നൈവ കിംചിത്കരോമീതി യുക്തോ മന്യേത തത്ത്വവിത് । പശ്യഞ്ശൃണ്വന്സ്പൃശഞ്ജിഘ്രന്നശ്രന്ഗച്ഛന്സ്വപന്ശ്വസന്
തത്ത്വജ്ഞാനിയായ യോഗി, കാണുമ്പോഴും, കേള്ക്കുമ്പോഴും, തൊടുമ്പോഴും, മണക്കുമ്പോഴും, ഭക്ഷിക്കുമ്പോഴും, നടക്കുമ്പോഴും, ഉറങ്ങുമ്പോഴും, ശ്വസിക്കുമ്പോഴും, 'ഞാന് ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല' എന്നാണു കരുതേണ്ടത്.
പ്രലപന്വിസൃജന്ഗൃഹ്ണന്നൃന്മിഷന്നിമിഷന്നപി। ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്ഥേഷു വര്തന്ത ഇതി ധാരയന്
സംസാരിക്കുമ്പോഴും, വിട്ടുവിടുമ്പോഴും, പിടിക്കുമ്പോഴും, കണ്ണ് തുറക്കുമ്പോഴും അടയ്ക്കുമ്പോഴും, ഇന്ദ്രിയങ്ങള് ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളില് സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നാണു മനസ്സിലാക്കണം.
ബ്രഹ്മണ്യാധായ കര്മാണി സങ്ഗം ത്യക്ത്വാ കരോതി യഃ। ലിപ്യതേ ന സ പാപേന പദ്മപത്രമിവാമ്ഭസാ
ബന്ധം ഉപേക്ഷിച്ച് കര്മ്മങ്ങള് ബ്രഹ്മത്തിലേക്ക് സമര്പ്പിച്ച് ചെയ്യുന്നവന്, പാപം തൊടുന്നില്ല; ജലത്തില് താമരയിലം തൊടാത്തതുപോലെ.
കായേന മനസാ ബുദ്ധ്യാ കേവലൈരിന്ദ്രിയൈരപി । യോഗിനഃ കര്മ കുര്വന്തി സങ്ഗം ത്യക്ത്വാത്മശുദ്ധയേ
യോഗികള് ശരീരത്താലോ, മനസ്സാലോ, ബുദ്ധിയാലോ, അല്ലെങ്കില് വെറും ഇന്ദ്രിയങ്ങളാലോ കര്മ്മം ചെയ്യുന്നു; ബന്ധം ഉപേക്ഷിച്ച് ആത്മശുദ്ധിക്കായി.
യുക്തഃ കര്മഫലം ത്യക്ത്വാ ശാന്തിമാപ്നോതി നൈഷ്ഠികീമ് । അയുക്തഃ കാമകാരേണ ഫലേ സക്തോ നിബധ്യതേ
ഫലത്തില് ആസക്തി ഉപേക്ഷിച്ച ഏകാഗ്രനായവന് ശാശ്വതമായ ശാന്തി പ്രാപിക്കുന്നു. ഏകാഗ്രതയില്ലാത്തവന് ആഗ്രഹപ്രേരിതനായി ഫലത്തില് ആസക്തനാകുമ്പോള് ബന്ധിതനാവുന്നു.
സര്വകര്മാണി മനസാ സംന്യസ്യാസ്തേ സുഖം വശീ । നവദ്വാരേ പുരേ ദേഹീ നൈവ കുര്വന്ന കാരയന്
എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും മനസ്സില് ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്വയം നിയന്ത്രിച്ചവന് ഒമ്പതു വാതിലുകളുള്ള നഗരംപോലെയുള്ള ശരീരത്തില് സന്തോഷത്തോടെ വസിക്കുന്നു; അവന് ചെയ്യുകയോ ചെയ്യിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.
ന കര്തൃത്വം ന കര്മാണി ലോകസ്യ സൃജതി പ്രഭുഃ । ന കര്മഫലസംയോഗം സ്വഭാവസ്തു പ്രവര്തതേ
ലോകത്തിന് കര്ത്തൃത്വം, കര്മ്മങ്ങള്, കര്മ്മഫലങ്ങളുടെ ബന്ധം എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കുന്നത് പരമാത്മാവല്ല; സ്വഭാവം തന്നെയാണ് ഇവ നടത്തുന്നത്.
നാദത്തേ കസ്യ ചിത്പാപം ന ചൈവ സുകൃതം വിഭുഃ । അജ്ഞാനേനാവൃതം ജ്ഞാനം തേന മുഹ്യന്തി ജന്തവഃ
സര്വ്വവ്യാപിയായവന് ആരുടേയും പാപം അല്ലെങ്കില് പുണ്യം ഏറ്റെടുക്കുന്നില്ല. അജ്ഞാനം ജ്ഞാനത്തെ മറയ്ക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ജീവികള് ഭ്രമിക്കുന്നത്.
ജ്ഞാനേന തു തദജ്ഞാനം യേഷാം നാശിതമാത്മനഃ । തേഷാമാദിത്യവജ്ജ്ഞാനം പ്രകാശയതി തത്പരമ്
ആത്മജ്ഞാനത്തിലൂടെ ആരുടേയും അജ്ഞാനം നശിച്ചിട്ടുണ്ടോ, അവരില് ആ ജ്ഞാനം സൂര്യനെപ്പോലെ പരമത്തിനെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.
തദ്ബുദ്ധയസ്തദാത്മാനസ്തന്നിഷ്ഠാസ്തത്പരായണാഃ । ഗച്ഛന്ത്യപുനരാവൃത്തിം ജ്ഞാനനിര്ധൂതകല്മഷാഃ
ബുദ്ധിയും ആത്മാവും അതിലേയ്ക്കു സമര്പ്പിച്ചവരും, അതില് സ്ഥിരതയുള്ളവരും, അതില് മുഴുകിയവരും, ജ്ഞാനത്താല് പാപങ്ങള് നശിച്ചവരും, വീണ്ടും ജന്മമെടുക്കാതെ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.
വിദ്യാവിനയസംപന്നേ ബ്രാഹ്മണേ ഗവി ഹസ്തിനി । ശുനി ചൈവ ശ്വപാകേ ച പണ്ഡിതാഃ സമദര്ശിനഃ
വിദ്യയിലും വിനയത്തിലും സമ്പന്നനായ ബ്രാഹ്മണനെയും, പശുവിനെയും, ആനയെയും, നായയെയും, നായ്ക്കളെ ഭക്ഷിക്കുന്നവനെയും, ജ്ഞാനികള് സമദര്ശികളായി കാണുന്നു.
ഇഹൈവ തൈര്ജിതഃ സര്ഗോ യേഷാം സാമ്യേ സ്ഥിതം മനഃ । നിര്ദോഷം ഹി സമം ബ്രഹ്മ തസ്മാദ്ബ്രഹ്മണി തേ സ്ഥിതാഃ
യാരുടെ മനസ്സ് സമതയില് നിലകൊള്ളുന്നുവോ, ഇവിടെയേ തന്നെ അവര് സൃഷ്ടിയെ ജയിച്ചവരാണ്. കാരണം, ബ്രഹ്മം പിഴവില്ലാത്തതും സമത്വമുള്ളതുമാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് അവര് ബ്രഹ്മത്തില് നിലകൊള്ളുന്നത്.
ന പ്രഹൃഷ്യേത്പ്രിയം വ്യാപ്യ നോദ്വിജേത്പ്രാപ്യ ചാപ്രിയമ്। സ്ഥിരബുദ്ധിരസംമൂഢോ ബ്രഹ്മവിദ്ബ്രഹ്മണി സ്ഥിതഃ
പ്രിയം ലഭിച്ചാൽ അതിൽ അതിയായി ആനന്ദിക്കാറില്ല, അപ്രീയം നേരിട്ടാൽ ദു:ഖിക്കാറുമില്ല; ഉറച്ച മനസ്സുള്ളവനും ഭ്രമരഹിതനുമായവൻ ബ്രഹ്മം അറിയുന്നവൻ ബ്രഹ്മത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ബാഹ്യസ്പര്ശേഷ്വസക്താത്മാ വിന്ദത്യാത്മനി യത്സുഖമ് । സ ബ്രഹ്മയോഗയുക്താത്മാ സുഖമക്ഷയ്യമശ്രുതേ
ബാഹ്യവിഷയങ്ങളിൽ മനസ്സു ചേർക്കാതെ, ആത്മാവിനകത്തുള്ള ആനന്ദം കണ്ടെത്തുന്നവൻ ബ്രഹ്മയോഗത്തിൽ ലയിച്ചവനായി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കു കാണാനാവാത്ത, ക്ഷയിക്കാത്ത ആനന്ദം നേടുന്നു.
യേ ഹി സംസ്പര്ശജാ ഭോഗാ ദുഃഖയോനയ ഏവ തേ। ആദ്യന്തവന്തഃ കൌന്തേയ ന തേഷു രമതേ ബുധഃ
സ്പർശം മൂലമുണ്ടാകുന്ന സുഖങ്ങൾ എല്ലാം ദു:ഖത്തിന് കാരണമാകുന്നവയാണ്; അവയ്ക്ക് ആരംഭവും അവസാനും ഉണ്ട്, കൌന്തേയ, അതുകൊണ്ട് ബുദ്ധിമാന്മാർ അവയിൽ ആസ്വാദനം കാണുന്നില്ല.
ശക്നോതീഹൈവ യഃ സോഢും പ്രാക്ശരീരവിമോക്ഷണാത്। കാമക്രോധോദ്ഭവം വേഗം സ യുക്തഃ സ സുഖീ നരഃ
ശരീരം വിട്ടുപോകുന്നതിന് മുമ്പ് തന്നെ, ആഗ്രഹവും കോപവും ഉരുത്തിരിയുന്ന ശക്തിയെ സഹിക്കാൻ കഴിയുന്നവൻ യുക്തനായവനും യഥാർത്ഥത്തിൽ സന്തോഷമുള്ളവനും ആകുന്നു.
യോഽന്തഃസുഖോഽന്തരാരാമസ്തഥാന്തര്ജ്യോതിരേവ യഃ । സ യോഗീ ബ്രഹ്മനിര്വാണം ബ്രഹ്മഭൂതോഽധിഗച്ഛതി
ആനന്ദം ഉള്ളിലാണുള്ളത്, ആസ്വാദ്യവും ഉള്ളിലാണുള്ളത്, പ്രകാശവും ഉള്ളിലാണുള്ളത് — അങ്ങനെയുള്ള യോഗി ബ്രഹ്മമായി, ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിക്കുന്ന മോക്ഷം നേടുന്നു.
ലഭന്തേ ബ്രഹ്മനിര്വാണമൃഷയഃ ക്ഷീണകല്മഷാഃ। ഛിന്നദ്വൈധാ യതാത്മാനഃ സര്വഭൂതഹിതേ രതാഃ
പാപങ്ങൾ തീർന്ന, സംശയങ്ങൾ മുറിച്ചുമാറ്റിയ, മനസ്സു നിയന്ത്രിച്ച, എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഉപകാരത്തിൽ ആസ്വാദനം കാണുന്ന ഋഷിമാർ ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിക്കുന്ന മോക്ഷം നേടുന്നു.
കാമക്രോധവിയുക്താനാം യതീനാം യതചേതസാമ്। അഭിതോ ബ്രഹ്മനിര്വാണം വര്തതേ വിദിതാത്മനാമ്
ആഗ്രഹവും കോപവും വിട്ടുകളഞ്ഞ, മനസ്സു നിയന്ത്രിച്ച, ആത്മാവിനെ spരിചയിച്ച യതികൾക്ക് എല്ലാ ദിശകളിലും ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിക്കുന്ന മോക്ഷം ലഭ്യമാണ്.
സ്പര്ശാന്കൃത്വാ ബഹിര്ബാഹ്യാംശ്ചക്ഷുശ്ചൈവാന്തരേ ഭ്രുവോഃ । പ്രാണാപാനൌ സമൌ കൃത്വാ നാസാഭ്യന്തരചാരിണൌ
ബാഹ്യസ്പർശങ്ങൾ പുറത്തു വെച്ച്, കണ്ണ് കണ്യാകുടിയിൽ സ്ഥാപിച്ച്, മൂക്കിലൂടെ ഉള്ളിൽ പുറത്തേക്കുള്ള ശ്വാസം ഒരുപോലെ നടത്തുന്നു.
യതേന്ദ്രിയമനോബുദ്ധിര്മുനിര്മോക്ഷപരായണഃ। വിഗതേച്ഛാഭയക്രോധോ യഃ സദാ മുക്ത ഏവ സഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്സ്, ബുദ്ധി എന്നിവ നിയന്ത്രിച്ച, മോക്ഷത്തിൽ മനസ്സു നിർത്തിയ, ആഗ്രഹവും ഭയവും കോപവും വിട്ടയച്ച മുനി എപ്പോഴും മോക്ഷം നേടിയവനാണ്.
ഭോക്താരം യജ്ഞതപസാം സര്വലോകമഹേശ്വരമ് । സുഹൃദം സര്വഭൂതാനാം ജ്ഞാത്വാ മാം ശാന്തിമൃച്ഛതി
യജ്ഞത്തിൻ്റെയും തപസ്സിൻ്റെയും അനുഭവം ഏറ്റെടുക്കുന്നവനെന്നു, എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും മഹേശ്വരനെന്നു, എല്ലാ ജീവികൾക്കും സ്നേഹിതനെന്നു എന്നെ അറിഞ്ഞാൽ, ആൾക്ക് സമാധാനം ലഭിക്കും.
അനാശ്രിതഃ കര്മഫലം കാര്യം കര്മ കരോതി യഃ। സ സംന്യാസീ ച യോഗീ ച ന നിരഗ്നിര്ന ചാക്രിയഃ
കർമ്മഫലത്തിൽ ആശ്രയിക്കാതെ, നിർബന്ധമായുള്ള കര്മ്മം ചെയ്യുന്നവൻ തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ സന്ന്യാസിയും യോഗിയും; അഗ്നി ഉപേക്ഷിച്ചവനോ പ്രവർത്തനരഹിതനോ അല്ല.
യം സംന്യാസമിതി പ്രാഹുര്യോഗം തം വിദ്ധി പാണ്ഡവ । ന ഹ്യസംന്യസ്തസിംകല്പോ യോഗീ ഭവതി കശ്ചന
പാണ്ഡവാ, സന്ന്യാസം എന്നു പറയുന്നതു തന്നെ യോഗം ആണെന്ന് നീ അറിയണം; കാരണം, ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കാതെ ആരും യോഗിയായി മാറാൻ കഴിയില്ല.
ആരുരുക്ഷോര്മുനേര്യോഗം കര്മ കാരണമുച്യതേ। യോഗാരൂഢസ്യ തസ്യൈവ ശമഃ കാരണമുച്യതേ
യോഗത്തിലേക്ക് ഉയരാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മുനിക്ക് കര്മ്മം ആണ് മാർഗം; യോഗത്തിൽ ഉറച്ചവനു ശമം തന്നെയാണ് മാർഗം.
യദാ ഹി നേന്ദ്രിയാര്ഥേഷു ന കര്മസ്വനുഷഞ്ജതേ । സര്വസംകല്പസംന്യാസീ യോഗാരൂഢസ്തദോച്യതേ
ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ ആസ്വാദനമോ കര്മ്മങ്ങളിൽ ആസക്തിയോ ഇല്ലാതെ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, അപ്പൊഴാണ് അവൻ യോഗത്തിൽ ഉറച്ചവനെന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്.
ഉദ്ധരേദാത്മനാത്മാനം നാത്മാനമവസാദയേത് । ആത്മൈവ ഹ്യാത്മനോ ബന്ധുരാത്മൈവ രിപുരാത്മനഃ
സ്വയം തന്നെ ഉയർത്തണം, സ്വയം തന്നെ താഴ്ത്തരുത്; കാരണം, ആത്മാവാണ് സ്വയം തന്നെ സുഹൃത്ത്, ആത്മാവാണ് സ്വയം തന്നെ ശത്രു.
ബന്ധുരാത്മാഽഽത്മനസ്തസ്യ യേനാത്മൈവാത്മനാ ജിതഃ। അനാത്മനസ്തു ശത്രുത്വേ വര്തേതാത്മൈവ ശത്രുവത്
ആത്മാവിനെ സ്വയം ജയിച്ചവനു ആത്മാവാണ് സുഹൃത്ത്; ആത്മനിയമം ഇല്ലാത്തവനു ആത്മാവാണ് ശത്രുവായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
ജിതാത്മനഃ പ്രശാന്തസ്യ പരമാത്മാ സമാഹിതഃ। ശീതോഷ്ണസുഖദുഃഖേഷു തഥാ മാനാപമാനയോഃ
ആത്മനിയമം നേടിയ, മനസ്സു ശാന്തമായവനിൽ പരമാത്മാവ് ഉറപ്പായി നിലകൊള്ളുന്നു; ചൂടിലും തണുപ്പിലും, സുഖത്തിലും ദു:ഖത്തിലും, മാനത്തിലും അപമാനത്തിലും.
ജ്ഞാനവിജ്ഞാനതൃപ്താത്മാ കൂടസ്ഥോ വിജിതേന്ദ്രിയഃ । യുക്ത ഇത്യുച്യതേ യോഗീ സമലോഷ്ഠാശ്മകാഞ്ചനഃ
ജ്ഞാനത്തിലും വിവേകത്തിലും തൃപ്തനായ, മാറ്റമില്ലാത്ത, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ച, മണ്ണിനെയും കല്ലിനെയും പൊന്നിനെയും ഒരുപോലെ കാണുന്ന യോഗിയെയാണ് യുക്തനെന്ന് പറയുന്നത്.