വിദ്യാവിനയസംപന്നേ ബ്രാഹ്മണേ ഗവി ഹസ്തിനി । ശുനി ചൈവ ശ്വപാകേ ച പണ്ഡിതാഃ സമദര്ശിനഃ
വിദ്യയിലും വിനയത്തിലും സമ്പന്നനായ ബ്രാഹ്മണനെയും, പശുവിനെയും, ആനയെയും, നായയെയും, നായ്ക്കളെ ഭക്ഷിക്കുന്നവനെയും, ജ്ഞാനികള് സമദര്ശികളായി കാണുന്നു.
ഇഹൈവ തൈര്ജിതഃ സര്ഗോ യേഷാം സാമ്യേ സ്ഥിതം മനഃ । നിര്ദോഷം ഹി സമം ബ്രഹ്മ തസ്മാദ്ബ്രഹ്മണി തേ സ്ഥിതാഃ
യാരുടെ മനസ്സ് സമതയില് നിലകൊള്ളുന്നുവോ, ഇവിടെയേ തന്നെ അവര് സൃഷ്ടിയെ ജയിച്ചവരാണ്. കാരണം, ബ്രഹ്മം പിഴവില്ലാത്തതും സമത്വമുള്ളതുമാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് അവര് ബ്രഹ്മത്തില് നിലകൊള്ളുന്നത്.
ന പ്രഹൃഷ്യേത്പ്രിയം വ്യാപ്യ നോദ്വിജേത്പ്രാപ്യ ചാപ്രിയമ്। സ്ഥിരബുദ്ധിരസംമൂഢോ ബ്രഹ്മവിദ്ബ്രഹ്മണി സ്ഥിതഃ
പ്രിയം ലഭിച്ചാൽ അതിൽ അതിയായി ആനന്ദിക്കാറില്ല, അപ്രീയം നേരിട്ടാൽ ദു:ഖിക്കാറുമില്ല; ഉറച്ച മനസ്സുള്ളവനും ഭ്രമരഹിതനുമായവൻ ബ്രഹ്മം അറിയുന്നവൻ ബ്രഹ്മത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ബാഹ്യസ്പര്ശേഷ്വസക്താത്മാ വിന്ദത്യാത്മനി യത്സുഖമ് । സ ബ്രഹ്മയോഗയുക്താത്മാ സുഖമക്ഷയ്യമശ്രുതേ
ബാഹ്യവിഷയങ്ങളിൽ മനസ്സു ചേർക്കാതെ, ആത്മാവിനകത്തുള്ള ആനന്ദം കണ്ടെത്തുന്നവൻ ബ്രഹ്മയോഗത്തിൽ ലയിച്ചവനായി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കു കാണാനാവാത്ത, ക്ഷയിക്കാത്ത ആനന്ദം നേടുന്നു.
യേ ഹി സംസ്പര്ശജാ ഭോഗാ ദുഃഖയോനയ ഏവ തേ। ആദ്യന്തവന്തഃ കൌന്തേയ ന തേഷു രമതേ ബുധഃ
സ്പർശം മൂലമുണ്ടാകുന്ന സുഖങ്ങൾ എല്ലാം ദു:ഖത്തിന് കാരണമാകുന്നവയാണ്; അവയ്ക്ക് ആരംഭവും അവസാനും ഉണ്ട്, കൌന്തേയ, അതുകൊണ്ട് ബുദ്ധിമാന്മാർ അവയിൽ ആസ്വാദനം കാണുന്നില്ല.
ശക്നോതീഹൈവ യഃ സോഢും പ്രാക്ശരീരവിമോക്ഷണാത്। കാമക്രോധോദ്ഭവം വേഗം സ യുക്തഃ സ സുഖീ നരഃ
ശരീരം വിട്ടുപോകുന്നതിന് മുമ്പ് തന്നെ, ആഗ്രഹവും കോപവും ഉരുത്തിരിയുന്ന ശക്തിയെ സഹിക്കാൻ കഴിയുന്നവൻ യുക്തനായവനും യഥാർത്ഥത്തിൽ സന്തോഷമുള്ളവനും ആകുന്നു.
യോഽന്തഃസുഖോഽന്തരാരാമസ്തഥാന്തര്ജ്യോതിരേവ യഃ । സ യോഗീ ബ്രഹ്മനിര്വാണം ബ്രഹ്മഭൂതോഽധിഗച്ഛതി
ആനന്ദം ഉള്ളിലാണുള്ളത്, ആസ്വാദ്യവും ഉള്ളിലാണുള്ളത്, പ്രകാശവും ഉള്ളിലാണുള്ളത് — അങ്ങനെയുള്ള യോഗി ബ്രഹ്മമായി, ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിക്കുന്ന മോക്ഷം നേടുന്നു.
ലഭന്തേ ബ്രഹ്മനിര്വാണമൃഷയഃ ക്ഷീണകല്മഷാഃ। ഛിന്നദ്വൈധാ യതാത്മാനഃ സര്വഭൂതഹിതേ രതാഃ
പാപങ്ങൾ തീർന്ന, സംശയങ്ങൾ മുറിച്ചുമാറ്റിയ, മനസ്സു നിയന്ത്രിച്ച, എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഉപകാരത്തിൽ ആസ്വാദനം കാണുന്ന ഋഷിമാർ ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിക്കുന്ന മോക്ഷം നേടുന്നു.
കാമക്രോധവിയുക്താനാം യതീനാം യതചേതസാമ്। അഭിതോ ബ്രഹ്മനിര്വാണം വര്തതേ വിദിതാത്മനാമ്
ആഗ്രഹവും കോപവും വിട്ടുകളഞ്ഞ, മനസ്സു നിയന്ത്രിച്ച, ആത്മാവിനെ spരിചയിച്ച യതികൾക്ക് എല്ലാ ദിശകളിലും ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിക്കുന്ന മോക്ഷം ലഭ്യമാണ്.
സ്പര്ശാന്കൃത്വാ ബഹിര്ബാഹ്യാംശ്ചക്ഷുശ്ചൈവാന്തരേ ഭ്രുവോഃ । പ്രാണാപാനൌ സമൌ കൃത്വാ നാസാഭ്യന്തരചാരിണൌ
ബാഹ്യസ്പർശങ്ങൾ പുറത്തു വെച്ച്, കണ്ണ് കണ്യാകുടിയിൽ സ്ഥാപിച്ച്, മൂക്കിലൂടെ ഉള്ളിൽ പുറത്തേക്കുള്ള ശ്വാസം ഒരുപോലെ നടത്തുന്നു.
യതേന്ദ്രിയമനോബുദ്ധിര്മുനിര്മോക്ഷപരായണഃ। വിഗതേച്ഛാഭയക്രോധോ യഃ സദാ മുക്ത ഏവ സഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്സ്, ബുദ്ധി എന്നിവ നിയന്ത്രിച്ച, മോക്ഷത്തിൽ മനസ്സു നിർത്തിയ, ആഗ്രഹവും ഭയവും കോപവും വിട്ടയച്ച മുനി എപ്പോഴും മോക്ഷം നേടിയവനാണ്.
ഭോക്താരം യജ്ഞതപസാം സര്വലോകമഹേശ്വരമ് । സുഹൃദം സര്വഭൂതാനാം ജ്ഞാത്വാ മാം ശാന്തിമൃച്ഛതി
യജ്ഞത്തിൻ്റെയും തപസ്സിൻ്റെയും അനുഭവം ഏറ്റെടുക്കുന്നവനെന്നു, എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും മഹേശ്വരനെന്നു, എല്ലാ ജീവികൾക്കും സ്നേഹിതനെന്നു എന്നെ അറിഞ്ഞാൽ, ആൾക്ക് സമാധാനം ലഭിക്കും.
അനാശ്രിതഃ കര്മഫലം കാര്യം കര്മ കരോതി യഃ। സ സംന്യാസീ ച യോഗീ ച ന നിരഗ്നിര്ന ചാക്രിയഃ
കർമ്മഫലത്തിൽ ആശ്രയിക്കാതെ, നിർബന്ധമായുള്ള കര്മ്മം ചെയ്യുന്നവൻ തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ സന്ന്യാസിയും യോഗിയും; അഗ്നി ഉപേക്ഷിച്ചവനോ പ്രവർത്തനരഹിതനോ അല്ല.
യം സംന്യാസമിതി പ്രാഹുര്യോഗം തം വിദ്ധി പാണ്ഡവ । ന ഹ്യസംന്യസ്തസിംകല്പോ യോഗീ ഭവതി കശ്ചന
പാണ്ഡവാ, സന്ന്യാസം എന്നു പറയുന്നതു തന്നെ യോഗം ആണെന്ന് നീ അറിയണം; കാരണം, ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കാതെ ആരും യോഗിയായി മാറാൻ കഴിയില്ല.
ആരുരുക്ഷോര്മുനേര്യോഗം കര്മ കാരണമുച്യതേ। യോഗാരൂഢസ്യ തസ്യൈവ ശമഃ കാരണമുച്യതേ
യോഗത്തിലേക്ക് ഉയരാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മുനിക്ക് കര്മ്മം ആണ് മാർഗം; യോഗത്തിൽ ഉറച്ചവനു ശമം തന്നെയാണ് മാർഗം.
യദാ ഹി നേന്ദ്രിയാര്ഥേഷു ന കര്മസ്വനുഷഞ്ജതേ । സര്വസംകല്പസംന്യാസീ യോഗാരൂഢസ്തദോച്യതേ
ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ ആസ്വാദനമോ കര്മ്മങ്ങളിൽ ആസക്തിയോ ഇല്ലാതെ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, അപ്പൊഴാണ് അവൻ യോഗത്തിൽ ഉറച്ചവനെന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്.
ഉദ്ധരേദാത്മനാത്മാനം നാത്മാനമവസാദയേത് । ആത്മൈവ ഹ്യാത്മനോ ബന്ധുരാത്മൈവ രിപുരാത്മനഃ
സ്വയം തന്നെ ഉയർത്തണം, സ്വയം തന്നെ താഴ്ത്തരുത്; കാരണം, ആത്മാവാണ് സ്വയം തന്നെ സുഹൃത്ത്, ആത്മാവാണ് സ്വയം തന്നെ ശത്രു.
ബന്ധുരാത്മാഽഽത്മനസ്തസ്യ യേനാത്മൈവാത്മനാ ജിതഃ। അനാത്മനസ്തു ശത്രുത്വേ വര്തേതാത്മൈവ ശത്രുവത്
ആത്മാവിനെ സ്വയം ജയിച്ചവനു ആത്മാവാണ് സുഹൃത്ത്; ആത്മനിയമം ഇല്ലാത്തവനു ആത്മാവാണ് ശത്രുവായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
ജിതാത്മനഃ പ്രശാന്തസ്യ പരമാത്മാ സമാഹിതഃ। ശീതോഷ്ണസുഖദുഃഖേഷു തഥാ മാനാപമാനയോഃ
ആത്മനിയമം നേടിയ, മനസ്സു ശാന്തമായവനിൽ പരമാത്മാവ് ഉറപ്പായി നിലകൊള്ളുന്നു; ചൂടിലും തണുപ്പിലും, സുഖത്തിലും ദു:ഖത്തിലും, മാനത്തിലും അപമാനത്തിലും.
ജ്ഞാനവിജ്ഞാനതൃപ്താത്മാ കൂടസ്ഥോ വിജിതേന്ദ്രിയഃ । യുക്ത ഇത്യുച്യതേ യോഗീ സമലോഷ്ഠാശ്മകാഞ്ചനഃ
ജ്ഞാനത്തിലും വിവേകത്തിലും തൃപ്തനായ, മാറ്റമില്ലാത്ത, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ച, മണ്ണിനെയും കല്ലിനെയും പൊന്നിനെയും ഒരുപോലെ കാണുന്ന യോഗിയെയാണ് യുക്തനെന്ന് പറയുന്നത്.
സുഹൃന്മിത്രാര്യുദാസീനമധ്യസ്ഥദ്വേഷ്യബന്ധുഷു। സാധുഷ്വപി ച പാപേഷു സമബുദ്ധിര്വിശിഷ്യതേ
സുഹൃത്തുക്കളെയും കൂട്ടുകാരെയും ശത്രുക്കളെയും അന്യപക്ഷക്കാരെയും മധ്യസ്ഥരെയും വെറുപ്പുള്ളവരെയും ബന്ധുക്കളെയും നല്ലവരെയും ദുഷ്ടരെയും ഒരുപോലെ കാണുന്നവൻ മറ്റൊരാളേക്കാൾ ഉന്നതനാണ്.
യോഗീ യുഞ്ജീത സതതമാത്മാനം രഹസി സ്ഥിതഃ । ഏകാകീ യതചിത്താത്മാ നിരാശീരപരിഗ്രഹഃ
യോഗി എപ്പോഴും തനിയെ, ഒറ്റയ്ക്ക്, ആഗ്രഹങ്ങളോ സ്വത്തോ ഇല്ലാതെ, മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും നിയന്ത്രിച്ച്, ഒറ്റാന്തിരിയിൽ ഇരുന്നു ആത്മാവിനെ ശാന്തമാക്കണം.
ശുചൌ ദേശേ പ്രതിഷ്ഠാപ്യ സ്ഥിരമാസനമാത്മനഃ । നാത്യുച്ഛ്രിതം നാതിനീചം ചൈലാജിനകുശോത്തരമ്
ശുദ്ധമായ സ്ഥലത്ത്, അതിനായുള്ള ഇരിപ്പിടം വളരെ ഉയർന്നതോ വളരെ താഴ്ന്നതോ അല്ലാതെ, വസ്ത്രം, മയില്പൊക്കം, ദർഭാ പുല്ല് എന്നിവയാൽ മൂടി ഒരുക്കണം.
തത്രൈകാഗ്രം മനഃ കൃത്വാ യതചിത്തേന്ദ്രിയക്രിയഃ । ഉപവിശ്യാസനേ യുഞ്ജ്യാദ്യോഗമാത്മവിശുദ്ധയേ
അവിടെ മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി, മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളുമെല്ലാം നിയന്ത്രിച്ച്, ആ ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുന്നു ആത്മശുദ്ധിക്കായി യോഗം അഭ്യസിക്കണം.
സമം കായശിരോഗ്രീവം ധാരയന്നചലം സ്ഥിരഃ। സംപ്രേക്ഷ്യ നാസികാഗ്രം സ്വം ദിശശ്ചാനവലോകഥന്
ശരീരം, തല, കഴുത്ത് എല്ലാം നേരെ, അചഞ്ചലമായി ഉറപ്പോടെ പിടിച്ചു, കണ്ണ് തന്റേതായ മൂക്കിന്റെ അഗ്രത്തിൽ നിലയ്ക്കണം, മറ്റു ദിശകളിലേക്ക് നോക്കരുത്.
പ്രശാന്താത്മാ വിഗതഭീര്ബ്രഹ്മചാരിവ്രതേ സ്ഥിതഃ । പ്രനഃ സംയമ്യ മച്ചിത്തോ യുക്ത ആസീത മത്പരഃ
മനസ്സിൽ സമാധാനം, ഭയമില്ലാതെ, ബ്രഹ്മചാര്യ വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചവനായി, ശ്വാസം നിയന്ത്രിച്ച്, മനസ്സിൽ എന്നെ മാത്രം ധ്യാനിച്ച്, സമാധാനത്തോടെ ഇരിക്കണം.
യുഞ്ജന്നേവം സദാത്മാനം യോഗീ നിയതമാനസഃ । ശാന്തിം നിര്വാണപരമാം മത്സംസ്ഥാമധിഗച്ഛതി
ഇങ്ങനെ ആത്മാവിനെ എപ്പോഴും നിയന്ത്രിച്ച്, മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ച യോഗി, എന്നിൽ നിലകൊണ്ട പരമശാന്തിയും മോക്ഷവും പ്രാപിക്കും.
നാത്യശ്രതസ്തു യോഗോഽസ്തി ന ചൈകാന്തമനശ്നതഃ । ന ചാതിസ്വപ്രശീലസ്യ ജാഗ്രതോ നൈവ ചാര്ജുന
അര്ജുനാ, അത്യധികം ഭക്ഷിക്കുന്നവർക്കും, ഒന്നും ഭക്ഷിക്കാത്തവർക്കും, വളരെ അധികം ഉറങ്ങുന്നവർക്കും, എപ്പോഴും ഉണരുന്നവർക്കും യോഗം അനുയോജ്യമല്ല.
യുക്താഹാരവിഹാരസ്യ യുക്തചേഷ്ടസ്യ കര്മസു। യുക്തസ്വപ്നാവവോധസ്യ യോഗോ ഭവതി ദുഃഖഹാ
ഭക്ഷണത്തിലും വിനോദത്തിലും, പ്രവൃത്തികളിലും, ഉറക്കത്തിലും ഉണരുന്നതിലും മിതമായവനായി ജീവിക്കുന്നവർക്കാണ് യോഗം ദു:ഖം അകറ്റുന്നത്.
യദാ വിനിയതം ചിത്തമാത്മന്യേവാവതിഷ്ഠതേ। നിസ്പൃഹഃ സര്വകാമേഭ്യോ യുക്ത ഇത്യുച്യതേ തദാ
മനസ്സിനെ പൂർണ്ണമായും നിയന്ത്രിച്ച്, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും വിട്ട്, ആത്മാവിൽ മാത്രം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, അപ്പോഴാണ് യുക്തനെന്നു പറയുന്നത്.