യേ ചൈവ സാത്വികാ ഭാവാ രാജസാസ്താമസാശ്ച യേ। മത്ത ഏവേതി താന്വിദ്ധി ന ത്വഹം തേഷു തേ മയി
സാത്വികം, രാജസം, താമസം എന്നിങ്ങനെ ഉള്ള എല്ലാ ഭാവങ്ങളും എന്നിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത് എന്ന് നീ അറിയണം. എന്നാൽ അവയിൽ ഞാൻ ഇല്ല, അവ എന്നിൽ മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ.
ത്രിഭിര്ഗുണമയൈര്ഭാവൈരേഭിഃ സര്വമിദം ജഗത് । മോഹിതം നാഭിജാനാതി മാമേഭ്യഃ പരമവ്യയമ്
ഈ മൂന്നു ഗുണങ്ങളാൽ ഈ ലോകം മുഴുവനും മയങ്ങുന്നു; അവയെക്കാൾ അതീതനും നശിക്കാത്തവനും ആയ എന്നെ അവർ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
ദൈവീ ഹ്യേഷാ ഗുണമയീ മമ മായാ ദുരത്യയാ । മാമേവ യേ പ്രപദ്യന്തേ മായാമേതാം തരന്തി തേ
എന്റെ ഈ ദൈവികമായ ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടുള്ള മായയെ അതിജയിക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ്; എന്നാൽ എന്നിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നവർ ഈ മായയെ അതിജയിക്കുന്നു.
ന മാം തുഷ്കൃതിനോ മൂഢാഃ പ്രപദ്യന്തേ നരാധമാഃ । മായയാഽപഹൃതജ്ഞാനാ ആസുരം ഭാവമാശ്രിതാഃ
ദുഷ്ക്രുത്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരും, മൂടന്മാരും, മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവരും, മായയാൽ ജ്ഞാനം നഷ്ടപ്പെട്ടവരും, അസുരസ്വഭാവം സ്വീകരിച്ചവരും എന്നെ അന്വേഷിക്കാറില്ല.
ചുത്രര്വിധാ ഭജന്തേ മാം ജനാഃ സുകൃതിനോഽര്ജുന। ആര്തോ ജിജ്ഞാസുരര്ഥാര്ഥീ ജ്ഞാനീ ച ഭരതര്ഷഭ
അർജുനാ, നാലു വിധത്തിലുള്ള നല്ല മനസ്സുള്ളവർ എന്നെ ആരാധിക്കുന്നു: കഷ്ടപ്പെടുന്നവൻ, അറിവ് അന്വേഷിക്കുന്നവൻ, ഐശ്വര്യം തേടുന്നവൻ, അറിവുള്ളവൻ — ഭാരതശ്രേഷ്ഠനേ.
തേഷാം ജ്ഞാനീ നിത്യയുക്ത ഏകഭക്തിര്വിശിഷ്യതേ । പ്രിയോ ഹി ജ്ഞാനിനോഽത്യര്ഥമഹം സ ച മമ പ്രിയഃ
ഇവരിൽ അറിവുള്ളവനാണ് എപ്പോഴും എന്നോട് ഏകാഗ്രതയോടെ ഭക്തിയോടെ ചേർന്നിരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠൻ. കാരണം, അവനാണ് എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയൻ, ഞാനും അവനോട് അതുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ടവനാണ്.
ഉദാരാഃ സര്വ ഏവൈതേ ജ്ഞാനീ ത്വാത്മൈവ മേ മതമ് । ആസ്ഥിതഃക സ ഹി യുക്താത്മാ മാമേവാനുത്തമാം ഗതിം
ഇവരൊക്കെയും മഹാന്മാരാണ്, എന്നാൽ അറിവുള്ളവൻ എന്റെ തന്നെ സ്വരൂപംപോലെയാണ് എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു. കാരണം, അവൻ മനസ്സിൽ സ്ഥിരതയോടെ എന്നിൽ തന്നെ പരമഗതിയായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ബഹൂനാം ജന്മനാമന്തേ ജ്ഞാനവാന്മാം പ്രപദ്യതേ । വാസുദേവഃ സര്വമിതി സ മഹാത്മാ സുദുര്ലഭഃ
അനവധി ജന്മങ്ങൾക്കു ശേഷം അറിവുള്ളവൻ എന്നെ ആശ്രയിക്കുന്നു; 'വാസുദേവൻ എല്ലാം തന്നെയാണ്' എന്ന് അവൻ തിരിച്ചറിയുന്നു. അത്തരമൊരു മഹാത്മാവിനെ കണ്ടെത്തുക അത്യന്തം ദുർലഭമാണ്.
കാമൈസ്തൈസ്തൈര്ഹൃതജ്ഞാനാഃ പ്രപദ്യന്തേഽന്യദേവതാഃ । തം തം നിയമമാസ്ഥായ പ്രകൃത്യാ നിയതാഃ സ്വയാ
വിവിധ ഇഷ്ടങ്ങൾ കൊണ്ട് അറിവ് നഷ്ടപ്പെട്ടവർ മറ്റു ദേവതകളെ ആരാധിക്കുന്നു; ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്ത നിയമങ്ങൾ പാലിച്ച്.
യോ യോ യാം യാം തനും ഭക്തഃ ശ്രദ്ധയാര്ചിതുമിച്ഛതി । തസ്യ തസ്യാചലാം ശ്രദ്ധാം താമേവ വിദധാമ്യഹമ്
ഏത് ഭക്തൻ ഏത് രൂപത്തിൽ വിശ്വാസത്തോടെ ആരാധിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചാലും, അവന്റെ ആ വിശ്വാസം ഞാൻ തന്നെ ഉറപ്പാക്കുന്നു.
സ തയാ ശ്രദ്ധയാ യുക്തസ്തസ്യാരാധനമീഹതേ । ലഭതേ ച തതഃ കാമാന്മയൈവ വിഹിതാന്ഹിതാന്
അവൻ ആ വിശ്വാസത്തോടെ ആ രൂപത്തെ ആരാധിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; അവിടെ നിന്ന് അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ നേടുന്നു — അവയെല്ലാം ഞാൻ തന്നെയാണ് നൽകുന്നത്.
അന്തവത്തു ഫലം തേഷാം തദ്ഭവത്യല്പമേധസാമ് । ദേവാന്ദേവയജോ യാന്തി മദ്ഭക്താ യാന്തി മാമപി
എന്നാൽ, ഇങ്ങനെ കുറഞ്ഞ അറിവുള്ളവർക്ക് കിട്ടുന്ന ഫലങ്ങൾ നശ്വരമാണ്; ദേവതകളെ ആരാധിക്കുന്നവർ ദേവതകളുടെ ലോകത്തേക്ക് പോകുന്നു, എങ്കിൽ എന്റെ ഭക്തന്മാർ എന്നെ തന്നെ പ്രാപിക്കുന്നു.
അവ്യക്തം വ്യക്തിമാപന്നം മന്യന്തേ മാമബുദ്ധയഃ। പരം ഭാവമജാനന്തോ മമാവ്യയമനുത്തമമ്
എനിക്ക് ഉന്നതവും നശിക്കാത്തതുമായ സ്വഭാവം ഉണ്ടെന്നു അറിയാതെ, അറിവില്ലാത്തവർ, അവ്യക്തമായ എന്നെ വ്യക്തമായതായി കരുതുന്നു.
നാഹം പ്രകാശഃ സര്വസ്യ യോഗമായാസമാവൃതഃ । മൂഢോഽയം നാഭിജാനാതി ലോകോ മാമജമവ്യയമ്
എന്റെ യോഗമായയാൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനാൽ ഞാൻ എല്ലാവർക്കും വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നില്ല; ഈ ലോകം എന്നെ, ജനനമില്ലാത്തവനെയും നശിക്കാത്തവനെയും, തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
വേദാഹം സമതീതാനി വര്തമാനാനി ചാര്ജുന। ഭവിഷ്യാണി ച ഭൂതാനി മാം തു വേദ ന കശ്ചന
അർജുനാ, കഴിഞ്ഞതും ഇപ്പോഴുള്ളതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ എല്ലാ ജീവികളെയും ഞാൻ അറിയുന്നു; പക്ഷേ ആരും എന്നെ അറിയുന്നില്ല.
ഇച്ഛാദ്വേഷസമുത്ഥേന ദ്വന്ദ്വമോഹേന ഭാരത । സര്വഭൂതാനി സംമോഹം സര്ഗേ യാന്തി പരംതപ
ഭാരതാ, ഇഷ്ടവും ദ്വേഷവും മൂലമായുള്ള ഭ്രമം കൊണ്ടാണ് എല്ലാ ജീവികളും ജനനസമയത്ത് തന്നെ അജ്ഞതയിൽ അകപ്പെടുന്നത്.
യോഷാം ത്വന്തഗതം പാപം ജനാനാം പുണ്യകര്മണാമ് । തേ ദ്വന്ദ്വമോഹനിര്മുക്ത ഭജന്തേ മാം ദൃഢവ്രതാഃ
പാപം അവസാനിച്ച, നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്ത, ഇഷ്ട-ദ്വേഷഭ്രമത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരായ, ഉറച്ച വ്രതമുള്ളവർ എന്നെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്നു.
ജരാമരണമോക്ഷായ മാമാശ്രിത്യ യതന്തി യേ । തേ ബ്രഹ്മ തദ്വിദുഃ കൃത്സ്നമധ്യാത്മം കര്മ ചാഖിലമ്
വൃദ്ധതയും മരണവും തരണം ചെയ്യാൻ എന്നെ ആശ്രയിച്ച് ശ്രമിക്കുന്നവർ, ബ്രഹ്മവും ആത്മാവും എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും പൂർണ്ണമായി അറിയുന്നു.
സാധിഭൂതാധിദൈവം മാം സാധിയജ്ഞം ച യേ വിദുഃ । പ്രയാണകാലേഽപി ച മാം തേ വിദുര്യുക്തചേതസഃ
അധിഭൂതം, അധിദൈവം, അധിയജ്ഞം എന്നെ അറിയുന്ന, മനസ്സിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവർ, യാത്രയുടെ അവസാനം പോലും എന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നു.
കിം തദ്ബ്രഹ്മ കിമധ്യാത്മം കിം കര്മ പുരുഷോത്തമ്। അധിഭൂതം ച കിം പ്രോക്തമധിദൈവം കിമുച്യതേ
ആ ബ്രഹ്മം എന്താണ്? ആത്മാവ് എന്താണ്? പ്രവൃത്തി എന്താണ്, പരമപുരുഷനേ? അധിഭൂതം എന്ന് പറയുന്നത് എന്താണ്, അധിദൈവം എന്ന് പറയുന്നത് എന്താണ്?
അധിയജ്ഞഃ കഥം കോഽത്ര ദേഹേഽസ്മിന്മധുസീദന। പ്രയാണകാലേ ച കഥം ജ്ഞേയോഽസി നിയതാത്മഭിഃ
മധുസൂദനാ, ഈ ശരീരത്തിൽ അധിയജ്ഞൻ ആരാണ്, എങ്ങനെ ആണ്? മനസ്സിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവർ യാത്രയുടെ അവസാനം നിന്നെ എങ്ങനെ അറിയണം?
അക്ഷരം ബ്രഹ്മ പരമം സ്വഭാവോഽധ്യാത്മമുച്യതേ। ഭൂതഭാവോദ്ഭവകരോ വിസര്ഗഃ കര്മസംജ്ഞിതഃ
നശിക്കാത്തത് പരമമായ ബ്രഹ്മമാണ്; സ്വഭാവം ആത്മാവാണ്; ജീവികളുടെ ഉത്പത്തിക്ക് കാരണമാകുന്ന സൃഷ്ടിയാണ് പ്രവൃത്തി എന്ന് പറയുന്നു.
അധിഭൂതം ക്ഷരോ ഭാവഃ പുരുഷശ്ചാധിദൈവതമ് । അധിയജ്ഞോഽഹമേവാത്ര ദേഹേ ദേഹഭൃതാം വര
നശ്വരമായ ഈ ലോകം ജീവികളുടെ സ്ഥലം എന്നാണ് പറയുന്നത്. ദേവതകളുടെ സ്ഥാനം പുരുഷനാണ്. യജ്ഞത്തിന്റെ സ്ഥലം ഈ ശരീരത്തിൽ ഞാൻ തന്നെയാണ്, ശരീരധാരികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
അന്തകാലേ ച മാമേവ സ്മരന്മുക്ത്വാ കലേവരമ് । യഃ പ്രയാതി സ മദ്ഭാവം യാതി നാസ്ത്യത്ര സംശയഃ
അവസാന സമയത്ത്, ആരെങ്കിലും എന്നെ മാത്രം ഓർത്ത് ശരീരം വിട്ടുപോകുമ്പോൾ, അവൻ എന്റെ നിലയിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഇതിൽ യാതൊരു സംശയവും ഇല്ല.
യം യം വാപി സ്മരന്ഭാവം ത്യജത്യന്തേ കലേവരമ് । തം തമേവൈതി കൌന്തേയ സദാ തദ്ഭാവഭാവിതഃ
കുന്തിപുത്രാ, ആരെങ്കിലും ശരീരം വിടുമ്പോൾ ഏത് ഭാവം ഓർക്കുന്നു, അവൻ അതേ ഭാവത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്. കാരണം, അവൻ എപ്പോഴും ആ ഭാവത്തിൽ തന്നെ ആകുന്നു.
തസ്മാത്സര്വേഷു കാലേഷു മാമനുസ്മര യുധ്യ ച। മയ്യര്പിതമനോബുദ്ധിര്മാമേവൈഷ്യസ്യസംശയഃ
അതിനാൽ, എല്ലായ്പ്പോഴും എന്നെ ഓർക്കുകയും യുദ്ധം ചെയ്യുകയും ചെയ്യു. മനസ്സും ബുദ്ധിയും എന്നിൽ സമർപ്പിച്ചാൽ, സംശയമില്ലാതെ നീ എന്നെ എത്തും.
അഭ്യാസയോഗയുക്തേന ചേതസാഽനാന്യഗാമിനാ । പരമം പുരുഷം ദിവ്യം യാതി പാര്ഥാനുചിന്തയന്
യോഗാഭ്യാസത്തിലൂടെ മനസ്സ് മറ്റൊന്നിലേക്കും തിരിയാതെ, പരമദൈവത്തെ ചിന്തിച്ചാൽ, പാർത്ഥാ, അങ്ങനെ ആ ദൈവത്തെയാകും ഒരുവൻ എത്തുക.
കവിം പുരാണമനുശാസിതാര- മണോരണീയാംസമനുസ്മരേദ്യഃ । സര്വസ്യ ധാതാരമചിന്ത്യരൂപ- മാദിത്യവര്ണം തമസഃ പരസ്താത്
ആദ്യകാലത്തെ മഹാത്മാവായ, എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കുന്ന, അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായ, എല്ലാം നിലനിര്ത്തുന്ന, മനസ്സിൽ പിടികൂടാനാകാത്ത രൂപമുള്ള, സൂര്യനുപോലെയുള്ള, അന്ധകാരത്തിന് അപ്പുറമുള്ളവനെ ആരെങ്കിലും ഓർക്കുമ്പോൾ—
പ്രയാണകാലേ മനസാഽചലേന ഭക്ത്യാ യുക്തോ യോഗബലേന ചൈവ। ഭ്രുവോര്മധ്യേ പ്രാണമാവേശ്യ സമ്യ- ക്സ തം പരം പുരുഷമുപൈതി ദിവ്യമ്
പോകുന്ന സമയത്ത്, അചഞ്ചലമായ മനസ്സോടെ, ഭക്തിയോടെയും യോഗശക്തിയോടെയും ചേർന്ന്, പ്രാണനെ കണികൂടത്ത് സ്ഥാപിച്ച്, ആ പരമദൈവത്തെയാണ് അവൻ എത്തുന്നത്.
യദക്ഷരം വേദവിദോ വദന്തി വിശന്തി യദ്യതയോ വീതരാഗാഃ । യദിച്ഛന്തോ ബ്രഹ്മചര്യം ചരന്തി തത്തേ പദം സംഗ്രഹേണ പ്രവക്ഷ്യേ
വേദം അറിയുന്നവർ പറയുന്ന, വാസനകളില്ലാതെ തപസ്സുകരർ പ്രവേശിക്കുന്ന, അതിനെ നേടാൻ ബ്രഹ്മചര്യം ആചരിക്കുന്ന, ആ അവസ്ഥയെ ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി പറയും.