ഏതന്മേ സംശയം കൃഷ്ണ ഛേത്തുമര്ഹസ്യശേഷതഃ । ത്വദന്യഃ സംശയസ്യാസ്യ ഛേത്താ ന ഹ്യുപപദ്യതേ
കൃഷ്ണാ, എന്റെ ഈ സംശയം പൂർണ്ണമായി നീ നീക്കം ചെയ്യണം; കാരണം, നിന്നെ കൂടാതെ ഈ സംശയം മാറ്റാൻ മറ്റാരുമില്ല.
പാര്ഥ നൈവേഹ നാമുത്ര വിനാശസ്തസ്യ വിദ്യതേ। ന ഹി കല്യാണകൃത്കശ്ചിദ്ദുര്ഗതിം താത ഗച്ഛതി
പാർത്താ, ഇവിടെ അല്ലെങ്കിൽ പരലോകത്തോ, അവനു നാശം ഉണ്ടാകില്ല; നല്ലവൻ എപ്പോഴും ദുർഗതിയിൽ എത്തുന്നില്ല, പ്രിയപുത്രാ.
പ്രാപ്യ പുണ്യകൃതാം ലോകാനുഷിത്വാ ശാശ്വതീഃ സമാഃ । ശുചീനാം ശ്രീമതാം ഗേഹേ യോഗഭ്രഷ്ടോഽഭിജായതേ
പുണ്യവാൻമാരുടെ ലോകങ്ങൾ പ്രാപിച്ച്, അവിടെ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ്, യോഗത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോയവൻ ശുദ്ധവും സമ്പന്നവുമായ കുടുംബത്തിൽ ജനിക്കുന്നു.
അഥവാ യോഗിനാമേവ കുലേ ഭവതി ധീമതാമ് । ഏതദ്ധി ദുര്ലഭതരം ലോകേ ജന്മ യദീദൃശ്യമ്
അല്ലെങ്കിൽ, ധീരമായ യോഗിമാരുടെ കുടുംബത്തിൽ അവൻ ജനിക്കും; ഇത്തരമൊരു ജന്മം ലോകത്ത് വളരെ ദുർലഭമാണ്.
തത്ര തം ബുദ്ധിസംയോഗം ലഭതേ പൌര്വദേഹികമ് । യതതേ ച തതോ ഭൂയഃ സംസിദ്ധൌ കുരുനന്ദന
അവിടെ, മുൻജന്മത്തിലെ ബുദ്ധിയുമായി അവൻ വീണ്ടും ബന്ധം നേടുന്നു; പിന്നെയും അവൻ പരിപൂർണതയ്ക്കായി പരിശ്രമിക്കുന്നു, കുരുനന്ദനാ.
പൂര്വാഭ്യാസേന തേനൈവ ഹ്രിയതേ ഹ്യവശേഽപി സഃ। ജിജ്ഞാസുരപി യോഗസ്യ ശബ്ദബ്രഹ്മാതിവര്തതേ
മുൻ അഭ്യാസം കൊണ്ടു തന്നെ, അവൻ ആഗ്രഹമില്ലാതിരുന്നാലും മുന്നോട്ട് ആകുന്നു; യോഗം അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും ശാസ്ത്രവാക്യങ്ങളെ അതിക്രമിക്കുന്നു.
പ്രയത്നാദ്യതമാനസ്തു യോഗീ സംശുദ്ധകില്വിഷഃ । അനേകന്മസംസിദ്ധസ്തതോ യാതി പരാം ഗതിമ്
ശ്രമത്തോടെ പരിശ്രമിക്കുന്ന യോഗി, പാപങ്ങൾക്കൊന്നും ഇടമില്ലാതെ, അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ ശുദ്ധി നേടിയവൻ, അവസാനം പരമമായ ലക്ഷ്യത്തിലെത്തുന്നു.
തപസ്വിഭ്യോഽധികോ യോഗീ ജ്ഞാനിഭ്യോപി മതോഽധികഃ । കര്മിഭ്യശ്ചാധികോ യോഗീ തസ്മാദ്യോഗീ ഭാവാര്ജുന
യോഗി തപസ്സുകാരെക്കാൾ ഉന്നതൻ, ജ്ഞാനികൾക്കാളും ഉന്നതൻ, പ്രവർത്തികളേക്കാളും ഉന്നതൻ എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. അതുകൊണ്ട്, അർജുനാ, നീ യോഗിയാവണം.
യോഗിനാമപി സര്വേഷാം മദ്ഗതേനാന്തരാത്മനാ। ശ്രദ്ധാവാന്ഭജതേ യോ മാം സ മേ യുക്തതമോ മതഃ
എല്ലാ യോഗികളിൽ നിന്നും, ആത്മാവിൽ എന്നെ ആലോചിച്ച്, വിശ്വാസത്തോടെ എന്നെ ആരാധിക്കുന്നവനെയാണ് ഞാൻ ഏറ്റവും ഏകാഗ്രനായവനായി കരുതുന്നത്.
മയ്യാസക്തമനാഃ പാര്ഥ യോഗം യുഞ്ജന്മദാശ്രയഃ। അസംശയം സമഗ്രം മാം യഥാ ജ്ഞാസ്യസി തച്ഛൃണു
പാർത്ഥാ, മനസ്സ് എന്നിൽ ആകർഷിച്ചുകൊണ്ട്, എന്റെ ആശ്രയത്തിൽ യോഗം അഭ്യസിക്കുമ്പോൾ, നീ എങ്ങനെ സംശയമില്ലാതെ എന്നെ പൂർണ്ണമായി അറിയുമെന്നത് ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കു.
ജ്ഞാനം തേഽഹം സവിജ്ഞാനമിദം വക്ഷ്യാമ്യശേഷതഃ । യജ്ജ്ഞാത്വാ നേഹ ഭൂയോഽന്യജ്ജ്ഞാതവ്യമവശിഷ്യതേ
ഈ ജ്ഞാനവും അതിന്റെ അനുഭവവും ഞാൻ നിനക്കു പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിക്കും. ഇതറിയുമ്പോൾ, ഈ ലോകത്തിൽ ഇനി അറിയേണ്ടതൊന്നുമില്ല.
മനുഷ്യാണാം സഹസ്രേഷു കശ്ചിദ്യതതി സിദ്ധയേ। യതതാമപി സിദ്ധാനാം കശ്ചിന്മാം വേത്തി തത്ത്വതഃ
ആയിരക്കണക്കിന് മനുഷ്യരിൽ ഒരാൾ മാത്രം മോക്ഷത്തിനായി പരിശ്രമിക്കുന്നു; അങ്ങനെ പരിശ്രമിച്ചവരിലും സിദ്ധരിലുമൊരാൾ മാത്രം എന്നെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നു.
ഭൂമിരാപോഽനലോ വായുഃ സ്വം മനോ ബുദ്ധിരേവ ച । അഹംകാര ഇതീ യം മേ ഭിന്നാ പ്രകൃതിരഷ്ടധാ
ഭൂമി, ജലം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം, മനസ്സ്, ബുദ്ധി, അഹങ്കാരം — ഇതാണ് എന്റെ എട്ട് വിഭജിച്ച പ്രകൃതികൾ.
അപരേയമിതസ്ത്വന്യാം പ്രകൃതിം വിദ്ധി മേ പരാമ് । ജീവഭൂതാം മഹാബാഹോ യയേദം ധാര്യതേ ജഗത്
ഇതിനു പുറമെ, മഹാബാഹുവേ, ജീവസ്വരൂപമായ എന്റെ മറ്റൊരു ഉന്നതമായ പ്രകൃതിയുണ്ട്; അതാണ് ഈ ലോകം നിലനിൽക്കുന്നത്.
ഏതദ്യോനീനി ഭൂതാനി സര്വാണീത്യുപധാരയ । അഹം കൃത്സ്നസ്യ ജഗതഃ പ്രഭവഃ പ്രലയസ്തഥാ
എല്ലാ ജീവികളും ഈ രണ്ട് പ്രകൃതികളിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത് എന്ന് മനസ്സിലാക്കു. ഞാൻ ഈ സർവ്വലോകത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും ലയവും ആകുന്നു.
മത്തഃ പരതരം നാന്യത്കിംചിദസ്തി ധനംജയ । മയി സര്വമിദം പ്രോതം സൂത്രേ മണിഗണാ ഇവ
എന്നേക്കാൾ ഉയർന്നതൊന്നും ഇല്ല, ധനഞ്ജയാ. ഈ സർവ്വം എന്റെ അകത്താണ്, മുത്തുകൾ ഒരു തന്തിയിൽ പറ്റിയിരിക്കുന്നതുപോലെ.
രസോഽഹമംപ്സു കൌന്തേയ പ്രഭാഽസ്മി ശശിസൂര്യയോഃ ।। പ്രണവഃ സര്വവേദേഷു ശബ്ദഃ ഖേ പൌരുഷം നൃഷു
കൗന്തേയാ, വെള്ളത്തിൽ രുചി ഞാൻ തന്നെയാണ്; ചന്ദ്രനിലും സൂര്യനിലും പ്രകാശം ഞാൻ; എല്ലാ വേദങ്ങളിലും പ്രണവം, ആകാശത്തിൽ ശബ്ദം, പുരുഷന്മാരിൽ ധൈര്യം — ഇവയും ഞാൻ തന്നെയാണ്.
പുണ്യോ ഗന്ധഃ പൃഥിവ്യാം ച തേജശ്ചാസ്മി വിഭാവസൌ । ജീവനം സര്വഭൂതേഷു തപശ്ചാസ്മി തപസ്വിഷു
ഭൂമിയിൽ ശുദ്ധമായ സുഗന്ധം ഞാൻ, അഗ്നിയിൽ പ്രകാശം ഞാൻ; എല്ലാ ജീവികളിലും ജീവൻ ഞാൻ, തപസ്സുകാരിൽ തപസ്സും ഞാൻ തന്നെയാണ്.
ബീജം മാം സര്വഭൂതാനാം വിദ്ധി പാര്ഥ സനാതനമ് । ബുദ്ധിര്ബുദ്ധിമതാമസ്മി തേജസ്തേജസ്വിനാമഹമ്
പാർത്ഥാ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ശാശ്വതമായ വിത്ത് എന്നാണു നീ അറിയേണ്ടത്. ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ബുദ്ധിയും, തേജസ്സുള്ളവരിൽ തേജസ്സും ഞാൻ തന്നെയാണ്.
ബലം ബലവതാം ചാഹം കാമരാഗവിവര്ജിതമ് । ധര്മാവിരുദ്ധോ ഭൂതേഷു കാമോഽസ്മി ഭരതര്ഷഭ
ആഗ്രഹവും ആസക്തിയും ഇല്ലാത്ത ശക്തി ശക്തന്മാരിൽ ഞാൻ; ഭാരതർഷഭാ, ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമല്ലാത്ത ആഗ്രഹം ജീവികളിൽ ഞാൻ തന്നെയാണ്.
യേ ചൈവ സാത്വികാ ഭാവാ രാജസാസ്താമസാശ്ച യേ। മത്ത ഏവേതി താന്വിദ്ധി ന ത്വഹം തേഷു തേ മയി
സാത്വികം, രാജസം, താമസം എന്നിങ്ങനെ ഉള്ള എല്ലാ ഭാവങ്ങളും എന്നിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത് എന്ന് നീ അറിയണം. എന്നാൽ അവയിൽ ഞാൻ ഇല്ല, അവ എന്നിൽ മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ.
ത്രിഭിര്ഗുണമയൈര്ഭാവൈരേഭിഃ സര്വമിദം ജഗത് । മോഹിതം നാഭിജാനാതി മാമേഭ്യഃ പരമവ്യയമ്
ഈ മൂന്നു ഗുണങ്ങളാൽ ഈ ലോകം മുഴുവനും മയങ്ങുന്നു; അവയെക്കാൾ അതീതനും നശിക്കാത്തവനും ആയ എന്നെ അവർ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
ദൈവീ ഹ്യേഷാ ഗുണമയീ മമ മായാ ദുരത്യയാ । മാമേവ യേ പ്രപദ്യന്തേ മായാമേതാം തരന്തി തേ
എന്റെ ഈ ദൈവികമായ ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടുള്ള മായയെ അതിജയിക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ്; എന്നാൽ എന്നിൽ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നവർ ഈ മായയെ അതിജയിക്കുന്നു.
ന മാം തുഷ്കൃതിനോ മൂഢാഃ പ്രപദ്യന്തേ നരാധമാഃ । മായയാഽപഹൃതജ്ഞാനാ ആസുരം ഭാവമാശ്രിതാഃ
ദുഷ്ക്രുത്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരും, മൂടന്മാരും, മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവരും, മായയാൽ ജ്ഞാനം നഷ്ടപ്പെട്ടവരും, അസുരസ്വഭാവം സ്വീകരിച്ചവരും എന്നെ അന്വേഷിക്കാറില്ല.
ചുത്രര്വിധാ ഭജന്തേ മാം ജനാഃ സുകൃതിനോഽര്ജുന। ആര്തോ ജിജ്ഞാസുരര്ഥാര്ഥീ ജ്ഞാനീ ച ഭരതര്ഷഭ
അർജുനാ, നാലു വിധത്തിലുള്ള നല്ല മനസ്സുള്ളവർ എന്നെ ആരാധിക്കുന്നു: കഷ്ടപ്പെടുന്നവൻ, അറിവ് അന്വേഷിക്കുന്നവൻ, ഐശ്വര്യം തേടുന്നവൻ, അറിവുള്ളവൻ — ഭാരതശ്രേഷ്ഠനേ.
തേഷാം ജ്ഞാനീ നിത്യയുക്ത ഏകഭക്തിര്വിശിഷ്യതേ । പ്രിയോ ഹി ജ്ഞാനിനോഽത്യര്ഥമഹം സ ച മമ പ്രിയഃ
ഇവരിൽ അറിവുള്ളവനാണ് എപ്പോഴും എന്നോട് ഏകാഗ്രതയോടെ ഭക്തിയോടെ ചേർന്നിരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠൻ. കാരണം, അവനാണ് എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയൻ, ഞാനും അവനോട് അതുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ടവനാണ്.
ഉദാരാഃ സര്വ ഏവൈതേ ജ്ഞാനീ ത്വാത്മൈവ മേ മതമ് । ആസ്ഥിതഃക സ ഹി യുക്താത്മാ മാമേവാനുത്തമാം ഗതിം
ഇവരൊക്കെയും മഹാന്മാരാണ്, എന്നാൽ അറിവുള്ളവൻ എന്റെ തന്നെ സ്വരൂപംപോലെയാണ് എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു. കാരണം, അവൻ മനസ്സിൽ സ്ഥിരതയോടെ എന്നിൽ തന്നെ പരമഗതിയായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ബഹൂനാം ജന്മനാമന്തേ ജ്ഞാനവാന്മാം പ്രപദ്യതേ । വാസുദേവഃ സര്വമിതി സ മഹാത്മാ സുദുര്ലഭഃ
അനവധി ജന്മങ്ങൾക്കു ശേഷം അറിവുള്ളവൻ എന്നെ ആശ്രയിക്കുന്നു; 'വാസുദേവൻ എല്ലാം തന്നെയാണ്' എന്ന് അവൻ തിരിച്ചറിയുന്നു. അത്തരമൊരു മഹാത്മാവിനെ കണ്ടെത്തുക അത്യന്തം ദുർലഭമാണ്.
കാമൈസ്തൈസ്തൈര്ഹൃതജ്ഞാനാഃ പ്രപദ്യന്തേഽന്യദേവതാഃ । തം തം നിയമമാസ്ഥായ പ്രകൃത്യാ നിയതാഃ സ്വയാ
വിവിധ ഇഷ്ടങ്ങൾ കൊണ്ട് അറിവ് നഷ്ടപ്പെട്ടവർ മറ്റു ദേവതകളെ ആരാധിക്കുന്നു; ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്ത നിയമങ്ങൾ പാലിച്ച്.
യോ യോ യാം യാം തനും ഭക്തഃ ശ്രദ്ധയാര്ചിതുമിച്ഛതി । തസ്യ തസ്യാചലാം ശ്രദ്ധാം താമേവ വിദധാമ്യഹമ്
ഏത് ഭക്തൻ ഏത് രൂപത്തിൽ വിശ്വാസത്തോടെ ആരാധിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചാലും, അവന്റെ ആ വിശ്വാസം ഞാൻ തന്നെ ഉറപ്പാക്കുന്നു.