അപരേ നിയതാഹാരാഃ പ്രാണാന്പ്രാണേഷു ജുഹ്വതി । സര്വേഽപ്യേതേ യജ്ഞവിദോ യജ്ഞക്ഷപിതകല്മഷാഃ
മറ്റുചിലര് നിയന്ത്രിതാഹാരത്തോടെ പ്രാണങ്ങളെ പ്രാണങ്ങളില് അര്പ്പിക്കുന്നു. ഇവര് എല്ലാവരും യജ്ഞത്തെ അറിയുന്നവരും, യജ്ഞത്തിലൂടെ പാപങ്ങള് നശിച്ചവരുമാണ്.
യജ്ഞശിഷ്ടാമൃതഭുജോ യാന്തി ബ്രഹ്മ സനാതനമ് । നായം ലോകോഽസ്ത്യയജ്ഞസ്യ കുതോഽന്യഃ കുരുസത്തമ
യജ്ഞശേഷമുള്ള അമൃതം അനുഭവിക്കുന്നവര് ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു. യജ്ഞം ചെയ്യാത്തവന് ഈ ലോകം ഇല്ല, പിന്നെ മറ്റെന്ത് ലഭിക്കും, കുരുവീര?
ഏവം ബഹുവിധാ യജ്ഞാ വിതതാ ബ്രഹ്മണോ മുഖേ। കര്മജാന്വിദ്ധി താന്സര്വാനേവം ജ്ഞാത്വാ വിമോക്ഷ്യസേ
ഇങ്ങനെ അനേകം വിധത്തിലുള്ള യജ്ഞങ്ങള് ബ്രഹ്മയുടെ വായില് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അവയെല്ലാം കര്മത്തില് നിന്നാണെന്ന് അറിഞ്ഞുകൊള്ക. ഇതറിഞ്ഞാല് നീ മോക്ഷം നേടും.
ശ്രേയാന്ദ്രവ്യമയാദ്യജാജ്ജ്ഞാനയജ്ഞഃ പരംതപ । സര്വം കര്മാഖിലം പാര്ഥ ജ്ഞാനേ പരിസമാപ്യതേ
ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ, വസ്തുക്കള് അര്പ്പിച്ച് ചെയ്യുന്ന യജ്ഞത്തേക്കാള് ജ്ഞാനയജ്ഞം ഉത്തമമാണ്. പാര്ത്ഥാ, എല്ലാ കര്മങ്ങളും അവസാനം ജ്ഞാനത്തില് ലയിക്കുന്നു.
തദ്വിദ്ധി പ്രണിപാതേന പരിപ്രശ്നേന സേവയാ । ഉപദേക്ഷ്യന്തി തേ ജ്ഞാനം ജ്ഞാനിനസ്തത്ത്വദര്ശിനഃ
വിദ്യയെ നേടാന് വിനയപൂര്വ്വം നമിച്ചു ചോദിച്ചും സേവിച്ചും ചെയ്യണം. സത്യത്തെ കാണുന്ന ജ്ഞാനികള് നിന്നെ ജ്ഞാനത്തിലേക്ക് നയിക്കും.
യജ്ജ്ഞാത്വാ ന പുനര്മോഹമേവം യാസ്യസി പാണ്ഡവ । യേന ഭൂതാന്യശേഷേണ ദ്രക്ഷ്യസ്യാത്മന്യഥോ മയി
ഇത് അറിഞ്ഞാല് നീ വീണ്ടും ഇങ്ങനെയുള്ള മോഹത്തില് ആകില്ല, പാണ്ഡവാ. ഇതിലൂടെ നീ എല്ലാ ജീവികളെയും പൂര്ണമായി നിന്നില് കാണും, എന്നിലും കാണും.
അപി ചേദസി പാപേഭ്യഃ സര്വേഭ്യഃ പാപകൃത്തമഃ । സര്വം ജ്ഞാനപ്ലവേനൈവ വൃജിനം സംതരിഷ്യസി
നീ എല്ലാ പാപികളിലും ഏറ്റവും വലിയ പാപിയാണെങ്കിലും, ജ്ഞാനത്തിന്റെ തൂണുപോലെയുള്ള വണ്ടിയിലൂടെ നീ എല്ലാ പാപങ്ങളും കടന്ന് പോകും.
യഥൈധാംസി സമിദ്ധോഽഗ്നിര്ഭസ്മാസാത്കുരുതേഽര്ജുന । ജ്ഞാനാഗ്നിഃ സര്വകര്മാണി ഭസ്മസാത്കുരുതേ യഥാ
അര്ജുനാ, തീ പെടിച്ച അഗ്നി ഇന്ധനം ചാരമാക്കുന്നതുപോലെ, ജ്ഞാനത്തിന്റെ അഗ്നി എല്ലാ കര്മങ്ങളും ചാരമാക്കും.
ന ഹി ജ്ഞാനേന സദൃശം പവിത്രമിഹ വിദ്യതേ। തത്സ്വയം യോഗസംസിദ്ധഃ കാലേനാത്മനി വിന്ദതി
ജ്ഞാനത്തിന് സമം ഈ ലോകത്ത് ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതൊന്നുമില്ല. യോഗത്തില് പക്വനായവന് സമയമാകുമ്പോള് അതിനെ സ്വയം കണ്ടെത്തും.
ശ്രദ്ധാവാഁല്ലഭതേ ജ്ഞാനം തത്പരഃ സംയതേന്ദ്രിയഃ । ജ്ഞാനം ലബ്ധ്വാ പരാം ശാന്തിമചിരേണാധിഗച്ഛതി
വിശ്വാസമുള്ളവനും, സമര്പ്പിതനുമായും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും ജ്ഞാനം നേടുന്നു. ജ്ഞാനം ലഭിച്ച ശേഷം, അവന് ഉടന് പരമശാന്തി നേടുന്നു.
അജ്ഞശ്ചാശ്രദ്ദധാനശ്ച സംശയാത്മാ വിനശ്യതി। നായം ലോകോഽസ്തി ന പരോ ന സുഖം സംശയാത്മനഃ
അജ്ഞാനിയും, വിശ്വാസമില്ലാത്തവനും, സംശയമുള്ള മനസ്സുള്ളവനും നശിക്കുന്നു. സംശയമുള്ളവന് ഈ ലോകവും, പരലോകവും, സന്തോഷവും ഇല്ല.
യോഗസംന്യസ്തകര്മാണം ജ്ഞാനസംഛിന്നസംശയമ് । ആത്മവന്തം ന കര്മാണി നിബധ്നന്തി ധനംജയ
ധനഞ്ജയാ, യോഗത്തിലൂടെ കര്മങ്ങള് ഉപേക്ഷിച്ചവനും, ജ്ഞാനത്തോടെ സംശയങ്ങള് മുറിച്ചവനും, ആത്മാവിനെ പിടിച്ചവനും കര്മങ്ങള് ബന്ധിപ്പിക്കില്ല.
തസ്മാദജ്ഞാനസംഭൂതം ഹൃത്സ്ഥം ജ്ഞാനാസിനാഽഽത്മനഃ । ഛിത്ത്വൈനം സംശയം യോഗമാതിഷ്ഠോത്തിഷ്ഠ ഭാരത
അതിനാല് അജ്ഞാനത്തില് നിന്നുള്ള ഹൃദയത്തിലെ സംശയം ജ്ഞാനത്തിന്റെ വാളുകൊണ്ട് മുറിച്ചുകളയുക. യോഗത്തില് ഉറച്ചു നില്ക്കുക, എഴുന്നേല്ക്കു ഭാരതാ.
സംന്യാസം കര്മണാം കൃഷ്ണ കപുനര്യോഗം ച ശംസസി। യച്ഛ്രേയ ഏതയോരേകം തന്മേ ബ്രൂഹി സുനിശ്ചിതമ്
കൃഷ്ണാ, നീ കര്മങ്ങളുടെ സംയാസവും വീണ്ടും യോഗവും പ്രശംസിക്കുന്നു. ഈ രണ്ടില് ഏതാണ് ഉത്തമം എന്ന് വ്യക്തമായി എനിക്ക് പറയൂ.
സംന്യാസഃ കര്മയോഗശ്ച നിഃശ്രേയസകരാവുഭൌ । തയോസ്തു കര്മസംന്യാസാത്കര്മയോഗോ വിശിഷ്യതേ
സന്യാസവും കര്മ്മയോഗവും രണ്ടും പരമമായ മോക്ഷത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്. എന്നാല് ഈ രണ്ടില് കര്മ്മയോഗം, കര്മ്മസന്യാസത്തേക്കാള് ഉത്തമമാണ്.
ജ്ഞേയഃ സ നിത്യസംന്യാസീ യോ ന ദ്വേഷ്ടി ന കാങ്ക്ഷതി। നിര്ദ്വന്ദ്വോ ഹി മഹാബാഹോ സുഖം ബന്ധാത്പ്രമുച്യതേ
ആര്ക്കും വെറുക്കാതെയും ആഗ്രഹിക്കാതെയും ഇരിക്കുന്നവന് യഥാര്ത്ഥത്തില് എപ്പോഴും സന്യാസിയാണ്. ദ്വന്ദങ്ങള് ഇല്ലാതവന് എളുപ്പത്തില് ബന്ധനങ്ങളില് നിന്ന് മോചിതനാവുന്നു.
സാങ്ഖ്യയോഗൌ പൃഥഗ്ബാലാഃ പ്രവദന്തി ന പണ്ഡിതാഃ । ഏകമപ്യാസ്ഥിതഃ സമ്യഗുഭയോര്വിന്ദതേ ഫലമ്
സാംഖ്യയും യോഗവും വേറിട്ടതാണെന്ന് പറയുന്നത് ബാലിശരായവരാണ്; ജ്ഞാനികള് അങ്ങനെ പറയാറില്ല. ഇവയില് ഏതെങ്കിലും ഒന്നില് ശരിയായി നിലകൊള്ളുന്നവന് രണ്ടിന്റെയും ഫലം ലഭിക്കും.
യത്സാങ്ഖ്യൈഃ പ്രാപ്യതേ സ്ഥാനം തദ്യോഗൈരപി ഗമ്യതേ । ഏകം സാങ്ഖ്യം ച യോഗം ച യഃ പശ്യതി സ പശ്യതി
സാംഖ്യരൂപത്തില് ലഭിക്കുന്ന അവസ്ഥ, യോഗികള്ക്കും അതേപോലെയാണ് ലഭിക്കുന്നത്. സാംഖ്യയും യോഗവും ഒന്നാണെന്ന് കാണുന്നവന് യഥാര്ത്ഥത്തില് കാണുന്നവനാണ്.
സംന്യാസസ്തു മഹാബാഹോ ദുഃഖമാപ്തുമയോഗതഃ । യോഗയുക്തോ മുനിര്ബ്രഹ്മ നചിരേണാധിഗച്ഛതി
മഹാബാഹുവേ, യോഗം കൂടാതെ സന്യാസം പ്രാപിക്കാനാവുന്നത് വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. യോഗത്തില് ഏകാഗ്രനായ മুনি ബ്രഹ്മത്തെ വേഗത്തില് പ്രാപിക്കുന്നു.
യോഗയുക്തോ വിശുദ്ധാത്മാ വിജിതാത്മാ ജിതേന്ദ്രിയഃ । സര്വഭൂതാത്മഭൂതാത്മാ കുര്വന്നപി ന ലിപ്യതേ
യോഗത്തില് ഏകാഗ്രനായവന്, മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ജയിച്ചവന്, ആത്മാവ് ശുദ്ധമായവന്, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവായി ഇരിക്കുന്നവന്, കര്മ്മം ചെയ്യുമ്പോഴും അതില് അകപ്പെടുന്നില്ല.
നൈവ കിംചിത്കരോമീതി യുക്തോ മന്യേത തത്ത്വവിത് । പശ്യഞ്ശൃണ്വന്സ്പൃശഞ്ജിഘ്രന്നശ്രന്ഗച്ഛന്സ്വപന്ശ്വസന്
തത്ത്വജ്ഞാനിയായ യോഗി, കാണുമ്പോഴും, കേള്ക്കുമ്പോഴും, തൊടുമ്പോഴും, മണക്കുമ്പോഴും, ഭക്ഷിക്കുമ്പോഴും, നടക്കുമ്പോഴും, ഉറങ്ങുമ്പോഴും, ശ്വസിക്കുമ്പോഴും, 'ഞാന് ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല' എന്നാണു കരുതേണ്ടത്.
പ്രലപന്വിസൃജന്ഗൃഹ്ണന്നൃന്മിഷന്നിമിഷന്നപി। ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്ഥേഷു വര്തന്ത ഇതി ധാരയന്
സംസാരിക്കുമ്പോഴും, വിട്ടുവിടുമ്പോഴും, പിടിക്കുമ്പോഴും, കണ്ണ് തുറക്കുമ്പോഴും അടയ്ക്കുമ്പോഴും, ഇന്ദ്രിയങ്ങള് ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളില് സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നാണു മനസ്സിലാക്കണം.
ബ്രഹ്മണ്യാധായ കര്മാണി സങ്ഗം ത്യക്ത്വാ കരോതി യഃ। ലിപ്യതേ ന സ പാപേന പദ്മപത്രമിവാമ്ഭസാ
ബന്ധം ഉപേക്ഷിച്ച് കര്മ്മങ്ങള് ബ്രഹ്മത്തിലേക്ക് സമര്പ്പിച്ച് ചെയ്യുന്നവന്, പാപം തൊടുന്നില്ല; ജലത്തില് താമരയിലം തൊടാത്തതുപോലെ.
കായേന മനസാ ബുദ്ധ്യാ കേവലൈരിന്ദ്രിയൈരപി । യോഗിനഃ കര്മ കുര്വന്തി സങ്ഗം ത്യക്ത്വാത്മശുദ്ധയേ
യോഗികള് ശരീരത്താലോ, മനസ്സാലോ, ബുദ്ധിയാലോ, അല്ലെങ്കില് വെറും ഇന്ദ്രിയങ്ങളാലോ കര്മ്മം ചെയ്യുന്നു; ബന്ധം ഉപേക്ഷിച്ച് ആത്മശുദ്ധിക്കായി.
യുക്തഃ കര്മഫലം ത്യക്ത്വാ ശാന്തിമാപ്നോതി നൈഷ്ഠികീമ് । അയുക്തഃ കാമകാരേണ ഫലേ സക്തോ നിബധ്യതേ
ഫലത്തില് ആസക്തി ഉപേക്ഷിച്ച ഏകാഗ്രനായവന് ശാശ്വതമായ ശാന്തി പ്രാപിക്കുന്നു. ഏകാഗ്രതയില്ലാത്തവന് ആഗ്രഹപ്രേരിതനായി ഫലത്തില് ആസക്തനാകുമ്പോള് ബന്ധിതനാവുന്നു.
സര്വകര്മാണി മനസാ സംന്യസ്യാസ്തേ സുഖം വശീ । നവദ്വാരേ പുരേ ദേഹീ നൈവ കുര്വന്ന കാരയന്
എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും മനസ്സില് ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്വയം നിയന്ത്രിച്ചവന് ഒമ്പതു വാതിലുകളുള്ള നഗരംപോലെയുള്ള ശരീരത്തില് സന്തോഷത്തോടെ വസിക്കുന്നു; അവന് ചെയ്യുകയോ ചെയ്യിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.
ന കര്തൃത്വം ന കര്മാണി ലോകസ്യ സൃജതി പ്രഭുഃ । ന കര്മഫലസംയോഗം സ്വഭാവസ്തു പ്രവര്തതേ
ലോകത്തിന് കര്ത്തൃത്വം, കര്മ്മങ്ങള്, കര്മ്മഫലങ്ങളുടെ ബന്ധം എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കുന്നത് പരമാത്മാവല്ല; സ്വഭാവം തന്നെയാണ് ഇവ നടത്തുന്നത്.
നാദത്തേ കസ്യ ചിത്പാപം ന ചൈവ സുകൃതം വിഭുഃ । അജ്ഞാനേനാവൃതം ജ്ഞാനം തേന മുഹ്യന്തി ജന്തവഃ
സര്വ്വവ്യാപിയായവന് ആരുടേയും പാപം അല്ലെങ്കില് പുണ്യം ഏറ്റെടുക്കുന്നില്ല. അജ്ഞാനം ജ്ഞാനത്തെ മറയ്ക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ജീവികള് ഭ്രമിക്കുന്നത്.
ജ്ഞാനേന തു തദജ്ഞാനം യേഷാം നാശിതമാത്മനഃ । തേഷാമാദിത്യവജ്ജ്ഞാനം പ്രകാശയതി തത്പരമ്
ആത്മജ്ഞാനത്തിലൂടെ ആരുടേയും അജ്ഞാനം നശിച്ചിട്ടുണ്ടോ, അവരില് ആ ജ്ഞാനം സൂര്യനെപ്പോലെ പരമത്തിനെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.
തദ്ബുദ്ധയസ്തദാത്മാനസ്തന്നിഷ്ഠാസ്തത്പരായണാഃ । ഗച്ഛന്ത്യപുനരാവൃത്തിം ജ്ഞാനനിര്ധൂതകല്മഷാഃ
ബുദ്ധിയും ആത്മാവും അതിലേയ്ക്കു സമര്പ്പിച്ചവരും, അതില് സ്ഥിരതയുള്ളവരും, അതില് മുഴുകിയവരും, ജ്ഞാനത്താല് പാപങ്ങള് നശിച്ചവരും, വീണ്ടും ജന്മമെടുക്കാതെ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.