ജ്ഞാനം തേഽഹം സവിജ്ഞാനമിദം വക്ഷ്യാമ്യശേഷതഃ । യജ്ജ്ഞാത്വാ നേഹ ഭൂയോഽന്യജ്ജ്ഞാതവ്യമവശിഷ്യതേ
ഈ ജ്ഞാനവും അതിന്റെ അനുഭവവും ഞാൻ നിനക്കു പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിക്കും. ഇതറിയുമ്പോൾ, ഈ ലോകത്തിൽ ഇനി അറിയേണ്ടതൊന്നുമില്ല.
മനുഷ്യാണാം സഹസ്രേഷു കശ്ചിദ്യതതി സിദ്ധയേ। യതതാമപി സിദ്ധാനാം കശ്ചിന്മാം വേത്തി തത്ത്വതഃ
ആയിരക്കണക്കിന് മനുഷ്യരിൽ ഒരാൾ മാത്രം മോക്ഷത്തിനായി പരിശ്രമിക്കുന്നു; അങ്ങനെ പരിശ്രമിച്ചവരിലും സിദ്ധരിലുമൊരാൾ മാത്രം എന്നെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നു.
ഭൂമിരാപോഽനലോ വായുഃ സ്വം മനോ ബുദ്ധിരേവ ച । അഹംകാര ഇതീ യം മേ ഭിന്നാ പ്രകൃതിരഷ്ടധാ
ഭൂമി, ജലം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം, മനസ്സ്, ബുദ്ധി, അഹങ്കാരം — ഇതാണ് എന്റെ എട്ട് വിഭജിച്ച പ്രകൃതികൾ.
അപരേയമിതസ്ത്വന്യാം പ്രകൃതിം വിദ്ധി മേ പരാമ് । ജീവഭൂതാം മഹാബാഹോ യയേദം ധാര്യതേ ജഗത്
ഇതിനു പുറമെ, മഹാബാഹുവേ, ജീവസ്വരൂപമായ എന്റെ മറ്റൊരു ഉന്നതമായ പ്രകൃതിയുണ്ട്; അതാണ് ഈ ലോകം നിലനിൽക്കുന്നത്.
ഏതദ്യോനീനി ഭൂതാനി സര്വാണീത്യുപധാരയ । അഹം കൃത്സ്നസ്യ ജഗതഃ പ്രഭവഃ പ്രലയസ്തഥാ
എല്ലാ ജീവികളും ഈ രണ്ട് പ്രകൃതികളിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത് എന്ന് മനസ്സിലാക്കു. ഞാൻ ഈ സർവ്വലോകത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും ലയവും ആകുന്നു.
മത്തഃ പരതരം നാന്യത്കിംചിദസ്തി ധനംജയ । മയി സര്വമിദം പ്രോതം സൂത്രേ മണിഗണാ ഇവ
എന്നേക്കാൾ ഉയർന്നതൊന്നും ഇല്ല, ധനഞ്ജയാ. ഈ സർവ്വം എന്റെ അകത്താണ്, മുത്തുകൾ ഒരു തന്തിയിൽ പറ്റിയിരിക്കുന്നതുപോലെ.
രസോഽഹമംപ്സു കൌന്തേയ പ്രഭാഽസ്മി ശശിസൂര്യയോഃ ।। പ്രണവഃ സര്വവേദേഷു ശബ്ദഃ ഖേ പൌരുഷം നൃഷു
കൗന്തേയാ, വെള്ളത്തിൽ രുചി ഞാൻ തന്നെയാണ്; ചന്ദ്രനിലും സൂര്യനിലും പ്രകാശം ഞാൻ; എല്ലാ വേദങ്ങളിലും പ്രണവം, ആകാശത്തിൽ ശബ്ദം, പുരുഷന്മാരിൽ ധൈര്യം — ഇവയും ഞാൻ തന്നെയാണ്.
പുണ്യോ ഗന്ധഃ പൃഥിവ്യാം ച തേജശ്ചാസ്മി വിഭാവസൌ । ജീവനം സര്വഭൂതേഷു തപശ്ചാസ്മി തപസ്വിഷു
ഭൂമിയിൽ ശുദ്ധമായ സുഗന്ധം ഞാൻ, അഗ്നിയിൽ പ്രകാശം ഞാൻ; എല്ലാ ജീവികളിലും ജീവൻ ഞാൻ, തപസ്സുകാരിൽ തപസ്സും ഞാൻ തന്നെയാണ്.
ബീജം മാം സര്വഭൂതാനാം വിദ്ധി പാര്ഥ സനാതനമ് । ബുദ്ധിര്ബുദ്ധിമതാമസ്മി തേജസ്തേജസ്വിനാമഹമ്
പാർത്ഥാ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ശാശ്വതമായ വിത്ത് എന്നാണു നീ അറിയേണ്ടത്. ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ബുദ്ധിയും, തേജസ്സുള്ളവരിൽ തേജസ്സും ഞാൻ തന്നെയാണ്.
ബലം ബലവതാം ചാഹം കാമരാഗവിവര്ജിതമ് । ധര്മാവിരുദ്ധോ ഭൂതേഷു കാമോഽസ്മി ഭരതര്ഷഭ
ആഗ്രഹവും ആസക്തിയും ഇല്ലാത്ത ശക്തി ശക്തന്മാരിൽ ഞാൻ; ഭാരതർഷഭാ, ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമല്ലാത്ത ആഗ്രഹം ജീവികളിൽ ഞാൻ തന്നെയാണ്.
യേ ചൈവ സാത്വികാ ഭാവാ രാജസാസ്താമസാശ്ച യേ। മത്ത ഏവേതി താന്വിദ്ധി ന ത്വഹം തേഷു തേ മയി
സാത്വികം, രാജസം, താമസം എന്നിങ്ങനെ ഉള്ള എല്ലാ ഭാവങ്ങളും എന്നിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത് എന്ന് നീ അറിയണം. എന്നാൽ അവയിൽ ഞാൻ ഇല്ല, അവ എന്നിൽ മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ.
ത്രിഭിര്ഗുണമയൈര്ഭാവൈരേഭിഃ സര്വമിദം ജഗത് । മോഹിതം നാഭിജാനാതി മാമേഭ്യഃ പരമവ്യയമ്
ഈ മൂന്നു ഗുണങ്ങളാൽ ഈ ലോകം മുഴുവനും മയങ്ങുന്നു; അവയെക്കാൾ അതീതനും നശിക്കാത്തവനും ആയ എന്നെ അവർ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
ദൈവീ ഹ്യേഷാ ഗുണമയീ മമ മായാ ദുരത്യയാ । മാമേവ യേ പ്രപദ്യന്തേ മായാമേതാം തരന്തി തേ
എന്റെ ഈ ദൈവികമായ ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടുള്ള മായയെ അതിജയിക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ്; എന്നാൽ എന്നിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നവർ ഈ മായയെ അതിജയിക്കുന്നു.
ന മാം തുഷ്കൃതിനോ മൂഢാഃ പ്രപദ്യന്തേ നരാധമാഃ । മായയാഽപഹൃതജ്ഞാനാ ആസുരം ഭാവമാശ്രിതാഃ
ദുഷ്ക്രുത്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരും, മൂടന്മാരും, മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവരും, മായയാൽ ജ്ഞാനം നഷ്ടപ്പെട്ടവരും, അസുരസ്വഭാവം സ്വീകരിച്ചവരും എന്നെ അന്വേഷിക്കാറില്ല.
ചുത്രര്വിധാ ഭജന്തേ മാം ജനാഃ സുകൃതിനോഽര്ജുന। ആര്തോ ജിജ്ഞാസുരര്ഥാര്ഥീ ജ്ഞാനീ ച ഭരതര്ഷഭ
അർജുനാ, നാലു വിധത്തിലുള്ള നല്ല മനസ്സുള്ളവർ എന്നെ ആരാധിക്കുന്നു: കഷ്ടപ്പെടുന്നവൻ, അറിവ് അന്വേഷിക്കുന്നവൻ, ഐശ്വര്യം തേടുന്നവൻ, അറിവുള്ളവൻ — ഭാരതശ്രേഷ്ഠനേ.
തേഷാം ജ്ഞാനീ നിത്യയുക്ത ഏകഭക്തിര്വിശിഷ്യതേ । പ്രിയോ ഹി ജ്ഞാനിനോഽത്യര്ഥമഹം സ ച മമ പ്രിയഃ
ഇവരിൽ അറിവുള്ളവനാണ് എപ്പോഴും എന്നോട് ഏകാഗ്രതയോടെ ഭക്തിയോടെ ചേർന്നിരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠൻ. കാരണം, അവനാണ് എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയൻ, ഞാനും അവനോട് അതുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ടവനാണ്.
ഉദാരാഃ സര്വ ഏവൈതേ ജ്ഞാനീ ത്വാത്മൈവ മേ മതമ് । ആസ്ഥിതഃക സ ഹി യുക്താത്മാ മാമേവാനുത്തമാം ഗതിം
ഇവരൊക്കെയും മഹാന്മാരാണ്, എന്നാൽ അറിവുള്ളവൻ എന്റെ തന്നെ സ്വരൂപംപോലെയാണ് എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു. കാരണം, അവൻ മനസ്സിൽ സ്ഥിരതയോടെ എന്നിൽ തന്നെ പരമഗതിയായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ബഹൂനാം ജന്മനാമന്തേ ജ്ഞാനവാന്മാം പ്രപദ്യതേ । വാസുദേവഃ സര്വമിതി സ മഹാത്മാ സുദുര്ലഭഃ
അനവധി ജന്മങ്ങൾക്കു ശേഷം അറിവുള്ളവൻ എന്നെ ആശ്രയിക്കുന്നു; 'വാസുദേവൻ എല്ലാം തന്നെയാണ്' എന്ന് അവൻ തിരിച്ചറിയുന്നു. അത്തരമൊരു മഹാത്മാവിനെ കണ്ടെത്തുക അത്യന്തം ദുർലഭമാണ്.
കാമൈസ്തൈസ്തൈര്ഹൃതജ്ഞാനാഃ പ്രപദ്യന്തേഽന്യദേവതാഃ । തം തം നിയമമാസ്ഥായ പ്രകൃത്യാ നിയതാഃ സ്വയാ
വിവിധ ഇഷ്ടങ്ങൾ കൊണ്ട് അറിവ് നഷ്ടപ്പെട്ടവർ മറ്റു ദേവതകളെ ആരാധിക്കുന്നു; ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്ത നിയമങ്ങൾ പാലിച്ച്.
യോ യോ യാം യാം തനും ഭക്തഃ ശ്രദ്ധയാര്ചിതുമിച്ഛതി । തസ്യ തസ്യാചലാം ശ്രദ്ധാം താമേവ വിദധാമ്യഹമ്
ഏത് ഭക്തൻ ഏത് രൂപത്തിൽ വിശ്വാസത്തോടെ ആരാധിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചാലും, അവന്റെ ആ വിശ്വാസം ഞാൻ തന്നെ ഉറപ്പാക്കുന്നു.
സ തയാ ശ്രദ്ധയാ യുക്തസ്തസ്യാരാധനമീഹതേ । ലഭതേ ച തതഃ കാമാന്മയൈവ വിഹിതാന്ഹിതാന്
അവൻ ആ വിശ്വാസത്തോടെ ആ രൂപത്തെ ആരാധിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; അവിടെ നിന്ന് അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ നേടുന്നു — അവയെല്ലാം ഞാൻ തന്നെയാണ് നൽകുന്നത്.
അന്തവത്തു ഫലം തേഷാം തദ്ഭവത്യല്പമേധസാമ് । ദേവാന്ദേവയജോ യാന്തി മദ്ഭക്താ യാന്തി മാമപി
എന്നാൽ, ഇങ്ങനെ കുറഞ്ഞ അറിവുള്ളവർക്ക് കിട്ടുന്ന ഫലങ്ങൾ നശ്വരമാണ്; ദേവതകളെ ആരാധിക്കുന്നവർ ദേവതകളുടെ ലോകത്തേക്ക് പോകുന്നു, എങ്കിൽ എന്റെ ഭക്തന്മാർ എന്നെ തന്നെ പ്രാപിക്കുന്നു.
അവ്യക്തം വ്യക്തിമാപന്നം മന്യന്തേ മാമബുദ്ധയഃ। പരം ഭാവമജാനന്തോ മമാവ്യയമനുത്തമമ്
എനിക്ക് ഉന്നതവും നശിക്കാത്തതുമായ സ്വഭാവം ഉണ്ടെന്നു അറിയാതെ, അറിവില്ലാത്തവർ, അവ്യക്തമായ എന്നെ വ്യക്തമായതായി കരുതുന്നു.
നാഹം പ്രകാശഃ സര്വസ്യ യോഗമായാസമാവൃതഃ । മൂഢോഽയം നാഭിജാനാതി ലോകോ മാമജമവ്യയമ്
എന്റെ യോഗമായയാൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനാൽ ഞാൻ എല്ലാവർക്കും വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നില്ല; ഈ ലോകം എന്നെ, ജനനമില്ലാത്തവനെയും നശിക്കാത്തവനെയും, തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
വേദാഹം സമതീതാനി വര്തമാനാനി ചാര്ജുന। ഭവിഷ്യാണി ച ഭൂതാനി മാം തു വേദ ന കശ്ചന
അർജുനാ, കഴിഞ്ഞതും ഇപ്പോഴുള്ളതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ എല്ലാ ജീവികളെയും ഞാൻ അറിയുന്നു; പക്ഷേ ആരും എന്നെ അറിയുന്നില്ല.
ഇച്ഛാദ്വേഷസമുത്ഥേന ദ്വന്ദ്വമോഹേന ഭാരത । സര്വഭൂതാനി സംമോഹം സര്ഗേ യാന്തി പരംതപ
ഭാരതാ, ഇഷ്ടവും ദ്വേഷവും മൂലമായുള്ള ഭ്രമം കൊണ്ടാണ് എല്ലാ ജീവികളും ജനനസമയത്ത് തന്നെ അജ്ഞതയിൽ അകപ്പെടുന്നത്.
യോഷാം ത്വന്തഗതം പാപം ജനാനാം പുണ്യകര്മണാമ് । തേ ദ്വന്ദ്വമോഹനിര്മുക്ത ഭജന്തേ മാം ദൃഢവ്രതാഃ
പാപം അവസാനിച്ച, നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്ത, ഇഷ്ട-ദ്വേഷഭ്രമത്തിൽ നിന്ന് മോചിതരായ, ഉറച്ച വ്രതമുള്ളവർ എന്നെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കുന്നു.
ജരാമരണമോക്ഷായ മാമാശ്രിത്യ യതന്തി യേ । തേ ബ്രഹ്മ തദ്വിദുഃ കൃത്സ്നമധ്യാത്മം കര്മ ചാഖിലമ്
വൃദ്ധതയും മരണവും തരണം ചെയ്യാൻ എന്നെ ആശ്രയിച്ച് ശ്രമിക്കുന്നവർ, ബ്രഹ്മവും ആത്മാവും എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും പൂർണ്ണമായി അറിയുന്നു.
സാധിഭൂതാധിദൈവം മാം സാധിയജ്ഞം ച യേ വിദുഃ । പ്രയാണകാലേഽപി ച മാം തേ വിദുര്യുക്തചേതസഃ
അധിഭൂതം, അധിദൈവം, അധിയജ്ഞം എന്നെ അറിയുന്ന, മനസ്സിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവർ, യാത്രയുടെ അവസാനം പോലും എന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നു.
കിം തദ്ബ്രഹ്മ കിമധ്യാത്മം കിം കര്മ പുരുഷോത്തമ്। അധിഭൂതം ച കിം പ്രോക്തമധിദൈവം കിമുച്യതേ
ആ ബ്രഹ്മം എന്താണ്? ആത്മാവ് എന്താണ്? പ്രവൃത്തി എന്താണ്, പരമപുരുഷനേ? അധിഭൂതം എന്ന് പറയുന്നത് എന്താണ്, അധിദൈവം എന്ന് പറയുന്നത് എന്താണ്?