വീതരാഗഭയക്രോധാ മന്മയാ മാമുപാശ്രിതാഃ । ബഹവോ ജ്ഞാനതപസാ പൂതാ മദ്ഭാവമാഗതാഃ
രാഗം, ഭയം, കോപം എന്നിവ വിട്ട്, എന്നിൽ മനസ്സും ആശ്രയവും വെച്ച്, ജ്ഞാനത്തിന്റെ തപസ്സിലൂടെ ശുദ്ധരായി, അനേകർ എന്റെ സ്ഥിതിയിൽ എത്തിച്ചേർന്നിട്ടുണ്ട്.
യേ യഥാ മാം പ്രപദ്യന്തേ താംസ്തഥൈവ ഭജാമ്യഹമ് । മമ വര്ത്മാനുവര്തന്തേ മനുഷ്യാഃ പാര്ഥ സര്വശഃ
എന്നെ എങ്ങനെയാണോ ആളുകൾ സമീപിക്കുന്നത്, അതേ വിധത്തിലാണ് ഞാൻ അവരെ അനുഗ്രഹിക്കുന്നത്. പാർത്ഥാ, എല്ലാവരും എങ്ങനെ വേണമെങ്കിലും എന്റെ വഴി തന്നെയാണ് പിന്തുടരുന്നത്.
കാങ്ക്ഷന്തഃ കര്മണാം സിദ്ധിം യജന്ത ഇഹ ദേവതാഃ । ക്ഷിപ്രം ഹി മാനുഷേ ലോകേ സിദ്ധിര്ഭവതി കര്മജാ
പ്രവൃത്തിയിൽ വിജയമെന്നാഗ്രഹിച്ച്, ഇവിടെയുള്ളവർ ദേവതകളെ ആരാധിക്കുന്നു; മനുഷ്യലോകത്ത് പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലം വേഗത്തിൽ ലഭിക്കുമല്ലോ.
ചാതുര്വര്ണ്യം മയാ സൃഷ്ടം ഗുണകര്മവിഭാഗശഃ । തസ്യ കര്താരമപി മാം വിദ്ധ്യകര്താരമവ്യയമ്
ഗുണവും പ്രവൃത്തിയും അനുസരിച്ച് ഞാൻ നാലു വർണ്ണങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു; എങ്കിലും അതിന്റെ സ്രഷ്ടാവായ എനിക്ക് പ്രവർത്തനബന്ധമില്ല, ഞാൻ അക്ഷരനാണ് എന്ന് അറിയണം.
ന മാം കര്മാണി ലിമ്പന്തി ന മേ കര്മഫലേ സ്പൃഹാ । ഇതി മാം യോഽഭിജാനാതി കര്മഭിര്ന സ ബധ്യതേ
പ്രവൃത്തികൾ എന്നെ ബാധിക്കില്ല, അതിന്റെ ഫലത്തിൽ എനിക്ക് ആഗ്രഹമില്ല; ഇങ്ങനെ എന്നെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നവൻ പ്രവൃത്തികളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
ഏവം ജ്ഞാത്വാ കൃതം കര്മ പൂര്വൈരപി മുമുക്ഷുഭിഃ । കുരു കര്മൈവ തസ്മാത്ത്വം പൂര്വൈഃ പൂര്വതരം കൃതമ്
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞുകൊണ്ട്, പഴയ മോക്ഷാർത്ഥികൾ പോലും പ്രവൃത്തി ചെയ്തിരുന്നു; അതുകൊണ്ട് നീയും മുൻകാലത്തുള്ളവരെ പോലെ പ്രവൃത്തി ചെയ്യണം.
കിം കര്മ കിമകര്മേതി കവയോഽപ്യത്ര മോഹിതാഃ । തത്തേ കര്മ പ്രവക്ഷ്യാമി യജ്ജ്ഞാത്വാ മോക്ഷ്യസേഽശുഭാത്
എന്താണ് പ്രവൃത്തി, എന്താണ് അപ്രവൃത്തി എന്നതിൽ പണ്ഡിതന്മാരും സംശയപ്പെടാറുണ്ട്; അതിനാൽ, നീ ദോഷങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാൻ അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട പ്രവൃത്തി ഞാൻ നിന്നോട് വിശദീകരിക്കാം.
കര്മണോ ഹ്യപി ബോദ്ധവ്യം ബോദ്ധവ്യം ച വികര്മണഃ । അകര്മണശ്ച ബോദ്ധവ്യം ഗഹനാ കര്മണോ ഗതിഃ
പ്രവൃത്തിയും, തെറ്റായ പ്രവൃത്തിയും, അപ്രവൃത്തിയും മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്; പ്രവൃത്തിയുടെ വഴി വളരെ ഗഹനമാണ്.
കര്മണ്യകര്മ യഃ പശ്യേദകര്മണി ച കര്മ യഃ । സ ബുദ്ധിമാന്മനുഷ്യേഷു സ യുക്തഃ കൃത്സ്നകര്മകൃത്
പ്രവൃത്തിയിൽ അപ്രവൃത്തിയും, അപ്രവൃത്തിയിൽ പ്രവൃത്തിയും കാണുന്നവൻ മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ബുദ്ധിമാനാണ്; അവൻ യുക്തനാണ്, എല്ലാപ്രവൃത്തികളും ചെയ്യുന്നവനാണ്.
യസ്യ സര്വേ സമാരമ്ഭാഃ കാമസംകല്പവര്ജിതാഃ । ജ്ഞാനാഗ്നിദഗ്ധകര്മാണം തമാഹുഃ പണ്ഡിതം ബുധാഃ
ആരുടെയും എല്ലാ പ്രവർത്തികളും ആഗ്രഹവും ഉദ്ദേശവും വിട്ടതാണെങ്കിൽ, ജ്ഞാനത്തിന്റെ അഗ്നിയിൽ പ്രവൃത്തികൾ ദഹിച്ചവനെയാണ് പണ്ഡിതന്മാർ ജ്ഞാനി എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
ത്യക്ത്വാ കര്മഫലാസങ്ഗം നിത്യതൃപ്തോ നിരാശ്രയഃ । കര്മണ്യഭിപ്രവൃത്തോഽപി നൈവ കിംചിത്കരോതി സഃ
പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലത്തിൽ ആസക്തി ഉപേക്ഷിച്ച്, എപ്പോഴും തൃപ്തനായി, ആരിലും ആശ്രയമില്ലാതെ, പ്രവൃത്തിയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നാലും അവൻ യാതൊന്നും ചെയ്യുന്നില്ല.
നിരാശീര്യതചിത്താത്മാ ത്യക്തസര്വപരിഗ്രഹഃ । ശാരീരം കേവലം കര്മ കുര്വന്നാപ്നോതി കില്ബിഷമ്
ആശയില്ലാതെ, മനസ്സും ആത്മാവും നിയന്ത്രിച്ചവൻ, എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, ശരീരത്തിന്റെ മാത്രം പ്രവൃത്തി ചെയ്താൽ, അവനു പാപം വരില്ല.
യദൃച്ഛാലാഭസംതുഷ്ടോ ദ്വന്ദ്വാതീതോ വിമത്സരഃ। സമഃ സിദ്ധാവസിദ്ധൌ ച കൃത്വാപി ന നിബധ്യതേ
ഏതെങ്കിലും വിധത്തിൽ ലഭിക്കുന്നതിൽ സന്തോഷം കൊണ്ടവൻ, ദ്വന്ദങ്ങൾ കടന്നവൻ, അസൂയ ഇല്ലാത്തവൻ, വിജയത്തിലും പരാജയത്തിലും സമനായി, പ്രവർത്തിച്ചാലും ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
ഗതസങ്ഗസ്യ മുക്തസ്യ ജ്ഞാനാവസ്ഥിതചേതസഃ । യജ്ഞായാചരതഃ കര്മ സമഗ്രം പ്രവിലീയതേ
ആസക്തി വിട്ട്, മോചിതനായി, ജ്ഞാനത്തിൽ മനസ്സു നിർത്തി, യജ്ഞത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവന്റെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും പൂർണ്ണമായി ലയിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മാര്പണം ബ്രഹ്മ ഹവിര്ബ്രഹ്മാഗ്നൌ ബ്രഹ്മണാ ഹുതമ് । ബ്രഹ്മൈവ തേന ഗന്തവ്യം ബ്രഹ്മ കര്മ സമാധിനാ
അർപ്പണം ബ്രഹ്മം, ഹവി ബ്രഹ്മം, ബ്രഹ്മത്തിൽ ബ്രഹ്മം അർപ്പിക്കുന്നത്, ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്; എല്ലാ പ്രവൃത്തികളിലും ബ്രഹ്മം കാണുന്നവൻ ബ്രഹ്മത്തിലേക്കാണ് എത്തേണ്ടത്.
ദൈവമേവാപരേ യജ്ഞം യോഗിനഃ പര്യുപാസതേ। ബ്രഹ്മാഗ്നാവപരേ യജ്ഞം യജ്ഞേനൈവോപജുഹ്വതി
ചില യോഗികൾ ദേവതകൾക്ക് മാത്രം യജ്ഞം അർപ്പിക്കുന്നു; മറ്റുചിലർ യജ്ഞം തന്നെ ബ്രഹ്മാഗ്നിയിൽ യജ്ഞമായി അർപ്പിക്കുന്നു.
ശ്രോത്രാദീനീന്ദ്രിയാണ്യന്യേ സംയമാഗ്നിഷു ജുഹ്വതി । ശബ്ദാദീന്വിഷയാനന്യ ഇന്ദ്രിയാഗ്നിഷു ജുഹ്വതി
ചിലര് കേള്വി മുതലായ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രണത്തിന്റെ അഗ്നിയില് അര്പ്പിക്കുന്നു. മറ്റുചിലര് ശബ്ദം മുതലായ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ അഗ്നിയില് അര്പ്പിക്കുന്നു.
സര്വാണീന്ദ്രിയകര്മാണി പ്രാണകര്മാണി ചാപരേ । ആത്മസംയമയോഗാഗ്നൌ ജുഹ്വതി ജ്ഞാനദീപിതേ
മറ്റുചിലര് എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ കര്മങ്ങളും പ്രാണന്റെ കര്മങ്ങളും ആത്മനിയന്ത്രണത്തിന്റെ അഗ്നിയില്, ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശത്തില് അര്പ്പിക്കുന്നു.
ദ്രവ്യയജ്ഞാസ്തപോയജ്ഞാ യോഗയജ്ഞാസ്തഥാപരേ। സ്വാധ്യായജ്ഞാനയജ്ഞാശ്ച യതയഃ സംശിതവ്രതാഃ
ദൃഢവ്രതമുള്ള ചില സന്ന്യാസികള് വസ്തുക്കള് അര്പ്പിച്ച് യജ്ഞം നടത്തുന്നു, ചിലര് തപസ്സിലൂടെ, ചിലര് യോഗത്തിലൂടെ, മറ്റുചിലര് സ്വാധ്യായവും ജ്ഞാനവും ഉപയോഗിച്ച് യജ്ഞം ചെയ്യുന്നു.
അപാനേ ജുഹ്വതി പ്രാണം പ്രാണേഽപാനം തഥാഽപരേ । പ്രാണാപാനഗതീ രുദ്ധ്വാ പ്രാണായാമപരായണാഃ
ചിലര് പുറത്ത് പോകുന്ന ശ്വാസം അകത്ത് പോകുന്ന ശ്വാസത്തില് അര്പ്പിക്കുന്നു, മറ്റുചിലര് അകത്ത് പോകുന്ന ശ്വാസം പുറത്ത് പോകുന്ന ശ്വാസത്തില് അര്പ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഇരുവശത്തും ശ്വാസചലനം നിയന്ത്രിച്ച്, അവര് പ്രാണായാമത്തില് ലയിച്ചിരിക്കുന്നു.
അപരേ നിയതാഹാരാഃ പ്രാണാന്പ്രാണേഷു ജുഹ്വതി । സര്വേഽപ്യേതേ യജ്ഞവിദോ യജ്ഞക്ഷപിതകല്മഷാഃ
മറ്റുചിലര് നിയന്ത്രിതാഹാരത്തോടെ പ്രാണങ്ങളെ പ്രാണങ്ങളില് അര്പ്പിക്കുന്നു. ഇവര് എല്ലാവരും യജ്ഞത്തെ അറിയുന്നവരും, യജ്ഞത്തിലൂടെ പാപങ്ങള് നശിച്ചവരുമാണ്.
യജ്ഞശിഷ്ടാമൃതഭുജോ യാന്തി ബ്രഹ്മ സനാതനമ് । നായം ലോകോഽസ്ത്യയജ്ഞസ്യ കുതോഽന്യഃ കുരുസത്തമ
യജ്ഞശേഷമുള്ള അമൃതം അനുഭവിക്കുന്നവര് ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു. യജ്ഞം ചെയ്യാത്തവന് ഈ ലോകം ഇല്ല, പിന്നെ മറ്റെന്ത് ലഭിക്കും, കുരുവീര?
ഏവം ബഹുവിധാ യജ്ഞാ വിതതാ ബ്രഹ്മണോ മുഖേ। കര്മജാന്വിദ്ധി താന്സര്വാനേവം ജ്ഞാത്വാ വിമോക്ഷ്യസേ
ഇങ്ങനെ അനേകം വിധത്തിലുള്ള യജ്ഞങ്ങള് ബ്രഹ്മയുടെ വായില് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അവയെല്ലാം കര്മത്തില് നിന്നാണെന്ന് അറിഞ്ഞുകൊള്ക. ഇതറിഞ്ഞാല് നീ മോക്ഷം നേടും.
ശ്രേയാന്ദ്രവ്യമയാദ്യജാജ്ജ്ഞാനയജ്ഞഃ പരംതപ । സര്വം കര്മാഖിലം പാര്ഥ ജ്ഞാനേ പരിസമാപ്യതേ
ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ, വസ്തുക്കള് അര്പ്പിച്ച് ചെയ്യുന്ന യജ്ഞത്തേക്കാള് ജ്ഞാനയജ്ഞം ഉത്തമമാണ്. പാര്ത്ഥാ, എല്ലാ കര്മങ്ങളും അവസാനം ജ്ഞാനത്തില് ലയിക്കുന്നു.
തദ്വിദ്ധി പ്രണിപാതേന പരിപ്രശ്നേന സേവയാ । ഉപദേക്ഷ്യന്തി തേ ജ്ഞാനം ജ്ഞാനിനസ്തത്ത്വദര്ശിനഃ
വിദ്യയെ നേടാന് വിനയപൂര്വ്വം നമിച്ചു ചോദിച്ചും സേവിച്ചും ചെയ്യണം. സത്യത്തെ കാണുന്ന ജ്ഞാനികള് നിന്നെ ജ്ഞാനത്തിലേക്ക് നയിക്കും.
യജ്ജ്ഞാത്വാ ന പുനര്മോഹമേവം യാസ്യസി പാണ്ഡവ । യേന ഭൂതാന്യശേഷേണ ദ്രക്ഷ്യസ്യാത്മന്യഥോ മയി
ഇത് അറിഞ്ഞാല് നീ വീണ്ടും ഇങ്ങനെയുള്ള മോഹത്തില് ആകില്ല, പാണ്ഡവാ. ഇതിലൂടെ നീ എല്ലാ ജീവികളെയും പൂര്ണമായി നിന്നില് കാണും, എന്നിലും കാണും.
അപി ചേദസി പാപേഭ്യഃ സര്വേഭ്യഃ പാപകൃത്തമഃ । സര്വം ജ്ഞാനപ്ലവേനൈവ വൃജിനം സംതരിഷ്യസി
നീ എല്ലാ പാപികളിലും ഏറ്റവും വലിയ പാപിയാണെങ്കിലും, ജ്ഞാനത്തിന്റെ തൂണുപോലെയുള്ള വണ്ടിയിലൂടെ നീ എല്ലാ പാപങ്ങളും കടന്ന് പോകും.
യഥൈധാംസി സമിദ്ധോഽഗ്നിര്ഭസ്മാസാത്കുരുതേഽര്ജുന । ജ്ഞാനാഗ്നിഃ സര്വകര്മാണി ഭസ്മസാത്കുരുതേ യഥാ
അര്ജുനാ, തീ പെടിച്ച അഗ്നി ഇന്ധനം ചാരമാക്കുന്നതുപോലെ, ജ്ഞാനത്തിന്റെ അഗ്നി എല്ലാ കര്മങ്ങളും ചാരമാക്കും.
ന ഹി ജ്ഞാനേന സദൃശം പവിത്രമിഹ വിദ്യതേ। തത്സ്വയം യോഗസംസിദ്ധഃ കാലേനാത്മനി വിന്ദതി
ജ്ഞാനത്തിന് സമം ഈ ലോകത്ത് ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതൊന്നുമില്ല. യോഗത്തില് പക്വനായവന് സമയമാകുമ്പോള് അതിനെ സ്വയം കണ്ടെത്തും.
ശ്രദ്ധാവാഁല്ലഭതേ ജ്ഞാനം തത്പരഃ സംയതേന്ദ്രിയഃ । ജ്ഞാനം ലബ്ധ്വാ പരാം ശാന്തിമചിരേണാധിഗച്ഛതി
വിശ്വാസമുള്ളവനും, സമര്പ്പിതനുമായും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും ജ്ഞാനം നേടുന്നു. ജ്ഞാനം ലഭിച്ച ശേഷം, അവന് ഉടന് പരമശാന്തി നേടുന്നു.