന്നെ മാത്രം ഓർത്ത് ശരീരം വിട്ടുപോകുമ്പോൾ, അവൻ എന്റെ നിലയിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഇതിൽ യാതൊരു സംശയവും ഇല്ല.
യം യം വാപി സ്മരന്ഭാവം ത്യജത്യന്തേ കലേവരമ് । തം തമേവൈതി കൌന്തേയ സദാ തദ്ഭാവഭാവിതഃ
കുന്തിപുത്രാ, ആരെങ്കിലും ശരീരം വിടുമ്പോൾ ഏത് ഭാവം ഓർക്കുന്നു, അവൻ അതേ ഭാവത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്. കാരണം, അവൻ എപ്പോഴും ആ ഭാവത്തിൽ തന്നെ ആകുന്നു.
തസ്മാത്സര്വേഷു കാലേഷു മാമനുസ്മര യുധ്യ ച। മയ്യര്പിതമനോബുദ്ധിര്മാമേവൈഷ്യസ്യസംശയഃ
അതിനാൽ, എല്ലായ്പ്പോഴും എന്നെ ഓർക്കുകയും യുദ്ധം ചെയ്യുകയും ചെയ്യു. മനസ്സും ബുദ്ധിയും എന്നിൽ സമർപ്പിച്ചാൽ, സംശയമില്ലാതെ നീ എന്നെ എത്തും.
അഭ്യാസയോഗയുക്തേന ചേതസാഽനാന്യഗാമിനാ । പരമം പുരുഷം ദിവ്യം യാതി പാര്ഥാനുചിന്തയന്
യോഗാഭ്യാസത്തിലൂടെ മനസ്സ് മറ്റൊന്നിലേക്കും തിരിയാതെ, പരമദൈവത്തെ ചിന്തിച്ചാൽ, പാർത്ഥാ, അങ്ങനെ ആ ദൈവത്തെയാകും ഒരുവൻ എത്തുക.
കവിം പുരാണമനുശാസിതാര- മണോരണീയാംസമനുസ്മരേദ്യഃ । സര്വസ്യ ധാതാരമചിന്ത്യരൂപ- മാദിത്യവര്ണം തമസഃ പരസ്താത്
ആദ്യകാലത്തെ മഹാത്മാവായ, എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കുന്ന, അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായ, എല്ലാം നിലനിര്ത്തുന്ന, മനസ്സിൽ പിടികൂടാനാകാത്ത രൂപമുള്ള, സൂര്യനുപോലെയുള്ള, അന്ധകാരത്തിന് അപ്പുറമുള്ളവനെ ആരെങ്കിലും ഓർക്കുമ്പോൾ—
പ്രയാണകാലേ മനസാഽചലേന ഭക്ത്യാ യുക്തോ യോഗബലേന ചൈവ। ഭ്രുവോര്മധ്യേ പ്രാണമാവേശ്യ സമ്യ- ക്സ തം പരം പുരുഷമുപൈതി ദിവ്യമ്
പോകുന്ന സമയത്ത്, അചഞ്ചലമായ മനസ്സോടെ, ഭക്തിയോടെയും യോഗശക്തിയോടെയും ചേർന്ന്, പ്രാണനെ കണികൂടത്ത് സ്ഥാപിച്ച്, ആ പരമദൈവത്തെയാണ് അവൻ എത്തുന്നത്.
യദക്ഷരം വേദവിദോ വദന്തി വിശന്തി യദ്യതയോ വീതരാഗാഃ । യദിച്ഛന്തോ ബ്രഹ്മചര്യം ചരന്തി തത്തേ പദം സംഗ്രഹേണ പ്രവക്ഷ്യേ
വേദം അറിയുന്നവർ പറയുന്ന, വാസനകളില്ലാതെ തപസ്സുകരർ പ്രവേശിക്കുന്ന, അതിനെ നേടാൻ ബ്രഹ്മചര്യം ആചരിക്കുന്ന, ആ അവസ്ഥയെ ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി പറയും.
സര്വദ്വാരാണി സംയമ്യ മനോ ഹൃദി നിരുധ്യ ച। മൂര്ധ്ന്യാധായാത്മനഃ പ്രാണമാസ്ഥിതോ യോഗധാരണാം
എല്ലാ ഇന്ദ്രിയദ്വാരങ്ങളും നിയന്ത്രിച്ച്, മനസ്സ് ഹൃദയത്തിൽ അടച്ച്, പ്രാണനെ തലച്ചുവടിയിൽ സ്ഥാപിച്ച്, യോഗധാരണയിൽ ഉറച്ചവൻ—
ഓമിത്യേകാക്ഷരം ബ്രഹ്മ വ്യാഹരന്മാമനുസ്മരന് । യഃ പ്രയാതി ത്യജന്ദേം സ യാതി പരമാം ഗതിമ്
'ഓം' എന്ന ഏകാക്ഷരമായ ബ്രഹ്മം ഉച്ചരിച്ച്, എന്നെ ഓർത്ത്, ആരെങ്കിലും ശരീരം വിട്ടുപോകുമ്പോൾ, അവൻ പരമഗതിയെ നേടുന്നു.
അനന്യചേതാഃ സതതം യോ മാം സ്മരതി നിത്യശഃ । തസ്യാഹം സുലഭഃ പാര്ഥ നിത്യയുക്തസ്യ യോഗിനഃ
മനസ്സ് മറ്റൊന്നിലേക്കും തിരിയാതെ എപ്പോഴും എന്നെ ഓർക്കുന്നവനു, പാർത്ഥാ, എനിക്ക് എത്താൻ വളരെ എളുപ്പമാണ്. അങ്ങനെയുള്ള യോഗിക്ക് ഞാൻ എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യനാണ്.
മാമുപേത്യ പുനര്ജന്മ ദുഃഖാലയമശാശ്വതമ് । നാപ്നുവന്തി മഹാത്മാനഃ സംസിദ്ധിം പരമാം ഗതാഃ
എന്നെ പ്രാപിച്ച മഹാത്മാക്കൾ, പരമസിദ്ധി നേടിയവരായതിനാൽ, വീണ്ടും ഈ ദു:ഖവും നശ്വരതയും നിറഞ്ഞ ജന്മം അനുഭവിക്കേണ്ടതില്ല.
ആബ്രഹ്മഭുവനാല്ലോകാഃ പുനരാവര്തിനോഽര്ജുന । മാമുപേത്യ തു കൌന്തേയ പുനര്ജന്മ ന വിദ്യതേ
ബ്രഹ്മലോകം വരെ എല്ലാ ലോകങ്ങളും വീണ്ടും വീണ്ടും ജന്മം ഏറ്റെടുക്കേണ്ടതുണ്ട്, അർജുനാ. പക്ഷേ, കുന്തിപുത്രാ, എന്നെ പ്രാപിച്ചാൽ വീണ്ടും ജന്മം ഉണ്ടാകില്ല.
സഹസ്രയുഗപര്യന്തമഹര്യദ്ബ്രഹ്മണോ വിദുഃ । രാത്രിം യുഗസഹസ്രാം താം തേഽഹോരാത്രവിദോ ജനാഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു പകലായിരം യുഗങ്ങൾ നീളുന്നു എന്ന് അറിയുന്നവരാണ്, അങ്ങനെ തന്നെ അവന്റെ രാത്രി ആയിരം യുഗങ്ങൾ നീളുന്നു എന്ന് അഹോരാത്രം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു.
അവ്യക്താദ്വ്യക്തയഃ സര്വാഃ പ്രഭവന്ത്യഹരാഗമേ । രാത്ര്യാമേ പ്രലീയന്തേ തത്രൈവാവ്യക്തസംജ്ഞകേ
അപ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് എല്ലാ സൃഷ്ടികളും പകലെത്തുമ്പോൾ ഉദിക്കുന്നു; രാത്രിയിൽ അവയെല്ലാം അതേ അപ്രകൃതിയിലേക്കാണ് ലയിക്കുന്നത്.
ഭൂതഗ്രാമഃ സ ഏവായം ഭൂത്വാ ഭൂത്വാ പ്രലീയതേ । രാത്ര്യഗമേഽവശഃ പാര്ഥത പ്രഭവത്യഹരാഗമേ
ഈ ജീവജാലങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുകയും വീണ്ടും വീണ്ടും ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; പാർത്ഥാ, പകലെത്തുമ്പോൾ അവശമായി അവ വീണ്ടും ഉദിക്കുന്നു.
പരസ്തസ്മാത്തു ഭാവോഽന്യോ വ്യക്തോഽവ്യക്താത്സനാതനഃ । യഃ സ സര്വേഷു ഭൂതേഷുക നശ്യത്സു ന വിനശ്യതി
അപ്രകൃതിക്ക് അപ്പുറം മറ്റൊരു സത്യം ഉണ്ട്; അത് വ്യക്തവും ശാശ്വതവുമാണ്. എല്ലാ ജീവികളും നശിച്ചാലും, അത് ഒരിക്കലും നശിക്കില്ല.
അവ്യക്തോഽക്ഷര ഇത്യുക്തസ്തമാഹുഃ പരമാം ഗതിമ് । യം പ്രാപ്യ ന നിവര്തന്തേ തദ്ധാമ പരമം മമ
ആ അപ്രകൃതിയെ അക്ഷരമെന്ന് വിളിക്കുന്നു; അതാണ് പരമഗതി എന്ന് പറയുന്നു. അതിനെ പ്രാപിച്ചവർക്ക് തിരിച്ചുവരവ് ഇല്ല; അതാണ് എന്റെ പരമസ്ഥാനം.