സര്വഭൂതസ്ഥമാത്മാനം സര്വഭൂതാനി ചാത്മനി। ഈക്ഷതേ കയോഗയുക്താത്മാ സര്വത്ര സമദര്ശനഃ
യോഗത്തിൽ ലയിച്ച മനസ്സോടെ, എല്ലായിടത്തും സമദർശനം പുലർത്തുന്നവൻ, എല്ലാ ജീവികളിലും ആത്മാവിനെ കാണുന്നു, ആത്മാവിൽ എല്ലാ ജീവികളെയും കാണുന്നു.
യോ മാം പശ്യതി സര്വത്ര സര്വം ച മയി പശ്യതി । തസ്യാഹം ന പ്രണശ്യാമി സ ച മേ ന പ്രണശ്യതി
എവിടെയും എന്നെ കാണുന്നവനും, എല്ലാം എന്നിൽ കാണുന്നവനും, അവനോട് ഞാൻ അകന്നു പോകുന്നില്ല, അവനും എന്നിൽ നിന്ന് അകന്നു പോകുന്നില്ല.
സര്വഭൂതസ്ഥിതം യോ മാം ഭജത്യേകത്വമാസ്ഥിതഃ । സര്വഥാ വര്തമാനോഽപി സ യോഗീ മയി വര്തതേ
എല്ലാ ജീവികളിലും നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്ന എന്നെ ഏകത്വത്തോടെ ആരാധിക്കുന്ന യോഗി, എങ്ങനെയായാലും ജീവിച്ചാലും, എന്നിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ആത്മൌപമ്യേന സര്വത്ര സമം പശ്യതി യോഽര്ജുന । സുഖംക വാ യദി വാ ദുഃഖം സ യോഗീ മരമോ മതഃ
സ്വയം ഉപമയാക്കി, എല്ലായിടത്തും ഒരുപോലെ കാണുന്നവൻ, അർജുനാ, സന്തോഷത്തിലും ദു:ഖത്തിലും ഒരുപോലെ കാണുന്നവൻ, ആ യോഗിയാണ് ഉത്തമൻ എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു.
യോഽയം യോഗസ്ത്വയാ പ്രോക്തഃ സാമ്യേന മധുസൂദന। ഏതസ്യാഹം ന പശ്യാമി ചഞ്ചലത്വാത്സ്ഥിതിം സ്ഥിരാം
മധുസൂദനാ, നീ പറഞ്ഞ ഈ സമത്വയോഗം, മനസ്സിന്റെ ചഞ്ചലത്വം കാരണം, അതിന്റെ സ്ഥിരത ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
ചഞ്ചലം ഹി മനഃ കൃഷ്ണ പ്രമാഥി ബലവദ്ദൃഢമ് । തസ്യാഹം നിഗ്രഹം മന്യേ വായോരിവ സുദുഷ്കരമ്
കൃഷ്ണാ, മനസ്സ് വളരെ ചഞ്ചലവും ശക്തിയും ഉറപ്പുമുള്ളതും ആണ്; അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് കാറ്റിനെ പിടിച്ചിരുത്തുന്നതുപോലെയാണ് ദുഷ്കരം എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
അസംശയം മഹാബാഹോ മനോ ദുര്നിഗ്രഹം ചലമ്। അഭ്യാസേന തു കൌന്തേയ വൈരാഗ്യേണ ച ഗൃഹ്യതേ
മഹാബാഹുവേ, സംശയമില്ല, മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുക വളരെ കഠിനമാണ്; എന്നാൽ അഭ്യാസത്താലും വൈരാഗ്യത്താലും അത് പിടിച്ചിരുത്താം, കുന്തീപുത്രാ.
അസംയതാത്മനാ യോഗോ ദുഷ്പ്രാപ ഇതി മേ മതിഃ। വശ്യാത്മനാ തു യതതാ ശക്യോഽഽവാപ്തുമുപായതഃ
സ്വയം നിയന്ത്രിക്കാത്തവർക്കു യോഗം പ്രാപിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ് എന്നതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം; എന്നാൽ ആത്മസംയമനം ഉള്ളവനും പരിശ്രമിക്കുന്നവനും യോഗം ശരിയായ മാർഗ്ഗത്തിൽ നേടാം.
അയതിഃ ശ്രദ്ധയോപേതോ യോഗാച്ചലിതമാനസഃ। അപ്രാപ്യ യോഗസംസിദ്ധിം കാം ഗതിം കൃഷ്ണ ഗച്ഛതി
ശ്രദ്ധയോടെ, എന്നാൽ പരിശ്രമം ഇല്ലാതെ, മനസ്സ് യോഗത്തിൽ നിന്ന് ചലിച്ചാൽ, യോഗസിദ്ധി നേടാതെ പോയാൽ, കൃഷ്ണാ, അവൻക്ക് എന്ത് ഗതിയാണ്?
കച്ചിന്നോഭയവിഭ്രഷ്ടശ്ഛിന്നാഭ്രമിവ നശ്യതി। അപ്രതികഷ്ഠോ മഹാബാഹോ വിമൂഢോ ബ്രഹ്മണഃ പഥി
മഹാബാഹുവേ, രണ്ടുവഴികളിലും നിന്ന് തെറ്റിപ്പോയവൻ, ആകാശത്ത് പിരിഞ്ഞു പോകുന്ന മേഘംപോലെ, ബ്രഹ്മപഥത്തിൽ ആശ്രയമില്ലാതെ, അജ്ഞാനത്തിൽ അകപ്പെടുന്നില്ലേ?
ഏതന്മേ സംശയം കൃഷ്ണ ഛേത്തുമര്ഹസ്യശേഷതഃ । ത്വദന്യഃ സംശയസ്യാസ്യ ഛേത്താ ന ഹ്യുപപദ്യതേ
കൃഷ്ണാ, എന്റെ ഈ സംശയം പൂർണ്ണമായി നീ നീക്കം ചെയ്യണം; കാരണം, നിന്നെ കൂടാതെ ഈ സംശയം മാറ്റാൻ മറ്റാരുമില്ല.
പാര്ഥ നൈവേഹ നാമുത്ര വിനാശസ്തസ്യ വിദ്യതേ। ന ഹി കല്യാണകൃത്കശ്ചിദ്ദുര്ഗതിം താത ഗച്ഛതി
പാർത്താ, ഇവിടെ അല്ലെങ്കിൽ പരലോകത്തോ, അവനു നാശം ഉണ്ടാകില്ല; നല്ലവൻ എപ്പോഴും ദുർഗതിയിൽ എത്തുന്നില്ല, പ്രിയപുത്രാ.
പ്രാപ്യ പുണ്യകൃതാം ലോകാനുഷിത്വാ ശാശ്വതീഃ സമാഃ । ശുചീനാം ശ്രീമതാം ഗേഹേ യോഗഭ്രഷ്ടോഽഭിജായതേ
പുണ്യവാൻമാരുടെ ലോകങ്ങൾ പ്രാപിച്ച്, അവിടെ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ്, യോഗത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോയവൻ ശുദ്ധവും സമ്പന്നവുമായ കുടുംബത്തിൽ ജനിക്കുന്നു.
അഥവാ യോഗിനാമേവ കുലേ ഭവതി ധീമതാമ് । ഏതദ്ധി ദുര്ലഭതരം ലോകേ ജന്മ യദീദൃശ്യമ്
അല്ലെങ്കിൽ, ധീരമായ യോഗിമാരുടെ കുടുംബത്തിൽ അവൻ ജനിക്കും; ഇത്തരമൊരു ജന്മം ലോകത്ത് വളരെ ദുർലഭമാണ്.
തത്ര തം ബുദ്ധിസംയോഗം ലഭതേ പൌര്വദേഹികമ് । യതതേ ച തതോ ഭൂയഃ സംസിദ്ധൌ കുരുനന്ദന
അവിടെ, മുൻജന്മത്തിലെ ബുദ്ധിയുമായി അവൻ വീണ്ടും ബന്ധം നേടുന്നു; പിന്നെയും അവൻ പരിപൂർണതയ്ക്കായി പരിശ്രമിക്കുന്നു, കുരുനന്ദനാ.
പൂര്വാഭ്യാസേന തേനൈവ ഹ്രിയതേ ഹ്യവശേഽപി സഃ। ജിജ്ഞാസുരപി യോഗസ്യ ശബ്ദബ്രഹ്മാതിവര്തതേ
മുൻ അഭ്യാസം കൊണ്ടു തന്നെ, അവൻ ആഗ്രഹമില്ലാതിരുന്നാലും മുന്നോട്ട് ആകുന്നു; യോഗം അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും ശാസ്ത്രവാക്യങ്ങളെ അതിക്രമിക്കുന്നു.
പ്രയത്നാദ്യതമാനസ്തു യോഗീ സംശുദ്ധകില്വിഷഃ । അനേകന്മസംസിദ്ധസ്തതോ യാതി പരാം ഗതിമ്
ശ്രമത്തോടെ പരിശ്രമിക്കുന്ന യോഗി, പാപങ്ങൾക്കൊന്നും ഇടമില്ലാതെ, അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ ശുദ്ധി നേടിയവൻ, അവസാനം പരമമായ ലക്ഷ്യത്തിലെത്തുന്നു.
തപസ്വിഭ്യോഽധികോ യോഗീ ജ്ഞാനിഭ്യോപി മതോഽധികഃ । കര്മിഭ്യശ്ചാധികോ യോഗീ തസ്മാദ്യോഗീ ഭാവാര്ജുന
യോഗി തപസ്സുകാരെക്കാൾ ഉന്നതൻ, ജ്ഞാനികൾക്കാളും ഉന്നതൻ, പ്രവർത്തികളേക്കാളും ഉന്നതൻ എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. അതുകൊണ്ട്, അർജുനാ, നീ യോഗിയാവണം.
യോഗിനാമപി സര്വേഷാം മദ്ഗതേനാന്തരാത്മനാ। ശ്രദ്ധാവാന്ഭജതേ യോ മാം സ മേ യുക്തതമോ മതഃ
എല്ലാ യോഗികളിൽ നിന്നും, ആത്മാവിൽ എന്നെ ആലോചിച്ച്, വിശ്വാസത്തോടെ എന്നെ ആരാധിക്കുന്നവനെയാണ് ഞാൻ ഏറ്റവും ഏകാഗ്രനായവനായി കരുതുന്നത്.
മയ്യാസക്തമനാഃ പാര്ഥ യോഗം യുഞ്ജന്മദാശ്രയഃ। അസംശയം സമഗ്രം മാം യഥാ ജ്ഞാസ്യസി തച്ഛൃണു
പാർത്ഥാ, മനസ്സ് എന്നിൽ ആകർഷിച്ചുകൊണ്ട്, എന്റെ ആശ്രയത്തിൽ യോഗം അഭ്യസിക്കുമ്പോൾ, നീ എങ്ങനെ സംശയമില്ലാതെ എന്നെ പൂർണ്ണമായി അറിയുമെന്നത് ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കു.
ജ്ഞാനം തേഽഹം സവിജ്ഞാനമിദം വക്ഷ്യാമ്യശേഷതഃ । യജ്ജ്ഞാത്വാ നേഹ ഭൂയോഽന്യജ്ജ്ഞാതവ്യമവശിഷ്യതേ
ഈ ജ്ഞാനവും അതിന്റെ അനുഭവവും ഞാൻ നിനക്കു പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിക്കും. ഇതറിയുമ്പോൾ, ഈ ലോകത്തിൽ ഇനി അറിയേണ്ടതൊന്നുമില്ല.
മനുഷ്യാണാം സഹസ്രേഷു കശ്ചിദ്യതതി സിദ്ധയേ। യതതാമപി സിദ്ധാനാം കശ്ചിന്മാം വേത്തി തത്ത്വതഃ
ആയിരക്കണക്കിന് മനുഷ്യരിൽ ഒരാൾ മാത്രം മോക്ഷത്തിനായി പരിശ്രമിക്കുന്നു; അങ്ങനെ പരിശ്രമിച്ചവരിലും സിദ്ധരിലുമൊരാൾ മാത്രം എന്നെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നു.
ഭൂമിരാപോഽനലോ വായുഃ സ്വം മനോ ബുദ്ധിരേവ ച । അഹംകാര ഇതീ യം മേ ഭിന്നാ പ്രകൃതിരഷ്ടധാ
ഭൂമി, ജലം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം, മനസ്സ്, ബുദ്ധി, അഹങ്കാരം — ഇതാണ് എന്റെ എട്ട് വിഭജിച്ച പ്രകൃതികൾ.
അപരേയമിതസ്ത്വന്യാം പ്രകൃതിം വിദ്ധി മേ പരാമ് । ജീവഭൂതാം മഹാബാഹോ യയേദം ധാര്യതേ ജഗത്
ഇതിനു പുറമെ, മഹാബാഹുവേ, ജീവസ്വരൂപമായ എന്റെ മറ്റൊരു ഉന്നതമായ പ്രകൃതിയുണ്ട്; അതാണ് ഈ ലോകം നിലനിൽക്കുന്നത്.
ഏതദ്യോനീനി ഭൂതാനി സര്വാണീത്യുപധാരയ । അഹം കൃത്സ്നസ്യ ജഗതഃ പ്രഭവഃ പ്രലയസ്തഥാ
എല്ലാ ജീവികളും ഈ രണ്ട് പ്രകൃതികളിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത് എന്ന് മനസ്സിലാക്കു. ഞാൻ ഈ സർവ്വലോകത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും ലയവും ആകുന്നു.
മത്തഃ പരതരം നാന്യത്കിംചിദസ്തി ധനംജയ । മയി സര്വമിദം പ്രോതം സൂത്രേ മണിഗണാ ഇവ
എന്നേക്കാൾ ഉയർന്നതൊന്നും ഇല്ല, ധനഞ്ജയാ. ഈ സർവ്വം എന്റെ അകത്താണ്, മുത്തുകൾ ഒരു തന്തിയിൽ പറ്റിയിരിക്കുന്നതുപോലെ.
രസോഽഹമംപ്സു കൌന്തേയ പ്രഭാഽസ്മി ശശിസൂര്യയോഃ ।। പ്രണവഃ സര്വവേദേഷു ശബ്ദഃ ഖേ പൌരുഷം നൃഷു
കൗന്തേയാ, വെള്ളത്തിൽ രുചി ഞാൻ തന്നെയാണ്; ചന്ദ്രനിലും സൂര്യനിലും പ്രകാശം ഞാൻ; എല്ലാ വേദങ്ങളിലും പ്രണവം, ആകാശത്തിൽ ശബ്ദം, പുരുഷന്മാരിൽ ധൈര്യം — ഇവയും ഞാൻ തന്നെയാണ്.
പുണ്യോ ഗന്ധഃ പൃഥിവ്യാം ച തേജശ്ചാസ്മി വിഭാവസൌ । ജീവനം സര്വഭൂതേഷു തപശ്ചാസ്മി തപസ്വിഷു
ഭൂമിയിൽ ശുദ്ധമായ സുഗന്ധം ഞാൻ, അഗ്നിയിൽ പ്രകാശം ഞാൻ; എല്ലാ ജീവികളിലും ജീവൻ ഞാൻ, തപസ്സുകാരിൽ തപസ്സും ഞാൻ തന്നെയാണ്.
ബീജം മാം സര്വഭൂതാനാം വിദ്ധി പാര്ഥ സനാതനമ് । ബുദ്ധിര്ബുദ്ധിമതാമസ്മി തേജസ്തേജസ്വിനാമഹമ്
പാർത്ഥാ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ശാശ്വതമായ വിത്ത് എന്നാണു നീ അറിയേണ്ടത്. ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ബുദ്ധിയും, തേജസ്സുള്ളവരിൽ തേജസ്സും ഞാൻ തന്നെയാണ്.
ബലം ബലവതാം ചാഹം കാമരാഗവിവര്ജിതമ് । ധര്മാവിരുദ്ധോ ഭൂതേഷു കാമോഽസ്മി ഭരതര്ഷഭ
ആഗ്രഹവും ആസക്തിയും ഇല്ലാത്ത ശക്തി ശക്തന്മാരിൽ ഞാൻ; ഭാരതർഷഭാ, ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമല്ലാത്ത ആഗ്രഹം ജീവികളിൽ ഞാൻ തന്നെയാണ്.